ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.283
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.283.1
अतिक्रामति कालेऽस्मिन्सर्वभूतभयावहे ।
किं श्रेयः प्रतिपद्येत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२८३.१ ॥
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭੈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕਾਲ ਬੀਤ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.283.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पितुः पुत्रेण संवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.२८३.२ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਉਹ ਸੰਵਾਦ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਹ ਸੁਣ।
12.283.3
द्विजातेः कस्यजित्पार्थ स्वाध्यायनिरतस्य वै ।
पुत्रो बभूव मेधावी मेधावी नाम नामतः ॥ १२.२८३.३ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਦ੍ਵਿਜ ਦੇ ਘਰ ਮੇਧਾਵੀ ਨਾਮ ਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।
12.283.4
सोऽब्रवीत्पितरं पुत्रः स्वाध्यायकरणे रतम् ।
मोक्षधर्मेष्वकुशलं मोक्षधर्मविचक्षणः ॥ १२.२८३.४ ॥
ਮੋਕਸ਼ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਮੋਕਸ਼ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਸੀ।
12.283.5
धीरः किंस्वित्तात कुर्यात्प्रजानन् ।
क्षिप्रं ह्यायुर्भ्रश्यते मानवानाम्।
पितस्तथाऽऽख्याहि यथार्थयोगं ।
ममानुपूर्व्या येन धर्मं चरेयम् ॥ १२.२८३.५ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਜਲਦੀ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਕੀ ਕਰੇ? ਹੇ ਪਿਤਾ, ਯਥਾਰਥ ਯੋਗ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰ ਸਕਾਂ।
12.283.6
अधीत्य वेदान्ब्रह्मचर्येषु पुत्र ।
पुत्रानिच्छेत्पावनार्थं पितृणाम्।
अग्नीनाधाय विधिवच्चेष्टयज्ञो ।
वनं प्रविश्याथ मुनिर्बुभूषेत् ॥ १२.२८३.६ ॥
ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਨੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਯੱਗ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਣ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮੁਨੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.283.7
एवमभ्याहते लोके सर्वतः परिवारिते ।
अमोधासु पतन्तीषु किं धीर इव भाषसे ॥ १२.२८३.७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੱਟਾਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਦਿਨ ਬੀਤ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਧੀਰ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
12.283.8
कथमभ्याहतो लोकः केन वा परिवारितः ।
अमोघाः काः पतन्तीह किंनु भीषयसीव माम् ॥ १२.२८३.८ ॥
ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਸੱਟਾਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਸ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਅਟੱਲ ਦਿਨ ਬੀਤ ਰਹੇ ਹਨ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
12.283.9
मृत्युनाऽऽभ्याहतो लोको जस्या परिवारितः ।
अहोरात्राः पतन्तीमे तच्च कस्मान्न बुध्यसे ॥ १२.२८३.९ ॥
ਸੰਸਾਰ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੱਟਾਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਬੀਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ — ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ?
12.283.10
यदाहमेव जानामि न मृत्युस्तिष्ठतीति ह ।
सोहं कथं प्रतीक्षिप्ये ज्ञानेनापिहितश्चरन् ॥ १२.२८३.१० ॥
ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੌਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠਹਿਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਚਰਦਾ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਉਡੀਕ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?
12.283.11
रात्र्यांरात्र्यां व्यतीतायामायुरल्पतरं यदा ।
गाधोदके मत्स्य इव सुखं विन्देत कस्तदा ॥ १२.२८३.११ ॥
ਰਾਤ ਦਰ ਰਾਤ ਬੀਤ ਕੇ ਉਮਰ ਬਹੁਤ ਥੋੜੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਕੌਣ ਸੁਖ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
12.283.12
यामेकरात्रिं प्रथमां गर्भो विशति मातरम् ।
तामेव रात्रिं प्रस्वाप्य मरणाय विवर्तकः ॥ १२.२८३.१२ ॥
ਜਿਸ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਰਭ ਮਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਲਾ ਕੇ (ਮਨੁੱਖ) ਮੌਤ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.283.13
पुष्पाणीव विचिन्वन्तमन्यत्र गतमानसम् ।
अनवाप्तेषु कामेषु मृत्युरभ्येति गानवम् ॥ १२.२८३.१३ ॥
ਫੁੱਲ ਚੁਣਦੇ ਹੋਏ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮੌਤ ਆ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
12.283.14
श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाङ्गे चापराहिकम् ।
न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वाऽस्य न वा कृतम् ॥ १२.२८३.१४ ॥
ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਕੰਮ ਅੱਜ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸਵੇਰੇ ਕਰੇ; ਮੌਤ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਉਡੀਕਦੀ ਨਹੀਂ।
12.283.15
अद्यैव कुरु यच्छ्रेयो मा त्वां कालोऽत्यगान्महान् ।
को हि जानाति कस्याद्य मृत्युकालो मविष्यति ॥ १२.२८३.१५ ॥
ਜੋ ਭਲਾ ਹੈ ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਕਰ, ਕਿਤੇ ਮਹਾਕਾਲ ਤੈਨੂੰ ਬੀਤ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਅੱਜ ਕਿਸਦਾ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?
