มหาภารตะ · อัธยายะ 12.283
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.283.1
अतिक्रामति कालेऽस्मिन्सर्वभूतभयावहे ।
किं श्रेयः प्रतिपद्येत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२८३.१ ॥
เมื่อกาลนี้ล่วงไป ซึ่งนำความหวาดกลัวมาสู่สรรพสัตว์ ผู้ชายควรบรรลุความดีอะไร ขอท่านบอกข้าพเจ้าเรื่องนั้นเถิด ปู่
12.283.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पितुः पुत्रेण संवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.२८३.२ ॥
ในเรื่องนี้ เขาก็เล่าเรื่องเก่าแก่นี้ เป็นบทสนทนาระหว่างบิดากับบุตร จงฟังเรื่องนั้นเถิด ยุธิษฐิระ
12.283.3
द्विजातेः कस्यजित्पार्थ स्वाध्यायनिरतस्य वै ।
पुत्रो बभूव मेधावी मेधावी नाम नामतः ॥ १२.२८३.३ ॥
ปารถ มีบุตรผู้มีปัญญาเกิดแก่พราหมณ์ผู้หนึ่งที่ขยันศึกษาพระเวท ผู้นั้นชื่อเมธาวิน
12.283.4
सोऽब्रवीत्पितरं पुत्रः स्वाध्यायकरणे रतम् ।
मोक्षधर्मेष्वकुशलं मोक्षधर्मविचक्षणः ॥ १२.२८३.४ ॥
บุตรผู้เชี่ยวชาญในธรรมแห่งโมกษะ กล่าวกับบิดาผู้ยึดมั่นในการสาธยายพระเวท และไม่รอบรู้ในธรรมแห่งโมกษะ
12.283.5
धीरः किंस्वित्तात कुर्यात्प्रजानन् ।
क्षिप्रं ह्यायुर्भ्रश्यते मानवानाम्।
पितस्तथाऽऽख्याहि यथार्थयोगं ।
ममानुपूर्व्या येन धर्मं चरेयम् ॥ १२.२८३.५ ॥
พ่อ เมื่อรู้ว่าชีวิตของมนุษย์เสื่อมสลายไปอย่างรวดเร็ว ผู้มีปัญญาควรทำอย่างไร ขอพ่อโปรดบอกข้าพเจ้าถึงวิธีปฏิบัติที่แท้จริงตามลำดับ เพื่อข้าพเจ้าจะได้ประพฤติธรรม
12.283.6
अधीत्य वेदान्ब्रह्मचर्येषु पुत्र ।
पुत्रानिच्छेत्पावनार्थं पितृणाम्।
अग्नीनाधाय विधिवच्चेष्टयज्ञो ।
वनं प्रविश्याथ मुनिर्बुभूषेत् ॥ १२.२८३.६ ॥
บุตรเอ๋ย เมื่อศึกษาพระเวทในขั้นพรหมจรรย์แล้ว ควรปรารถนาบุตรเพื่อชำระบรรพบุรุษ เมื่อตั้งไฟศักดิ์สิทธิ์และประกอบยัญพิธีตามวิธีแล้ว จึงเข้าไปในป่าและปรารถนาจะเป็นฤๅษี
12.283.7
एवमभ्याहते लोके सर्वतः परिवारिते ।
अमोधासु पतन्तीषु किं धीर इव भाषसे ॥ १२.२८३.७ ॥
เมื่อโลกถูกโจมตีและล้อมรอบทุกด้านอย่างนี้ และวันเวลาที่ไม่อาจเรียกคืนกำลังผ่านไป ไฉนเจ้าจึงพูดเหมือนคนมั่นคงเช่นนี้
12.283.8
कथमभ्याहतो लोकः केन वा परिवारितः ।
अमोघाः काः पतन्तीह किंनु भीषयसीव माम् ॥ १२.२८३.८ ॥
โลกถูกโจมตีอย่างไร และถูกล้อมด้วยอะไร วันเวลาที่ไม่อาจเรียกคืนได้ที่กำลังผ่านไปในที่นี้คืออะไร เหตุใดเจ้าจึงทำให้ข้าพเจ้าหวาดกลัวเช่นนี้
