మహాభారతం · అధ్యాయం 12.280
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.280.1
मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान्नानुपायतः ।
तमुपायं यथान्यायं श्रोतुमिच्छामि भारत ॥ १२.२८०.१ ॥
పితామహుడు మోక్షం ఉపాయం ద్వారానే చెప్పబడిందని, అనుపాయం ద్వారా కాదని చెప్పారు. ఓ భారతా, ఆ ఉపాయాన్ని యథావిధిగా వినాలనుకుంటున్నాను.
12.280.2
त्वय्येवैतन्महाप्राज्ञ युक्तं निपुणदर्शनम् ।
यदुपायेन सर्वार्थं नित्यं मृगयसेऽनघ ॥ १२.२८०.२ ॥
మహాప్రాజ్ఞుడా, నీలోనే ఇది తగినది; సూక్ష్మదృష్టి గలవాడివి నీవు. ఓ నిష్పాపుడా, నీవు ఎల్లప్పుడూ ఉపాయంతో అన్ని ప్రయోజనాలను వెదుకుతావు.
12.280.3
करणे घटस्य या बुद्धिर्घटोत्पत्तौ न सा मता ।
एवं धर्माभ्यपायेषु नान्यद्धर्मेषु कारणम् ॥ १२.२८०.३ ॥
కుండను తయారుచేయడంలో ఉన్న బుద్ధి, కుండ ఉత్పత్తిలో పరిగణించబడదు. అలాగే ధర్మోపాయాలలో, ధర్మాలలో వేరే కారణం లేదు.
12.280.4
पूर्वे समुद्रे यः पन्थाः स न गच्छति पश्चिमम् ।
एकः पन्था हि मोक्षस्य तन्मे विस्तरतः शृणु ॥ १२.२८०.४ ॥
తూర్పు సముద్రానికి వెళ్ళే దారి పశ్చిమానికి వెళ్ళదు. మోక్షానికి ఒకే మార్గం ఉంది; దానిని నా నుండి విపులంగా విను.
12.280.5
क्षमया क्रोधमुच्छिन्द्यात्कामं संकल्पवर्जनात् ।
सत्वसंसेवानद्धीरो निद्रामुच्छेत्तुमर्हति ॥ १२.२८०.५ ॥
క్షమతో క్రోధాన్ని పెకలించాలి; సంకల్పాన్ని వదిలివేయడం ద్వారా కామాన్ని. సత్త్వాన్ని సేవించడం ద్వారా దృఢుడు నిద్రను పెకలించగలడు.
12.280.6
अप्रमादाद्भयं रक्षेच्छ्वासं क्षेत्रज्ञशीलनात् ।
इच्छां द्वेषं च कामं च धैर्येण विनिवर्तयेत् ॥ १२.२८०.६ ॥
అప్రమాదంతో భయాన్ని కాపాడుకోవాలి; క్షేత్రజ్ఞుని సేవనంతో శ్వాసను. ఇచ్ఛ, ద్వేషం, కామాలను ధైర్యంతో వెనుకకు మరల్చాలి.
12.280.7
भ्रमं संमोहमावर्तमभ्यासाद्विनिवर्तयेत् ।
निद्रां चाप्रतिभां चैव ज्ञानाभ्यासेन तत्त्ववित् ॥ १२.२८०.७ ॥
భ్రమ, సమ్మోహం, ఆవర్తం అభ్యాసం ద్వారా తొలగించాలి. నిద్రను, అప్రతిభను జ్ఞానాభ్యాసంతో తత్త్వవేత్త తొలగించాలి.
12.280.8
उपद्रवांस्तथा रोगान्हितजीर्णमिताशनात् ।
लोभं मोहं च संतोषाद्विषयांस्तत्त्वदर्शनात् ॥ १२.२८०.८ ॥
ఉపద్రవాలను, రోగాలను హితకరమైన, జీర్ణమయ్యే, మితమైన ఆహారంతో తొలగించాలి. లోభాన్ని, మోహాన్ని సంతోషంతో, విషయాలను తత్త్వదర్శనంతో తొలగించాలి.
12.280.9
अनुक्रोशादधर्मं च जयेद्धर्ममवेक्षया ।
आयत्या च जयेदाशामर्थं सङ्गविवर्जनात् ॥ १२.२८०.९ ॥
కరుణతో అధర్మాన్ని జయించాలి, జాగ్రత్తగా చూడటంతో ధర్మాన్ని. భవిష్యత్ ఫలాన్ని చూసి ఆశను జయించాలి, సంగాన్ని విడిచి అర్థాన్ని జయించాలి.
