Mahābhārata · Adhyāya 12.283
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.283.1
अतिक्रामति कालेऽस्मिन्सर्वभूतभयावहे ।
किं श्रेयः प्रतिपद्येत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२८३.१ ॥
Mientras este tiempo, que infunde temor a todos los seres, sigue su curso, ¿qué bien debe alcanzar el hombre? Dímelo, abuelo.
12.283.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पितुः पुत्रेण संवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.२८३.२ ॥
Aquí también se recita esta antigua historia, el diálogo entre un padre y su hijo. Escúchalo, Yudhiṣṭhira.
12.283.3
द्विजातेः कस्यजित्पार्थ स्वाध्यायनिरतस्य वै ।
पुत्रो बभूव मेधावी मेधावी नाम नामतः ॥ १२.२८३.३ ॥
Pārtha, a cierto brahmán dedicado al estudio del Veda le nació un hijo inteligente, llamado Medhāvin.
12.283.4
सोऽब्रवीत्पितरं पुत्रः स्वाध्यायकरणे रतम् ।
मोक्षधर्मेष्वकुशलं मोक्षधर्मविचक्षणः ॥ १२.२८३.४ ॥
Aquel hijo, versado en el dharma de la liberación, habló a su padre, que estaba dedicado a la recitación y era inexperto en el dharma de la liberación.
12.283.5
धीरः किंस्वित्तात कुर्यात्प्रजानन् ।
क्षिप्रं ह्यायुर्भ्रश्यते मानवानाम्।
पितस्तथाऽऽख्याहि यथार्थयोगं ।
ममानुपूर्व्या येन धर्मं चरेयम् ॥ १२.२८३.५ ॥
Padre, sabiendo que la vida de los hombres se escapa rápidamente, ¿qué debe hacer el sabio? Dime, padre, el verdadero yoga en orden, para que pueda practicar el dharma.
12.283.6
अधीत्य वेदान्ब्रह्मचर्येषु पुत्र ।
पुत्रानिच्छेत्पावनार्थं पितृणाम्।
अग्नीनाधाय विधिवच्चेष्टयज्ञो ।
वनं प्रविश्याथ मुनिर्बुभूषेत् ॥ १२.२८३.६ ॥
Habiendo estudiado los Vedas en las etapas de la vida de estudiante, uno debe desear hijos para la purificación de los antepasados; habiendo establecido debidamente los fuegos sagrados y realizado el sacrificio, y luego entrado en el bosque, debe desear llegar a ser sabio.
12.283.7
एवमभ्याहते लोके सर्वतः परिवारिते ।
अमोधासु पतन्तीषु किं धीर इव भाषसे ॥ १२.२८३.७ ॥
Así, mientras el mundo es golpeado y rodeado por todas partes, y los días inexorables van pasando, ¿por qué hablas como un hombre firme?
12.283.8
कथमभ्याहतो लोकः केन वा परिवारितः ।
अमोघाः काः पतन्तीह किंनु भीषयसीव माम् ॥ १२.२८३.८ ॥
¿Cómo está golpeado el mundo, y por qué está rodeado? ¿Qué días inexorables pasan aquí? ¿Por qué me asustas así?
12.283.9
मृत्युनाऽऽभ्याहतो लोको जस्या परिवारितः ।
अहोरात्राः पतन्तीमे तच्च कस्मान्न बुध्यसे ॥ १२.२८३.९ ॥
El mundo está golpeado por la muerte y rodeado por la vejez. Estos días y noches van pasando; ¿por qué no lo percibes?
12.283.10
यदाहमेव जानामि न मृत्युस्तिष्ठतीति ह ।
सोहं कथं प्रतीक्षिप्ये ज्ञानेनापिहितश्चरन् ॥ १२.२८३.१० ॥
Puesto que sé que la muerte no se queda quieta, ¿cómo, andando envuelto en el saber, voy a esperarla?
12.283.11
रात्र्यांरात्र्यां व्यतीतायामायुरल्पतरं यदा ।
गाधोदके मत्स्य इव सुखं विन्देत कस्तदा ॥ १२.२८३.११ ॥
Cuando noche tras noche ha pasado y la vida se ha acortado mucho, ¿quién podría hallar la dicha, como un pez en aguas profundas?
12.283.12
यामेकरात्रिं प्रथमां गर्भो विशति मातरम् ।
तामेव रात्रिं प्रस्वाप्य मरणाय विवर्तकः ॥ १२.२८३.१२ ॥
En aquella primera noche en que el embrión entra en la madre, uno es adormecido esa misma noche y vuelto hacia la muerte.
12.283.13
पुष्पाणीव विचिन्वन्तमन्यत्र गतमानसम् ।
अनवाप्तेषु कामेषु मृत्युरभ्येति गानवम् ॥ १२.२८३.१३ ॥
La muerte sobreviene al hombre que recoge flores con la mente puesta en otra parte, mientras sus deseos quedan sin cumplir.
12.283.14
श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाङ्गे चापराहिकम् ।
न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वाऽस्य न वा कृतम् ॥ १२.२८३.१४ ॥
Que haga hoy la tarea de mañana y en la mañana la de la tarde; pues la muerte no espera a ver si su obra está hecha o no.