12.283.9
मृत्युनाऽऽभ्याहतो लोको जस्या परिवारितः ।
अहोरात्राः पतन्तीमे तच्च कस्मान्न बुध्यसे ॥ १२.२८३.९ ॥
โลกถูกความตายโจมตีและถูกความชราล้อมไว้ วันและคืนเหล่านี้กำลังผ่านไป เหตุใดเจ้าจึงไม่รู้สึกถึงสิ่งนั้น
12.283.10
यदाहमेव जानामि न मृत्युस्तिष्ठतीति ह ।
सोहं कथं प्रतीक्षिप्ये ज्ञानेनापिहितश्चरन् ॥ १२.२८३.१० ॥
ในเมื่อข้าพเจ้ารู้อยู่ว่าความตายไม่คงอยู่ ข้าพเจ้าที่เดินไปโดยถูกความรู้ปิดบังไว้ จะรอคอยความตายนั้นได้อย่างไร
12.283.11
रात्र्यांरात्र्यां व्यतीतायामायुरल्पतरं यदा ।
गाधोदके मत्स्य इव सुखं विन्देत कस्तदा ॥ १२.२८३.११ ॥
เมื่อคืนแล้วคืนเล่าผ่านไป และอายุเหลือน้อยลงยิ่งนัก ใครเล่าจะพบความสุข เหมือนปลาในน้ำลึกในเวลานั้น
12.283.12
यामेकरात्रिं प्रथमां गर्भो विशति मातरम् ।
तामेव रात्रिं प्रस्वाप्य मरणाय विवर्तकः ॥ १२.२८३.१२ ॥
ในคืนแรกที่ตัวอ่อนเข้าสู่ครรภ์มารดา ผู้นั้นก็ถูกทำให้หลับในคืนนั้นเอง และถูกหันเข้าหาความตาย
12.283.13
पुष्पाणीव विचिन्वन्तमन्यत्र गतमानसम् ।
अनवाप्तेषु कामेषु मृत्युरभ्येति गानवम् ॥ १२.२८३.१३ ॥
ความตายมาถึงคนที่กำลังเก็บดอกไม้ แต่ใจของเขาไปอยู่ที่อื่น ขณะที่ความปรารถนาของเขายังไม่สำเร็จ
12.283.14
श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाङ्गे चापराहिकम् ।
न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वाऽस्य न वा कृतम् ॥ १२.२८३.१४ ॥
งานของพรุ่งนี้ให้ทำวันนี้ และงานของบ่ายให้ทำตั้งแต่ก่อนเที่ยง ความตายไม่รอดูว่างานของเขาทำเสร็จหรือยังไม่เสร็จ
12.283.15
अद्यैव कुरु यच्छ्रेयो मा त्वां कालोऽत्यगान्महान् ।
को हि जानाति कस्याद्य मृत्युकालो मविष्यति ॥ १२.२८३.१५ ॥
จงทำสิ่งที่ดีในวันนี้เถิด อย่าให้กาลอันยิ่งใหญ่ล่วงเลยเจ้าไป ใครเล่ารู้ว่าเวลาแห่งความตายของใครจะมาถึงในวันนี้
12.283.16
अकृतेष्वेव कार्येषु मृत्युर्वै संप्रकर्षति ।
युवैव धर्मशीलः स्यादनिमित्तं हि जीवितम् ॥ १२.२८३.१६ ॥
ขณะที่งานยังไม่เสร็จ ความตายย่อมฉุดคร่าคนไปแน่นอน เพราะฉะนั้นแม้คนหนุ่มก็ควรมีความประพฤติชอบธรรม เพราะชีวิตไม่มีเครื่องหมายแน่นอน
12.283.17
कृते धर्म भवेत्प्रीतिरिह प्रेत्य च शाश्वती ।
मोहेन हि समाविष्टः पुत्रदारार्तमुद्यतः ॥ १२.२८३.१७ ॥
เมื่อประพฤติธรรม ความสุขย่อมคงอยู่ทั้งในโลกนี้และหลังความตาย แต่คนที่ถูกความหลงครอบงำและเป็นทุกข์เพราะบุตรและภรรยา ย่อมมุ่งมั่นอยู่แต่กับเรื่องเหล่านั้น
