ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.280
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.280.1
मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान्नानुपायतः ।
तमुपायं यथान्यायं श्रोतुमिच्छामि भारत ॥ १२.२८०.१ ॥
ପିତାମହ ମୋକ୍ଷକୁ ଉପାୟରେ ହିଁ କହିଛନ୍ତି, ଅନୁପାୟରେ ନୁହେଁ। ହେ ଭାରତ, ସେହି ଉପାୟ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.280.2
त्वय्येवैतन्महाप्राज्ञ युक्तं निपुणदर्शनम् ।
यदुपायेन सर्वार्थं नित्यं मृगयसेऽनघ ॥ १२.२८०.२ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏହା ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଉଚିତ; ତୁମେ ସୂକ୍ଷ୍ମଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ। ହେ ଅନଘ, ତୁମେ ସର୍ବଦା ଉପାୟରେ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ଖୋଜ।
12.280.3
करणे घटस्य या बुद्धिर्घटोत्पत्तौ न सा मता ।
एवं धर्माभ्यपायेषु नान्यद्धर्मेषु कारणम् ॥ १२.२८०.३ ॥
ଘଟ ନିର୍ମାଣରେ ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି, ତାହା ଘଟର ଉତ୍ପତ୍ତିରେ ଗଣାଯାଏ ନାହିଁ। ସେହିପରି ଧର୍ମର ଉପାୟରେ, ଧର୍ମସମୂହର ଅନ୍ୟ କାରଣ ନାହିଁ।
12.280.4
पूर्वे समुद्रे यः पन्थाः स न गच्छति पश्चिमम् ।
एकः पन्था हि मोक्षस्य तन्मे विस्तरतः शृणु ॥ १२.२८०.४ ॥
ପୂର୍ବ ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ଯାଉଥିବା ପଥ ପଶ୍ଚିମକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ମୋକ୍ଷର ପଥ ଏକ ହିଁ; ତାହା ମୋଠାରୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣ।
12.280.5
क्षमया क्रोधमुच्छिन्द्यात्कामं संकल्पवर्जनात् ।
सत्वसंसेवानद्धीरो निद्रामुच्छेत्तुमर्हति ॥ १२.२८०.५ ॥
କ୍ଷମାରେ କ୍ରୋଧକୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରିବା ଉଚିତ; ସଂକଳ୍ପ ତ୍ୟାଗରେ କାମକୁ। ସତ୍ତ୍ୱ ସେବାରେ ଦୃଢ଼ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଦ୍ରାକୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।
12.280.6
अप्रमादाद्भयं रक्षेच्छ्वासं क्षेत्रज्ञशीलनात् ।
इच्छां द्वेषं च कामं च धैर्येण विनिवर्तयेत् ॥ १२.२८०.६ ॥
ଅପ୍ରମାଦରେ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଚିନ୍ତନରେ ଶ୍ୱାସକୁ। ଇଚ୍ଛା, ଦ୍ୱେଷ ଓ କାମକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଫେରାଇବା ଉଚିତ।
12.280.7
भ्रमं संमोहमावर्तमभ्यासाद्विनिवर्तयेत् ।
निद्रां चाप्रतिभां चैव ज्ञानाभ्यासेन तत्त्ववित् ॥ १२.२८०.७ ॥
ଭ୍ରମ, ସମ୍ମୋହ, ଆବର୍ତ୍ତକୁ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିବା ଉଚିତ। ନିଦ୍ରା ଓ ଅପ୍ରତିଭାକୁ ତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ଜ୍ଞାନାଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିବେ।
12.280.8
उपद्रवांस्तथा रोगान्हितजीर्णमिताशनात् ।
लोभं मोहं च संतोषाद्विषयांस्तत्त्वदर्शनात् ॥ १२.२८०.८ ॥
ଉପଦ୍ରବ ଓ ରୋଗକୁ ହିତକର, ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା, ପରିମିତ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିବା। ଲୋଭ ଓ ମୋହକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା, ବିଷୟକୁ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିବା।
12.280.9
अनुक्रोशादधर्मं च जयेद्धर्ममवेक्षया ।
आयत्या च जयेदाशामर्थं सङ्गविवर्जनात् ॥ १२.२८०.९ ॥
କରୁଣାରେ ଅଧର୍ମକୁ ଜୟ କରିବ, ଅବେକ୍ଷାରେ ଧର୍ମକୁ। ଭବିଷ୍ୟତ ଫଳ ଦେଖି ଆଶାକୁ ଜୟ କରିବ, ସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ଅର୍ଥକୁ ଜୟ କରିବ।