12.283.15
अद्यैव कुरु यच्छ्रेयो मा त्वां कालोऽत्यगान्महान् ।
को हि जानाति कस्याद्य मृत्युकालो मविष्यति ॥ १२.२८३.१५ ॥
Haz hoy lo que es bueno, no sea que el gran tiempo te pase de largo. ¿Quién sabe de quién será hoy la hora de la muerte?
12.283.16
अकृतेष्वेव कार्येषु मृत्युर्वै संप्रकर्षति ।
युवैव धर्मशीलः स्यादनिमित्तं हि जीवितम् ॥ १२.२८३.१६ ॥
Mientras las tareas quedan sin hacer, la muerte ciertamente arrastra al hombre. Por eso incluso el joven debe ser virtuoso, pues la vida no tiene señal fija.
12.283.17
कृते धर्म भवेत्प्रीतिरिह प्रेत्य च शाश्वती ।
मोहेन हि समाविष्टः पुत्रदारार्तमुद्यतः ॥ १२.२८३.१७ ॥
Cuando se practica el dharma, hay alegría duradera aquí y después de la muerte. Pero el hombre poseído por el engaño, afligido por hijos y esposa, solo se entrega a ellos.
12.283.18
कृत्वा कार्यमकार्यं वा तुष्टिमेषां प्रयच्छति ।
तं पुत्रपशुसंपन्नं व्याभक्तमनसं नरम् ॥ १२.२८३.१८ ॥
Haya hecho una tarea o algo que no lo era, les da satisfacción. A ese hombre, rico en hijos y ganado, de mente dividida, (la muerte se lo lleva).
12.283.19
सप्तं व्यायं महौघो वा मृत्युरादाय गच्छति ।
संविन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ॥ १२.२८३.१९ ॥
Como una gran inundación arrastra al que está hundido y fatigado, así la muerte se lo lleva a este, absorto y jamás saciado de deseos.
12.283.20
वृकीवोरपमासाद्य मुत्युरादाय गच्छति ।
इदं कृतमिदं कार्यमिदमन्यत्कृताकृतम् ॥ १२.२८३.२० ॥
Como una loba que se acerca a una oveja y se la lleva, así la muerte se lleva a este: 'Esto está hecho, esto está por hacer, esto es otra cosa, hecho y no hecho.'
12.283.21
एवमीहासमायुक्तं मृत्युरादाय गच्छति ।
कृतानां फलमप्राप्तं कार्याणां कर्मसङ्गिनाम् ॥ १२.२८३.२१ ॥
Así la muerte se lleva al que está absorto en el esfuerzo, que no ha recibido el fruto de sus obras, apegado a las tareas.
12.283.22
क्षेत्रापणगृहासक्तं मृत्युरादाय गच्छति ।
दुर्बलं बलवन्तं च प्राज्ञं शूरं जडं कविम् ॥ १२.२८३.२२ ॥
La muerte se lleva al apegado a campos, mercados y casas; al débil y al fuerte, al sabio y al valiente, al torpe y al poeta por igual.
12.283.23
अप्राप्तसर्वकामार्थं मृत्युरादाय गच्छति ।
मृत्युर्जरा च व्याधिश्चदुःखं चानेककारणम् ॥ १२.२८३.२३ ॥
La muerte se lleva al que no ha alcanzado ninguno de sus deseos ni fines. Muerte, vejez, enfermedad y dolor de muchas causas.
12.283.24
असंत्याज्यं यदा मर्त्यैः किं स्वस्थ इव तिष्ठति ।
जातमेवान्तकोऽन्ताय जरा चाभ्येति देहिनम् ॥ १२.२८३.२४ ॥
Cuando lo que los mortales no pueden abandonar está presente, ¿por qué permanecen como si estuvieran tranquilos? Desde el nacimiento el Finalizador viene a destruir, y la vejez también se acerca al ser encarnado.
12.283.25
अनुषक्ता द्वयेनैते भावाः स्थावरजङ्गमाः ।
न मृत्युसेनामायान्तीं जातु कश्चित्प्रबाधते ॥ १२.२८३.२५ ॥
Estos seres, tanto los inmóviles como los móviles, están ligados por la pareja de opuestos. Nadie jamás detiene al ejército de la muerte cuando se acerca.
12.283.26
बलात्सत्यमृते त्वेकं सत्ये ह्यमृतमाश्रितम् ।
मृत्योर्वा गृहमेतद्वै या ग्रामे वसतो रतिः ॥ १२.२८३.२६ ॥
La verdad y el orden, que vienen de la fuerza, son uno. La inmortalidad reposa en la verdad. O bien, esta es la casa de la muerte: el deleite de habitar en una aldea.
12.283.27
देवानामेषु वै गोष्ठो यदरण्यमिति श्रुतिः ।
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ॥ १२.२८३.२७ ॥
Entre estas cosas de los dioses, el bosque es el establo, así dice la revelación. El deleite de habitar en una aldea es la cuerda que ata.