12.283.18
कृत्वा कार्यमकार्यं वा तुष्टिमेषां प्रयच्छति ।
तं पुत्रपशुसंपन्नं व्याभक्तमनसं नरम् ॥ १२.२८३.१८ ॥
เมื่อทำงานที่ควรทำหรือไม่ควรทำแล้ว ก็ให้ความพอใจแก่คนเหล่านั้น คนที่มีบุตรและสัตว์เลี้ยงบริบูรณ์ มีใจแตกแยกเช่นนั้น (ความตายย่อมพาไป)
12.283.19
सप्तं व्यायं महौघो वा मृत्युरादाय गच्छति ।
संविन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ॥ १२.२८३.१९ ॥
เหมือนกระแสน้ำใหญ่พัดพาคนที่จมอยู่และเหน็ดเหนื่อย ความตายก็ฉุดคร่าคนผู้นี้ไปเช่นกัน ผู้วุ่นวายอยู่กับการงาน และไม่เคยอิ่มด้วยความปรารถนา
12.283.20
वृकीवोरपमासाद्य मुत्युरादाय गच्छति ।
इदं कृतमिदं कार्यमिदमन्यत्कृताकृतम् ॥ १२.२८३.२० ॥
เหมือนหมาป่าตัวเมียเข้าไปหาแกะแล้วคาบพาไป ความตายก็พาคนผู้นี้ไปเช่นนั้น โดยคิดว่า นี่ทำแล้ว นี่ยังต้องทำ นี่เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ทั้งที่ทำและยังไม่ได้ทำ
12.283.21
एवमीहासमायुक्तं मृत्युरादाय गच्छति ।
कृतानां फलमप्राप्तं कार्याणां कर्मसङ्गिनाम् ॥ १२.२८३.२१ ॥
ความตายย่อมฉุดคร่าและพาไปเช่นนี้ ผู้ที่มัวขวนขวายอยู่ ยังมิได้รับผลแห่งกรรมที่ตนทำ ผู้ยึดติดอยู่กับการงานที่ต้องทำ
12.283.22
क्षेत्रापणगृहासक्तं मृत्युरादाय गच्छति ।
दुर्बलं बलवन्तं च प्राज्ञं शूरं जडं कविम् ॥ १२.२८३.२२ ॥
ความตายย่อมฉุดคร่าและพาไปผู้ที่ยึดติดอยู่กับไร่นา ตลาด และบ้านเรือน ทั้งผู้อ่อนแอและผู้แข็งแรง ผู้มีปัญญาและผู้กล้าหาญ ผู้โง่เขลาและกวีเสมอกัน
12.283.23
अप्राप्तसर्वकामार्थं मृत्युरादाय गच्छति ।
मृत्युर्जरा च व्याधिश्चदुःखं चानेककारणम् ॥ १२.२८३.२३ ॥
ความตายย่อมฉุดคร่าและพาไปผู้ที่ยังไม่บรรลุความใคร่และเป้าหมายใดเลย ความตาย ความแก่ โรคภัย และความทุกข์ซึ่งมีเหตุมากมาย
12.283.24
असंत्याज्यं यदा मर्त्यैः किं स्वस्थ इव तिष्ठति ।
जातमेवान्तकोऽन्ताय जरा चाभ्येति देहिनम् ॥ १२.२८३.२४ ॥
เมื่อสิ่งที่มนุษย์ผู้ตายไม่อาจละทิ้งได้มาถึงแล้ว เหตุใดจึงยังคงนิ่งอยู่ราวกับสบายใจ ตั้งแต่เกิดมา ผู้ทำลายย่อมมาเพื่อทำลาย และความแก่ก็มาถึงผู้มีร่างกาย
12.283.25
अनुषक्ता द्वयेनैते भावाः स्थावरजङ्गमाः ।
न मृत्युसेनामायान्तीं जातु कश्चित्प्रबाधते ॥ १२.२८३.२५ ॥
สิ่งมีชีวิตทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหวเหล่านี้ ต่างผูกพันอยู่กับคู่ตรงข้าม ไม่มีผู้ใดเคยต้านทานกองทัพแห่งความตายที่กำลังมาถึงได้
