మహాభారతం · అధ్యాయం 12.283
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.283.1
अतिक्रामति कालेऽस्मिन्सर्वभूतभयावहे ।
किं श्रेयः प्रतिपद्येत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२८३.१ ॥
సర్వ ప్రాణులకు భయం కలిగించే ఈ కాలం గడిచిపోతుంటే, ఏ శ్రేయస్సును పొందాలి? ఓ పితామహా, అది నాకు చెప్పండి.
12.283.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पितुः पुत्रेण संवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.२८३.२ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన కథను చెబుతారు — తండ్రి, కొడుకుల మధ్య జరిగిన ఆ సంవాదాన్ని. యుధిష్ఠిరా, దానిని విను.
12.283.3
द्विजातेः कस्यजित्पार्थ स्वाध्यायनिरतस्य वै ।
पुत्रो बभूव मेधावी मेधावी नाम नामतः ॥ १२.२८३.३ ॥
పార్థా, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడైన ఒక ద్విజునికి మేధావి అనే పేరుగల ఒక తెలివైన కుమారుడు జన్మించాడు.
12.283.4
सोऽब्रवीत्पितरं पुत्रः स्वाध्यायकरणे रतम् ।
मोक्षधर्मेष्वकुशलं मोक्षधर्मविचक्षणः ॥ १२.२८३.४ ॥
మోక్ష ధర్మాలలో నిపుణుడైన ఆ కొడుకు, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమై మోక్ష ధర్మాలలో అకుశలుడైన తన తండ్రితో ఇలా అన్నాడు.
12.283.5
धीरः किंस्वित्तात कुर्यात्प्रजानन् ।
क्षिप्रं ह्यायुर्भ्रश्यते मानवानाम्।
पितस्तथाऽऽख्याहि यथार्थयोगं ।
ममानुपूर्व्या येन धर्मं चरेयम् ॥ १२.२८३.५ ॥
తండ్రీ, మనుషుల ఆయువు త్వరగా క్షీణిస్తుందని తెలిసిన ధీరుడు ఏమి చేయాలి? తండ్రీ, యథార్థ యోగాన్ని క్రమంగా నాకు చెప్పు, దాని వల్ల నేను ధర్మాన్ని ఆచరించగలను.
12.283.6
अधीत्य वेदान्ब्रह्मचर्येषु पुत्र ।
पुत्रानिच्छेत्पावनार्थं पितृणाम्।
अग्नीनाधाय विधिवच्चेष्टयज्ञो ।
वनं प्रविश्याथ मुनिर्बुभूषेत् ॥ १२.२८३.६ ॥
వేదాలు అధ్యయనం చేసి, బ్రహ్మచర్యంలో ఉండి, పితరుల పవిత్రత కోసం పుత్రులను కోరాలి; విధిప్రకారం అగ్నులను స్థాపించి యజ్ఞం చేసి, అనంతరం అరణ్యంలో ప్రవేశించి ముని కావాలని కోరాలి.
12.283.7
एवमभ्याहते लोके सर्वतः परिवारिते ।
अमोधासु पतन्तीषु किं धीर इव भाषसे ॥ १२.२८३.७ ॥
ఇలా లోకం అన్ని వైపులా దెబ్బతిని చుట్టుముట్టబడి ఉండగా, తప్పని కాలాలు గడచిపోతుండగా, నీవు ధీరునిలా ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు?
12.283.8
कथमभ्याहतो लोकः केन वा परिवारितः ।
अमोघाः काः पतन्तीह किंनु भीषयसीव माम् ॥ १२.२८३.८ ॥
లోకం ఎలా దెబ్బతిన్నది, దేనిచేత చుట్టుముట్టబడింది? ఇక్కడ ఏ తప్పని కాలాలు గడుస్తున్నాయి? నీవు నన్ను ఇలా ఎందుకు భయపెడుతున్నావు?
12.283.9
मृत्युनाऽऽभ्याहतो लोको जस्या परिवारितः ।
अहोरात्राः पतन्तीमे तच्च कस्मान्न बुध्यसे ॥ १२.२८३.९ ॥
లోకం మృత్యువుచేత దెబ్బతిని వార్ధక్యంచేత చుట్టుముట్టబడింది. ఈ పగళ్ళు రాత్రులు గడచిపోతున్నాయి — అది నీవు ఎందుకు గ్రహించడం లేదు?
12.283.10
यदाहमेव जानामि न मृत्युस्तिष्ठतीति ह ।
सोहं कथं प्रतीक्षिप्ये ज्ञानेनापिहितश्चरन् ॥ १२.२८३.१० ॥
మృత్యువు ఇలా ఆగి ఉండదని నేను తెలుసుకున్నాను. అలాంటప్పుడు జ్ఞానంతో కప్పబడి తిరుగుతున్న నేను దానికోసం ఎలా ఎదురుచూడగలను?