12.283.28
छित्त्वैनां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः ।
यो न हिंसति सत्वानि मनोवाक्कर्महेतुभिः ॥ १२.२८३.२८ ॥
Habiéndola cortado, los justos siguen adelante; los malvados no pueden cortarla. Quien no daña a ningún ser vivo con pensamiento, palabra y acción.
12.283.29
जीवितार्थापनयनैः प्राणिभिर्न स बध्यते ।
तस्मात्सत्यव्रताचारः सत्यव्रतपरायणः ॥ १२.२८३.२९ ॥
No queda atado quien despoja de vida y sustento a los seres vivos. Por eso, quien tiene la conducta del voto de verdad, dedicado al voto de verdad.
12.283.30
सत्यकामः समो दान्ताः सत्येनैवान्तकं जयेत् ।
अमृतं चैव मृत्युश्च द्वयं देहे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२८३.३० ॥
Quien desea la verdad, es ecuánime y dominado, puede vencer a la Muerte misma mediante la verdad. La inmortalidad y la muerte están ambas establecidas en el cuerpo.
12.283.31
मृत्युरापद्यते मोहात्सत्येनापद्यतेऽमृतम् ।
सोहं सत्यमहिंसाथीं कामक्रोधबहिष्कृतः ॥ १२.२८३.३१ ॥
La muerte se alcanza por la ilusión; la inmortalidad se alcanza por la verdad. Yo, que busco la verdad y la no violencia, he sido apartado del deseo y la ira.
12.283.32
समाश्रित्य सुखं क्षेमी मृत्युं हास्याम्यमृत्युवत् ।
शान्तियज्ञरतो दान्तो ब्रह्मयज्ञे स्थितो मुनिः ॥ १२.२८३.३२ ॥
Habiendo buscado la felicidad y la seguridad, abandonaré la muerte como quien es libre de ella, un sabio que se deleita en el sacrificio de la paz, dominado y firme en el sacrificio de Brahman.
12.283.33
वाङ्भनः कर्मयज्ञश्च भविष्याम्युदगायने ।
पशुयज्ञैः कथं हिंस्रैर्मादृशो यष्टुमर्हति ॥ १२.२८३.३३ ॥
Llegaré a ser el sacrificio de la palabra, la mente y la acción en el curso norte del sol. ¿Cómo puede alguien como yo sacrificar con cruentos sacrificios de animales?
12.283.34
अन्तवद्भिरुत प्राज्ञः क्षत्रयज्ञैः पिशाचवत् ।
आत्मन्येवात्मना जात आत्मनिष्ठोऽप्रजः पितः ॥ १२.२८३.३४ ॥
Por sacrificios guerreros perecederos, oh padre, incluso el sabio se vuelve como un demonio. Yo, nacido del yo por el yo, establecido en el yo, sin descendencia.
12.283.35
आत्मयज्ञो भविष्यामि न मां तारयति प्रजा ।
यस्य वाङ्भनसी स्यातां सम्यक्प्रणिहिते सदा ॥ १२.२८३.३५ ॥
Llegaré a ser el sacrificio del yo; la descendencia no me llevará a la otra orilla. Para quien su palabra y su mente siempre están rectamente dirigidas.
12.283.36
तपस्त्यागश्च योगश्च स तैः सर्वमवाप्नुयात् ।
नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति विद्यासमं फलम् ॥ १२.२८३.३६ ॥
Por la austeridad, la renuncia y el yoga debe alcanzarlo todo. No hay ojo igual al conocimiento, ni fruto igual al conocimiento.
12.283.37
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥ १२.२८३.३७ ॥
No hay sufrimiento igual al apego, y no hay felicidad igual a la renuncia.
12.283.38
नैतादृशं ब्राह्मणस्यास्ति वित्तं ।
यथैकता समता सत्यता च।
शीले स्थितिर्दण्डविधानमार्जवं ।
ततस्ततश्चोपरमः क्रियाभ्यः ॥ १२.२८३.३८ ॥
Para un brahmán no hay riqueza como la unidad, la igualdad de ánimo y la veracidad; firmeza en la buena conducta, la disciplina de la contención, la rectitud, y luego el cese de las acciones.
12.283.39
किं ते धनैर्बान्धवैर्वाऽपि किं ते ।
किं ते दारैब्राह्मण यो मरिष्यसि।
आत्मानमन्विच्छ गृहा प्रविष्टं ।
पितामहास्ते क्व गताः पिता च ॥ १२.२८३.३९ ॥
Oh brahmán, ¿de qué te sirven la riqueza, los parientes o las esposas, si has de morir? Busca tu ser, que ha entrado en la casa. ¿Adónde se han ido tus antepasados y tu padre?
12.283.40
पुत्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा तथाकार्षीत्पिता नृप ।
तथा त्वमपि राजेन्द्र सत्यधर्मपरो भव ॥ १२.२८३.४० ॥
Habiendo oído las palabras de su hijo, el padre hizo lo mismo. Así también tú, oh rey, oh señor de reyes, sé entregado a la verdad y al dharma.