12.283.26
बलात्सत्यमृते त्वेकं सत्ये ह्यमृतमाश्रितम् ।
मृत्योर्वा गृहमेतद्वै या ग्रामे वसतो रतिः ॥ १२.२८३.२६ ॥
ความจริงและความเที่ยงธรรมที่มาจากพลัง เป็นสิ่งเดียวกัน อมตภาพตั้งอยู่บนความจริง หรือมิฉะนั้น นี่คือเรือนแห่งความตาย คือความยินดีในการอาศัยอยู่ในหมู่บ้าน
12.283.27
देवानामेषु वै गोष्ठो यदरण्यमिति श्रुतिः ।
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ॥ १२.२८३.२७ ॥
ในบรรดาสิ่งของเทวดาเหล่านี้ ป่าเป็นคอกวัว ดังที่พระเวทกล่าวไว้ ความยินดีในการอาศัยอยู่ในหมู่บ้านคือเชือกที่ผูกมัด
12.283.28
छित्त्वैनां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः ।
यो न हिंसति सत्वानि मनोवाक्कर्महेतुभिः ॥ १२.२८३.२८ ॥
ผู้ประพฤติดีตัดเชือกนี้ได้แล้วก็ไปต่อได้ ผู้ประพฤติชั่วตัดเชือกนี้ไม่ได้ ผู้ที่ไม่เบียดเบียนสิ่งมีชีวิตด้วยใจ วาจา และการกระทำ
12.283.29
जीवितार्थापनयनैः प्राणिभिर्न स बध्यते ।
तस्मात्सत्यव्रताचारः सत्यव्रतपरायणः ॥ १२.२८३.२९ ॥
ผู้นั้นย่อมไม่ถูกผูกมัดด้วยการพรากชีวิตและความเป็นอยู่ของสิ่งมีชีวิต เพราะฉะนั้น ผู้ที่มีความประพฤติเป็นวัตรแห่งความจริง และมุ่งมั่นอยู่ในวัตรแห่งความจริง
12.283.30
सत्यकामः समो दान्ताः सत्येनैवान्तकं जयेत् ।
अमृतं चैव मृत्युश्च द्वयं देहे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२८३.३० ॥
ผู้ปรารถนาความจริง มีใจสม่ำเสมอ และข่มใจตนได้ พึงชนะความตายได้ด้วยความจริง อมตภาพและความตายทั้งสองดำรงอยู่ในร่างกาย
12.283.31
मृत्युरापद्यते मोहात्सत्येनापद्यतेऽमृतम् ।
सोहं सत्यमहिंसाथीं कामक्रोधबहिष्कृतः ॥ १२.२८३.३१ ॥
ความตายถึงได้เพราะความหลง อมตภาพถึงได้ด้วยความจริง ข้าพเจ้าผู้แสวงหาความจริงและการไม่เบียดเบียน ถูกขับไล่ออกไปจากความใคร่และความโกรธ
12.283.32
समाश्रित्य सुखं क्षेमी मृत्युं हास्याम्यमृत्युवत् ।
शान्तियज्ञरतो दान्तो ब्रह्मयज्ञे स्थितो मुनिः ॥ १२.२८३.३२ ॥
ข้าพเจ้าจะพึ่งพาความสุขและความปลอดภัย แล้วละทิ้งความตายราวกับผู้ปราศจากความตาย เป็นฤๅษีผู้ยินดีในยัญแห่งความสงบ ข่มใจได้ และตั้งมั่นในยัญแห่งพรหมัน
12.283.33
वाङ्भनः कर्मयज्ञश्च भविष्याम्युदगायने ।
पशुयज्ञैः कथं हिंस्रैर्मादृशो यष्टुमर्हति ॥ १२.२८३.३३ ॥