12.283.11
रात्र्यांरात्र्यां व्यतीतायामायुरल्पतरं यदा ।
गाधोदके मत्स्य इव सुखं विन्देत कस्तदा ॥ १२.२८३.११ ॥
రాత్రి రాత్రి గడచిపోయి ఆయుస్సు మరింత తక్కువైనప్పుడు, లోతైన నీటిలో చేప వలె ఎవరు సుఖాన్ని పొందగలరు?
12.283.12
यामेकरात्रिं प्रथमां गर्भो विशति मातरम् ।
तामेव रात्रिं प्रस्वाप्य मरणाय विवर्तकः ॥ १२.२८३.१२ ॥
మొదటి రాత్రే గర్భం తల్లిలో ప్రవేశిస్తుంది; ఆ రాత్రినే (మనిషి) నిద్రపుచ్చబడి మరణం వైపు తిరుగుతాడు.
12.283.13
पुष्पाणीव विचिन्वन्तमन्यत्र गतमानसम् ।
अनवाप्तेषु कामेषु मृत्युरभ्येति गानवम् ॥ १२.२८३.१३ ॥
పూలు ఏరుతున్నవాడై, మనసు మరెక్కడో ఉన్నవాడిపై, కోరికలు తీరకముందే మృత్యువు వచ్చి చేరుతుంది.
12.283.14
श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाङ्गे चापराहिकम् ।
न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वाऽस्य न वा कृतम् ॥ १२.२८३.१४ ॥
రేపటి పని ఈ రోజే చేయాలి, మధ్యాహ్నం పని ఉదయమే చేయాలి; మృత్యువు అతని పని పూర్తయిందో లేదో చూస్తూ వేచి ఉండదు.
12.283.15
अद्यैव कुरु यच्छ्रेयो मा त्वां कालोऽत्यगान्महान् ।
को हि जानाति कस्याद्य मृत्युकालो मविष्यति ॥ १२.२८३.१५ ॥
శ్రేయస్కరమైనది ఈ రోజే చేయి; గొప్ప కాలం నిన్ను దాటిపోకుండా. ఈ రోజు ఎవరి మృత్యుకాలం వస్తుందో ఎవరికి తెలుసు?
12.283.16
अकृतेष्वेव कार्येषु मृत्युर्वै संप्रकर्षति ।
युवैव धर्मशीलः स्यादनिमित्तं हि जीवितम् ॥ १२.२८३.१६ ॥
పనులు పూర్తికాకముందే మృత్యువు నిశ్చయంగా లాగేస్తుంది. కాబట్టి యువకుడు కూడా ధర్మశీలుడుగా ఉండాలి; జీవితానికి ఎటువంటి గుర్తు లేదు.
12.283.17
कृते धर्म भवेत्प्रीतिरिह प्रेत्य च शाश्वती ।
मोहेन हि समाविष्टः पुत्रदारार्तमुद्यतः ॥ १२.२८३.१७ ॥
ధర్మం ఆచరించినప్పుడు ఇక్కడా మరణానంతరమూ శాశ్వత ఆనందం కలుగుతుంది. కానీ మోహంతో ఆవరించబడినవాడు కొడుకు, భార్యల దుఃఖంలోనే నిమగ్నమవుతాడు.
12.283.18
कृत्वा कार्यमकार्यं वा तुष्टिमेषां प्रयच्छति ।
तं पुत्रपशुसंपन्नं व्याभक्तमनसं नरम् ॥ १२.२८३.१८ ॥
చేయదగినదో, చేయరానిదో చేసి వారికి తృప్తిని ఇస్తాడు. కొడుకులు, పశువులతో సంపన్నుడై, చెదిరిన మనసు గల ఆ మనిషిని (మృత్యువు తీసుకుపోతుంది).
12.283.19
सप्तं व्यायं महौघो वा मृत्युरादाय गच्छति ।
संविन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ॥ १२.२८३.१९ ॥
మహా ప్రవాహం మునిగి అలసినవాడిని కొట్టుకుపోయినట్లు, కోరికలలో మునిగి తృప్తి చెందని ఇతనిని మృత్యువు తీసుకుపోతుంది.
12.283.20
वृकीवोरपमासाद्य मुत्युरादाय गच्छति ।
इदं कृतमिदं कार्यमिदमन्यत्कृताकृतम् ॥ १२.२८३.२० ॥
తోడేలు గొర్రెను సమీపించి పట్టుకుపోయినట్లు మృత్యువు ఇతనిని తీసుకుపోతుంది—'ఇది చేసాను, ఇది చేయాలి, ఇది ఇంకొకటి, చేసినదీ చేయనిదీ.'