12.280.10
अनित्यत्वेन च स्नेहं क्षुधं योगेन पण्डितः ।
कारुण्येनात्मनो मानं तृष्णां च परितोषतः ॥ १२.२८०.१० ॥
ଅନିତ୍ୟତାରେ ସ୍ନେହକୁ, ଯୋଗରେ କ୍ଷୁଧାକୁ ପଣ୍ଡିତ ଜୟ କରିବେ। କରୁଣାରେ ନିଜର ମାନକୁ, ପରିତୋଷରେ ତୃଷ୍ଣାକୁ ଜୟ କରିବେ।
12.280.11
उत्थानेन जयेत्तन्द्रीं वितर्कं निश्चयाज्जयेत् ।
मौनेन बहुभाषां च शौर्येण च भयं जयेत् ॥ १२.२८०.११ ॥
ଉଦ୍ୟମରେ ତନ୍ଦ୍ରାକୁ ଜୟ କରିବ, ନିଶ୍ଚୟରେ ବିତର୍କକୁ। ମୌନରେ ଅଧିକ କଥନକୁ, ଶୌର୍ଯ୍ୟରେ ଭୟକୁ ଜୟ କରିବ।
12.280.12
यच्छेद्वाङ्भनसी बुद्ध्या तां यच्छेज्ज्ञानचक्षुषा ।
ज्ञानमात्मा महान्यच्छेत्तं यच्छेज्ज्ञानमात्मनः ॥ १२.२८०.१२ ॥
ବାକ୍ୟ ଓ ମନକୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସଂଯତ କରିବା; ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯତ କରିବା। ମହାନ ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନକୁ ସଂଯତ କରିବ; ସେହି ଜ୍ଞାନକୁ ଆତ୍ମାରେ ସଂଯତ କରିବ।
12.280.13
तदेतदुपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा ।
योगदोषान्समुच्छिद्यात्पञ्च यान्कवयो विदुः ॥ १२.२८०.१३ ॥
ଶାନ୍ତ ଓ ଶୁଚି କର୍ମୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହା ଜାଣିବା ଉଚିତ୍। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେଉଁ ଯୋଗର ପାଞ୍ଚ ଦୋଷ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛେଦନ କରିବା ଉଚିତ୍।
12.280.14
कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् ।
परित्यज्य निषेवेत तथेमान्योगसाधनान् ॥ १२.२८०.१४ ॥
କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଭୟ ଓ ପଞ୍ଚମ ନିଦ୍ରା ତ୍ୟାଗ କରି ଯୋଗର ଏହି ସାଧନଗୁଡ଼ିକ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।
12.280.15
ध्यानमध्ययनं दानं सत्यं ह्रीरार्जवं क्षमा ।
शौचमाहारतः शुद्धिरिन्द्रियाणां च संयमः ॥ १२.२८०.१५ ॥
ଧ୍ୟାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଦାନ, ସତ୍ୟ, ଲଜ୍ଜା, ସରଳତା, କ୍ଷମା, ଶୌଚ, ଆହାରରୁ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ।
12.280.16
एतैर्विवर्धते तेजः पाप्मानमपहन्ति च ।
सिध्यन्ति चास्य संकल्पा विज्ञानं च प्रवर्तते ॥ १२.२८०.१६ ॥
ଏଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ତେଜ ବଢ଼େ ଏବଂ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ସଂକଳ୍ପ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
12.280.17
धूतपापः स तेजस्वी लध्वाहारो जितेन्द्रियः ।
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद्ब्रह्मणः पदम् ॥ १२.२८०.१७ ॥
ପାପ ଝାଡ଼ିଦେଇଥିବା, ତେଜସ୍ୱୀ, ଲଘୁ ଆହାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ବଶ କରି ବ୍ରହ୍ମପଦ ଆଡ଼କୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ୍।
12.280.18
अमूढत्वमसङ्गित्वं कामक्रोधविवर्जनम् ।
अदैन्यमनुदीर्णत्वमनुद्वेगो व्यवस्थितिः ॥ १२.२८०.१८ ॥
ମୋହରହିତତା, ଅସଙ୍ଗତା, କାମ-କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ, ଦୀନତାର ଅଭାବ, ଉତ୍ତେଜନାହୀନତା, ଉଦ୍ବେଗର ଅଭାବ ଓ ସ୍ଥିରତା।
12.280.19
एष मार्गो हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमलः शुचिः ।
तथा वाक्कायमनसां नियमः कामतोऽन्यथा ॥ १२.२८०.१९ ॥
ଏହି ହିଁ ମୋକ୍ଷର ପଥ — ପ୍ରସନ୍ନ, ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ। ବାକ୍, କାୟ ଓ ମନର ସଂଯମ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; କାମନାବଶରୁ ତାହା ଅନ୍ୟରୂପ ହେଲେ ତାହା ନୁହେଁ।