ข้าพเจ้าจะเป็นยัญแห่งวาจา ใจ และการกระทำ ในเส้นทางเหนือของดวงอาทิตย์ ผู้เช่นข้าพเจ้าจะบูชายัญด้วยการบูชาสัตว์ที่โหดร้ายได้อย่างไร
12.283.34
अन्तवद्भिरुत प्राज्ञः क्षत्रयज्ञैः पिशाचवत् ।
आत्मन्येवात्मना जात आत्मनिष्ठोऽप्रजः पितः ॥ १२.२८३.३४ ॥
ด้วยยัญแห่งนักรบที่มีอายุขัย แม้ผู้มีปัญญาก็กลายเป็นเหมือนปีศาจ ข้าแต่บิดา ข้าพเจ้าเกิดจากอาตมันด้วยอาตมัน ตั้งมั่นในอาตมัน และไม่มีบุตร
12.283.35
आत्मयज्ञो भविष्यामि न मां तारयति प्रजा ।
यस्य वाङ्भनसी स्यातां सम्यक्प्रणिहिते सदा ॥ १२.२८३.३५ ॥
ข้าพเจ้าจะเป็นยัญแห่งอาตมัน บุตรหลานจะไม่นำข้าพเจ้าข้ามพ้นไปได้ สำหรับผู้ที่วาจาและใจของเขาถูกตั้งไว้โดยชอบเสมอ
12.283.36
तपस्त्यागश्च योगश्च स तैः सर्वमवाप्नुयात् ।
नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति विद्यासमं फलम् ॥ १२.२८३.३६ ॥
ด้วยตบะ การสละ และโยคะ เขาพึงได้รับสิ่งทั้งหมดนั้น ไม่มีดวงตาใดเสมอด้วยความรู้ และไม่มีผลใดเสมอด้วยความรู้
12.283.37
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥ १२.२८३.३७ ॥
ไม่มีทุกข์ใดเสมอด้วยความยึดติด และไม่มีความสุขใดเสมอด้วยการสละ
12.283.38
नैतादृशं ब्राह्मणस्यास्ति वित्तं ।
यथैकता समता सत्यता च।
शीले स्थितिर्दण्डविधानमार्जवं ।
ततस्ततश्चोपरमः क्रियाभ्यः ॥ १२.२८३.३८ ॥
สำหรับพราหมณ์ ไม่มีทรัพย์สมบัติใดเช่นนี้ คือความเป็นหนึ่งเดียว ความเสมอภาค และความจริงใจ การตั้งมั่นในศีลธรรม วินัยแห่งการควบคุม ความซื่อตรง และจากนั้นการงดเว้นจากการกระทำทั้งหลาย
12.283.39
किं ते धनैर्बान्धवैर्वाऽपि किं ते ।
किं ते दारैब्राह्मण यो मरिष्यसि।
आत्मानमन्विच्छ गृहा प्रविष्टं ।
पितामहास्ते क्व गताः पिता च ॥ १२.२८३.३९ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ ทรัพย์สมบัติ ญาติพี่น้อง หรือภริยา จะมีประโยชน์อะไรแก่ท่าน ในเมื่อท่านจะต้องตาย จงแสวงหาอาตมันของท่าน ผู้เข้าไปอยู่ในเรือน บรรพบุรุษของท่านและบิดาของท่านไปไหนแล้วเล่า
12.283.40
पुत्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा तथाकार्षीत्पिता नृप ।
तथा त्वमपि राजेन्द्र सत्यधर्मपरो भव ॥ १२.२८३.४० ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อได้ฟังถ้อยคำของบุตรเช่นนั้น บิดาก็ได้กระทำเช่นนั้น ข้าแต่พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งกษัตริย์ ขอพระองค์ก็จงมุ่งมั่นอยู่ในความจริงและธรรมเช่นนั้นด้วยเถิด