12.283.21
एवमीहासमायुक्तं मृत्युरादाय गच्छति ।
कृतानां फलमप्राप्तं कार्याणां कर्मसङ्गिनाम् ॥ १२.२८३.२१ ॥
ఇలా ప్రయత్నాలలో మునిగినవాడిని మృత్యువు తీసుకుపోతుంది; చేసిన పనుల ఫలం పొందనివాడు, కర్మలకు అతుక్కున్నవాడు.
12.283.22
क्षेत्रापणगृहासक्तं मृत्युरादाय गच्छति ।
दुर्बलं बलवन्तं च प्राज्ञं शूरं जडं कविम् ॥ १२.२८३.२२ ॥
పొలాలు, సంత, ఇంటిపై ఆసక్తి ఉన్నవాడిని మృత్యువు తీసుకుపోతుంది; బలహీనుడిని, బలవంతుడిని, ప్రాజ్ఞుడిని, శూరుడిని, జడుడిని, కవిని కూడా.
12.283.23
अप्राप्तसर्वकामार्थं मृत्युरादाय गच्छति ।
मृत्युर्जरा च व्याधिश्चदुःखं चानेककारणम् ॥ १२.२८३.२३ ॥
అన్ని కోరికలు, ప్రయోజనాలు పొందనివాడిని మృత్యువు తీసుకుపోతుంది. మృత్యువు, ముసలితనం, రోగం, అనేక కారణాల దుఃఖం కూడా.
12.283.24
असंत्याज्यं यदा मर्त्यैः किं स्वस्थ इव तिष्ठति ।
जातमेवान्तकोऽन्ताय जरा चाभ्येति देहिनम् ॥ १२.२८३.२४ ॥
మనుషులు విడిచిపెట్టలేనిది ఉన్నప్పుడు, ఎందుకు ఆరోగ్యవంతుడిలా కూర్చుంటారు? పుట్టగానే అంతకుడు నాశనానికి వస్తాడు; ముసలితనం కూడా దేహధారిని చేరుతుంది.
12.283.25
अनुषक्ता द्वयेनैते भावाः स्थावरजङ्गमाः ।
न मृत्युसेनामायान्तीं जातु कश्चित्प्रबाधते ॥ १२.२८३.२५ ॥
స్థిరమైనవి, చలించేవి అనే ఈ భావాలు ద్వంద్వాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి. వచ్చే మృత్యు సైన్యాన్ని ఎవరూ ఎప్పుడూ అడ్డుకోలేరు.
12.283.26
बलात्सत्यमृते त्वेकं सत्ये ह्यमृतमाश्रितम् ।
मृत्योर्वा गृहमेतद्वै या ग्रामे वसतो रतिः ॥ १२.२८३.२६ ॥
బలం నుండి వచ్చే సత్యం, ఋతం ఒక్కటే. అమృతం సత్యంలోనే ఆధారపడి ఉంది. లేదా గ్రామంలో నివసించడంలోని ఆనందం మృత్యువు నివాసమే.
12.283.27
देवानामेषु वै गोष्ठो यदरण्यमिति श्रुतिः ।
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ॥ १२.२८३.२७ ॥
దేవతల వీటిలో అరణ్యమే గోశాల అని శ్రుతి చెబుతుంది. గ్రామంలో నివసించడంలోని ఆనందమే బంధించే తాడు.
12.283.28
छित्त्वैनां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः ।
यो न हिंसति सत्वानि मनोवाक्कर्महेतुभिः ॥ १२.२८३.२८ ॥
దీన్ని తెంచుకుని సుకృతులు వెళ్తారు; దుష్కృతులు దీన్ని తెంచలేరు. మనసు, వాక్కు, కర్మ ద్వారా ఏ ప్రాణులను హింసించడో వాడే.
12.283.29
जीवितार्थापनयनैः प्राणिभिर्न स बध्यते ।
तस्मात्सत्यव्रताचारः सत्यव्रतपरायणः ॥ १२.२८३.२९ ॥
ప్రాణులకు జీవనాన్ని, జీవనోపాధిని హరించడం ద్వారా అతడు బంధించబడడు. కాబట్టి సత్యవ్రతాన్ని ఆచరించేవాడు, సత్యవ్రతంలో నిష్ఠతో ఉండేవాడు.
12.283.30
सत्यकामः समो दान्ताः सत्येनैवान्तकं जयेत् ।
अमृतं चैव मृत्युश्च द्वयं देहे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२८३.३० ॥
సత్యాన్ని కోరేవాడు, సమచిత్తుడు, దాంతుడు—సత్యంతోనే అంతకుడిని (మృత్యువును) జయించగలడు. అమృతం, మృత్యువు రెండూ దేహంలోనే నెలకొని ఉన్నాయి.