12.280.10
अनित्यत्वेन च स्नेहं क्षुधं योगेन पण्डितः ।
कारुण्येनात्मनो मानं तृष्णां च परितोषतः ॥ १२.२८०.१० ॥
అనిత్యత్వంతో స్నేహాన్ని, యోగంతో ఆకలిని పండితుడు జయించాలి. కారుణ్యంతో తన అహంకారాన్ని, పూర్ణ సంతోషంతో తృష్ణను జయించాలి.
12.280.11
उत्थानेन जयेत्तन्द्रीं वितर्कं निश्चयाज्जयेत् ।
मौनेन बहुभाषां च शौर्येण च भयं जयेत् ॥ १२.२८०.११ ॥
ఉత్థానంతో బద్ధకాన్ని జయించాలి, నిశ్చయంతో తర్కాన్ని జయించాలి. మౌనంతో అధిక మాటలను, శౌర్యంతో భయాన్ని జయించాలి.
12.280.12
यच्छेद्वाङ्भनसी बुद्ध्या तां यच्छेज्ज्ञानचक्षुषा ।
ज्ञानमात्मा महान्यच्छेत्तं यच्छेज्ज्ञानमात्मनः ॥ १२.२८०.१२ ॥
వాక్కును, మనస్సును బుద్ధితో నియమించాలి; వాటిని జ్ఞాననేత్రంతో నియమించాలి. మహాత్ముడైన ఆత్మ జ్ఞానాన్ని నియమించాలి; ఆ జ్ఞానాన్ని ఆత్మలో నియమించాలి.
12.280.13
तदेतदुपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा ।
योगदोषान्समुच्छिद्यात्पञ्च यान्कवयो विदुः ॥ १२.२८०.१३ ॥
శాంతుడై, శుచికర్మలు చేసేవాడే దీనిని తెలుసుకోవాలి. జ్ఞానులు తెలిసిన యోగంలోని ఐదు దోషాలను పూర్తిగా ఛేదించాలి.
12.280.14
कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् ।
परित्यज्य निषेवेत तथेमान्योगसाधनान् ॥ १२.२८०.१४ ॥
కామం, క్రోధం, లోభం, భయం, ఐదవదైన నిద్ర—వీటిని త్యజించి, యోగ సాధనాలను అభ్యసించాలి.
12.280.15
ध्यानमध्ययनं दानं सत्यं ह्रीरार्जवं क्षमा ।
शौचमाहारतः शुद्धिरिन्द्रियाणां च संयमः ॥ १२.२८०.१५ ॥
ధ్యానం, అధ్యయనం, దానం, సత్యం, సిగ్గు, ఋజుత్వం, క్షమ, శౌచం, ఆహారం ద్వారా శుద్ధి, ఇంద్రియ నిగ్రహం.
12.280.16
एतैर्विवर्धते तेजः पाप्मानमपहन्ति च ।
सिध्यन्ति चास्य संकल्पा विज्ञानं च प्रवर्तते ॥ १२.२८०.१६ ॥
వీటివల్ల తేజస్సు పెరుగుతుంది, పాపం నశిస్తుంది. అతని సంకల్పాలు సిద్ధిస్తాయి, విజ్ఞానం ప్రవర్తిల్లుతుంది.
12.280.17
धूतपापः स तेजस्वी लध्वाहारो जितेन्द्रियः ।
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद्ब्रह्मणः पदम् ॥ १२.२८०.१७ ॥
పాపాన్ని దులిపివేసినవాడు, తేజస్వి, లఘువైన ఆహారం తినేవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, కామక్రోధాలను వశపరచుకుని బ్రహ్మపదాన్ని చేరాలని ప్రయత్నించాలి.
12.280.18
अमूढत्वमसङ्गित्वं कामक्रोधविवर्जनम् ।
अदैन्यमनुदीर्णत्वमनुद्वेगो व्यवस्थितिः ॥ १२.२८०.१८ ॥
మోహం లేకపోవడం, ఆసక్తి లేకపోవడం, కామక్రోధాల త్యాగం, దైన్యం లేకపోవడం, ఉద్వేగం లేకపోవడం, కలవరపాటు లేకపోవడం, స్థిరత్వం.
12.280.19
एष मार्गो हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमलः शुचिः ।
तथा वाक्कायमनसां नियमः कामतोऽन्यथा ॥ १२.२८०.१९ ॥
ఇదే మోక్షానికి మార్గం — ప్రసన్నమైనది, నిర్మలమైనది, శుద్ధమైనది. వాక్కు, శరీరం, మనస్సుల నియమమూ అలాగే; కామవశంగా అది భిన్నమైతే అది కాదు.