12.283.16
अकृतेष्वेव कार्येषु मृत्युर्वै संप्रकर्षति ।
युवैव धर्मशीलः स्यादनिमित्तं हि जीवितम् ॥ १२.२८३.१६ ॥
ਕੰਮ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੌਤ ਜ਼ਰੂਰ ਖਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਵਾਨ ਵੀ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ।
12.283.17
कृते धर्म भवेत्प्रीतिरिह प्रेत्य च शाश्वती ।
मोहेन हि समाविष्टः पुत्रदारार्तमुद्यतः ॥ १२.२८३.१७ ॥
ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੋਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮਨੁੱਖ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.283.18
कृत्वा कार्यमकार्यं वा तुष्टिमेषां प्रयच्छति ।
तं पुत्रपशुसंपन्नं व्याभक्तमनसं नरम् ॥ १२.२८३.१८ ॥
ਕੰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਕੰਮ, ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ (ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)।
12.283.19
सप्तं व्यायं महौघो वा मृत्युरादाय गच्छति ।
संविन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ॥ १२.२८३.१९ ॥
ਵੱਡਾ ਹੜ੍ਹ ਡੁੱਬੇ ਅਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਰੋੜ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਅਣਰੱਜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.283.20
वृकीवोरपमासाद्य मुत्युरादाय गच्छति ।
इदं कृतमिदं कार्यमिदमन्यत्कृताकृतम् ॥ १२.२८३.२० ॥
ਬਘਿਆੜੀ ਭੇਡ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੌਤ ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—'ਇਹ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਹੋਰ, ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਣਕੀਤਾ।'
12.283.21
एवमीहासमायुक्तं मृत्युरादाय गच्छति ।
कृतानां फलमप्राप्तं कार्याणां कर्मसङ्गिनाम् ॥ १२.२८३.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਨੂੰ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਨਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਸਨੂੰ।
12.283.22
क्षेत्रापणगृहासक्तं मृत्युरादाय गच्छति ।
दुर्बलं बलवन्तं च प्राज्ञं शूरं जडं कविम् ॥ १२.२८३.२२ ॥
ਖੇਤ, ਹੱਟੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਨੂੰ, ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸੂਰਮੇ ਨੂੰ, ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਵੀ।
12.283.23
अप्राप्तसर्वकामार्थं मृत्युरादाय गच्छति ।
मृत्युर्जरा च व्याधिश्चदुःखं चानेककारणम् ॥ १२.२८३.२३ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨਾ ਪਾਏ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਾਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ।
12.283.24
असंत्याज्यं यदा मर्त्यैः किं स्वस्थ इव तिष्ठति ।
जातमेवान्तकोऽन्ताय जरा चाभ्येति देहिनम् ॥ १२.२८३.२४ ॥
ਜਿਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਾਂਗ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਅੰਤਕ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਬੁਢਾਪਾ ਵੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
12.283.25
अनुषक्ता द्वयेनैते भावाः स्थावरजङ्गमाः ।
न मृत्युसेनामायान्तीं जातु कश्चित्प्रबाधते ॥ १२.२८३.२५ ॥
ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਇਹ ਭਾਵ ਦ੍ਵੰਦਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਉਂਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਦੇ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
12.283.26
बलात्सत्यमृते त्वेकं सत्ये ह्यमृतमाश्रितम् ।
मृत्योर्वा गृहमेतद्वै या ग्रामे वसतो रतिः ॥ १२.२८३.२६ ॥
ਬਲ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਸੱਚ ਅਤੇ ਰਿਤ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਜੋ ਰੀਝ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
12.283.27
देवानामेषु वै गोष्ठो यदरण्यमिति श्रुतिः ।
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ॥ १२.२८३.२७ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਹੀ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਜੋ ਰੀਝ ਹੈ, ਉਹੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਰੱਸੀ ਹੈ।
12.283.28
छित्त्वैनां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः ।
यो न हिंसति सत्वानि मनोवाक्कर्महेतुभिः ॥ १२.२८३.२८ ॥
ਇਸਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ ਇਸਨੂੰ ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਮਨ, ਬਚਨ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ।
12.283.29