12.283.31
मृत्युरापद्यते मोहात्सत्येनापद्यतेऽमृतम् ।
सोहं सत्यमहिंसाथीं कामक्रोधबहिष्कृतः ॥ १२.२८३.३१ ॥
మోహం వల్ల మృత్యువు పొందబడుతుంది; సత్యం వల్ల అమృతత్వం పొందబడుతుంది. నేను సత్యాన్ని, అహింసను కోరేవాడను, కామక్రోధాలు విడిచినవాడను.
12.283.32
समाश्रित्य सुखं क्षेमी मृत्युं हास्याम्यमृत्युवत् ।
शान्तियज्ञरतो दान्तो ब्रह्मयज्ञे स्थितो मुनिः ॥ १२.२८३.३२ ॥
సుఖాన్ని ఆశ్రయించి, క్షేమంగా ఉండి, మృత్యువును విడిచిపెడతాను, అమృతుడిలా. శాంతి యజ్ఞంలో రతుడై, దాంతుడై, బ్రహ్మయజ్ఞంలో స్థిరుడైన ముని.
12.283.33
वाङ्भनः कर्मयज्ञश्च भविष्याम्युदगायने ।
पशुयज्ञैः कथं हिंस्रैर्मादृशो यष्टुमर्हति ॥ १२.२८३.३३ ॥
వాక్కు, మనస్సు, కర్మ అనే యజ్ఞంగా నేను ఉత్తరాయణంలో ఉంటాను. నా వంటివాడు హింసాత్మక పశుయజ్ఞాలతో ఎలా యజించగలడు?
12.283.34
अन्तवद्भिरुत प्राज्ञः क्षत्रयज्ञैः पिशाचवत् ।
आत्मन्येवात्मना जात आत्मनिष्ठोऽप्रजः पितः ॥ १२.२८३.३४ ॥
నశించే క్షత్రయజ్ఞాలతో, తండ్రీ, ప్రాజ్ఞుడు పిశాచంలా అవుతాడు. ఆత్మలోనే ఆత్మ ద్వారా జన్మించిన, ఆత్మనిష్ఠుడైన, సంతానం లేని నేను.
12.283.35
आत्मयज्ञो भविष्यामि न मां तारयति प्रजा ।
यस्य वाङ्भनसी स्यातां सम्यक्प्रणिहिते सदा ॥ १२.२८३.३५ ॥
నేను ఆత్మయజ్ఞమవుతాను; సంతానం నన్ను దాటించదు. ఎవరి వాక్కు, మనస్సు ఎల్లప్పుడూ సరిగా నిలిపబడి ఉంటాయో వారికి.
12.283.36
तपस्त्यागश्च योगश्च स तैः सर्वमवाप्नुयात् ।
नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति विद्यासमं फलम् ॥ १२.२८३.३६ ॥
తపస్సు, త్యాగం, యోగం వల్ల అతడు అన్నింటినీ పొందవచ్చు. విద్యతో సమానమైన నేత్రం లేదు, విద్యతో సమానమైన ఫలం లేదు.
12.283.37
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥ १२.२८३.३७ ॥
రాగానికి సమానమైన దుఃఖం లేదు; త్యాగానికి సమానమైన సుఖం లేదు.
12.283.38
नैतादृशं ब्राह्मणस्यास्ति वित्तं ।
यथैकता समता सत्यता च।
शीले स्थितिर्दण्डविधानमार्जवं ।
ततस्ततश्चोपरमः क्रियाभ्यः ॥ १२.२८३.३८ ॥
బ్రాహ్మణునికి ఏకత్వం, సమత్వం, సత్యత వంటి సంపద మరొకటి లేదు; శీలంలో స్థిరత్వం, దండవిధానం, ఋజుత్వం, తరువాత కర్మల నుండి విరమణ.
12.283.39
किं ते धनैर्बान्धवैर्वाऽपि किं ते ।
किं ते दारैब्राह्मण यो मरिष्यसि।
आत्मानमन्विच्छ गृहा प्रविष्टं ।
पितामहास्ते क्व गताः पिता च ॥ १२.२८३.३९ ॥
బ్రాహ్మణుడా, నీవు మరణించబోతున్నావంటే నీకు ధనంతో ఏమి, బంధువులతో ఏమి, భార్యలతో ఏమి? ఇంట్లో ప్రవేశించిన నీ ఆత్మను అన్వేషించు. నీ పితామహులు, తండ్రి ఎక్కడికి వెళ్లారు?
12.283.40
पुत्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा तथाकार्षीत्पिता नृप ।
तथा त्वमपि राजेन्द्र सत्यधर्मपरो भव ॥ १२.२८३.४० ॥
కుమారుని ఈ మాటలు విని తండ్రి అలాగే చేశాడు. ఓ రాజా, అలాగే నీవూ, ఓ రాజేంద్రా, సత్యధర్మపరుడవు కమ్ము.