ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.282

12.282.1

भ्रातरः पितरः पौत्रा ज्ञातयः सुहृदः सुताः ।
अर्थहेतोर्हताः क्रूरैरस्माभिः पापबुद्धिभिः ॥ १२.२८२.१ ॥

ଭାଇ, ପିତା, ପୌତ୍ର, ଜ୍ଞାତି, ସୁହୃଦ ଓ ପୁତ୍ରମାନେ — ଧନ ପାଇଁ କ୍ରୂର ଓ ପାପବୁଦ୍ଧି ଆମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ହତ ହେଲେ।

येयमर्थोद्भवा तृष्णा कथमेतां पितामह ।
निवर्तयेयं पापानि तृष्णया कारिता वयम् ॥ १२.२८२.२ ॥

ଧନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ତୃଷ୍ଣାକୁ କିପରି ନିବାରଣ କରିବି, ହେ ପିତାମହ? ତୃଷ୍ଣାଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଆମେ ଏହି ପାପ କରିଛୁ।

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गीतं विदेहराजेन माण्डव्यायानुपृच्छते ॥ १२.२८२.३ ॥

ଏ ବିଷୟରେ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି, ଯାହା ବିଦେହରାଜ ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଗାଇଥିଲେ।

सुसुखं बत जीवामि यस्य मे नास्ति किंचन ।
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन ॥ १२.२८२.४ ॥

ମୋର କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ଅତି ସୁଖରେ ବଞ୍ଚେ। ମିଥିଲା ଜଳିଲେ ବି ମୋର କିଛି ଜଳେ ନାହିଁ।

अर्थाः खलु समृद्धा हि गाढं दुःखं विजानताम् ।
असमृद्धास्त्वपि सदा मोहयन्त्यविचक्षणान् ॥ १२.२८२.५ ॥

ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧନର ପ୍ରାଚୁର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ଗାଢ଼ ଦୁଃଖ ଆଣେ; ଏବଂ ଧନ ଅଭାବ ଥିଲେ ବି ତାହା ସର୍ବଦା ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ମୋହରେ ପକାଏ।

यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १२.२८२.६ ॥

ଜଗତରେ ଯେଉଁ କାମସୁଖ ଓ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ମହାସୁଖ ଅଛି, ତାହା ସବୁ ତୃଷ୍ଣାକ୍ଷୟ ସୁଖର ଷୋଳତମ ଅଂଶ ପାଇଁ ବି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

यथैव शृङ्गं गोः काले वर्धमानस्य वर्धते ।
तथैव तृष्णा वित्तेन वर्धमानेन वर्धते ॥ १२.२८२.७ ॥

ଗାଈର ଶିଙ୍ଗ ଯେପରି ସମୟ ସହିତ ବଢ଼େ, ସେପରି ଧନ ବଢ଼ିଲେ ତୃଷ୍ଣା ବି ବଢ଼େ।

किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् ।
तदेव परितापाय नाशे संपद्यते पुनः ॥ १२.२८२.८ ॥

ମମତ୍ୱ ହେତୁ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ 'ମୋର' ବୋଲି କଳ୍ପନା କଲେ, ତାହା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ପୁଣି ସେ ସନ୍ତାପର କାରଣ ହୁଏ।

न कामाननुरुध्येत दुःखं कामेषु वै रतिः ।
प्राप्यार्थमुपयुञ्जीत धर्मं कामान्विवर्जयेत् ॥ १२.२८२.९ ॥

କାମନାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାମନାରେ ଆସକ୍ତି ଦୁଃଖ ହିଁ। ଧନ ପାଇ ତାହାର ବ୍ୟବହାର କରିବ; ଧର୍ମ ପାଳନ କରି କାମନା ତ୍ୟାଗ କରିବ।

विद्वान्सर्वेषु भूतेषु व्याघ्रमांसोपमो भवेत् ।
कृतकृत्यो विशुद्धात्मा सर्वं ज्यजति वै स्वयम् ॥ १२.२८२.१० ॥

ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ବାଘର ମାଂସ ପରି (ଅନାସକ୍ତ) ହେବା ଉଚିତ। କୃତକୃତ୍ୟ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରେ।

उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ प्रियाप्रिये ।
भयाभये च संत्यज्य भव शान्तो निरामयः ॥ १२.२८२.११ ॥

ସତ୍ୟ-ମିଥ୍ୟା, ଶୋକ-ଆନନ୍ଦ, ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟ, ଭୟ-ଅଭୟ ଏ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଶାନ୍ତ ଓ ନିରାମୟ ହୁଅ।

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखं ॥ १२.२८२.१२ ॥

ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା କଷ୍ଟକର, ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ବି ଯାହା ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ, ପ୍ରାଣାନ୍ତକ ରୋଗ ପରି ସେହି ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗକାରୀଙ୍କୁ ସୁଖ ମିଳେ।

चारित्रमात्मनः पश्यंश्चन्द्रशुद्धमनामयम् ।
धर्मात्मा लभते कीर्ति प्रेत्य चेह यथासुखम् ॥ १२.२८२.१३ ॥

ନିଜ ଆଚରଣକୁ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ଦୋଷ ଦେଖୁଥିବା ଧର୍ମାତ୍ମା ଇହଲୋକରେ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସୁଖରେ କୀର୍ତ୍ତି ପାଏ।

राज्ञस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रीतिमानभवद्द्विजः ।
पूजयित्वा च तद्वाक्यं माण्डव्यो मोक्षमाश्रितः ॥ १२.२८२.१४ ॥

ରାଜାଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେହି ବାକ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କରି ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୋକ୍ଷର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।