जीवितार्थापनयनैः प्राणिभिर्न स बध्यते ।
तस्मात्सत्यव्रताचारः सत्यव्रतपरायणः ॥ १२.२८३.२९ ॥
ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਖੋਹਣ ਨਾਲ ਉਹ ਬੱਝਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਸਦਾ ਆਚਰਨ ਸੱਚ ਦਾ ਵਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੈ।
12.283.30
सत्यकामः समो दान्ताः सत्येनैवान्तकं जयेत् ।
अमृतं चैव मृत्युश्च द्वयं देहे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२८३.३० ॥
ਸੱਚ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲਾ, ਸਮਚਿੱਤ ਤੇ ਦਮਨਸ਼ੀਲ—ਸੱਚ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਤਕ (ਮੌਤ) ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੋਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
12.283.31
मृत्युरापद्यते मोहात्सत्येनापद्यतेऽमृतम् ।
सोहं सत्यमहिंसाथीं कामक्रोधबहिष्कृतः ॥ १२.२८३.३१ ॥
ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੌਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸੱਚ ਨਾਲ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹਾਂ, ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
12.283.32
समाश्रित्य सुखं क्षेमी मृत्युं हास्याम्यमृत्युवत् ।
शान्तियज्ञरतो दान्तो ब्रह्मयज्ञे स्थितो मुनिः ॥ १२.२८३.३२ ॥
ਸੁਖ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਖੇਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਅਮਰ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ। ਸ਼ਾਂਤੀ-ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਦਮਨ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮ-ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੁਨੀ।
12.283.33
वाङ्भनः कर्मयज्ञश्च भविष्याम्युदगायने ।
पशुयज्ञैः कथं हिंस्रैर्मादृशो यष्टुमर्हति ॥ १२.२८३.३३ ॥
ਵਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਯੱਗ ਬਣ ਕੇ ਮੈਂ ਉੱਤਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਹਿੰਸਕ ਪਸ਼ੂ-ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਯਜਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
12.283.34
अन्तवद्भिरुत प्राज्ञः क्षत्रयज्ञैः पिशाचवत् ।
आत्मन्येवात्मना जात आत्मनिष्ठोऽप्रजः पितः ॥ १२.२८३.३४ ॥
ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ-ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰਾਗ੍ਯ ਪੁਰਸ਼ ਪਿਸ਼ਾਚ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਆਤਮ-ਨਿਸ਼ਠ, ਬਿਨਾਂ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਮੈਂ।
12.283.35
आत्मयज्ञो भविष्यामि न मां तारयति प्रजा ।
यस्य वाङ्भनसी स्यातां सम्यक्प्रणिहिते सदा ॥ १२.२८३.३५ ॥
ਮੈਂ ਆਤਮ-ਯੱਗ ਬਣਾਂਗਾ; ਸੰਤਾਨ ਮੈਨੂੰ ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਣੀ ਤੇ ਮਨ ਸਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਣ।
12.283.36
तपस्त्यागश्च योगश्च स तैः सर्वमवाप्नुयात् ।
नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति विद्यासमं फलम् ॥ १२.२८३.३६ ॥
ਤਪ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਅੱਖ ਨਹੀਂ, ਵਿਦਿਆ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ।
12.283.37
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥ १२.२८३.३७ ॥
ਰਾਗ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ।
12.283.38
नैतादृशं ब्राह्मणस्यास्ति वित्तं ।
यथैकता समता सत्यता च।
शीले स्थितिर्दण्डविधानमार्जवं ।
ततस्ततश्चोपरमः क्रियाभ्यः ॥ १२.२८३.३८ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਏਕਤਾ, ਸਮਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ; ਸ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ, ਦੰਡ ਦਾ ਵਿਧਾਨ, ਸਿੱਧਾਪਨ, ਫਿਰ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰਾਮ।
12.283.39
किं ते धनैर्बान्धवैर्वाऽपि किं ते ।
किं ते दारैब्राह्मण यो मरिष्यसि।
आत्मानमन्विच्छ गृहा प्रविष्टं ।
पितामहास्ते क्व गताः पिता च ॥ १२.२८३.३९ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇ ਤੂੰ ਮਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਧਨ ਨਾਲ ਕੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀ, ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀ? ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਲੱਭ। ਤੇਰੇ ਪੁਰਖੇ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਗਏ?
12.283.40
पुत्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा तथाकार्षीत्पिता नृप ।
तथा त्वमपि राजेन्द्र सत्यधर्मपरो भव ॥ १२.२८३.४० ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿ।