ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.284
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.284.1
किंशीलः किंसमाचारः किंविद्यः किंपरायणः ।
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम् ॥ १२.२८४.१ ॥
କି ଆଚରଣ, କି ବ୍ୟବହାର, କି ଜ୍ଞାନ ଏବଂ କାହାକୁ ପରମ ଆଶ୍ରୟ ମାନୁଥିବା ମଣିଷ ପ୍ରକୃତିର ଅତୀତ, ଅବିନଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମର ସେହି ପରମ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ?
12.284.2
मोक्षधर्मेषु निरतो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।
प्राप्नोति परमं स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम् ॥ १२.२८४.२ ॥
ମୋକ୍ଷଧର୍ମରେ ନିରତ, ଅଳ୍ପାହାରୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତିଥିବା ମଣିଷ ପ୍ରକୃତିର ଅତୀତ, ଅବିନଶ୍ୱର ସେହି ପରମ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.284.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
हारीतेन पुरा गीतं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.२८४.३ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ପୂର୍ବକାଳରେ ହାରୀତ ଗାଇଥିବା ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ କହନ୍ତି। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତାହା ଶୁଣ।
12.284.4
स्वगृहादभिनिःसृत्य लाभेऽलाभे समो मुनिः ।
समुपोढेषु कामेषु निरपेक्षः परिव्रजेत् ॥ १२.२८४.४ ॥
ନିଜ ଘରୁ ବାହାରି, ଲାଭ ଓ କ୍ଷତିରେ ସମଚିତ୍ତ ମୁନି, କାମନା ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକର ଅପେକ୍ଷା ନ ରଖି ପରିବ୍ରଜ୍ୟା କରିବେ।
12.284.5
न चक्षुषा न मनसा न वाचा दूषयेत्परम् ।
न प्रत्यक्षं परोक्षं वा दूषणं व्याहरेत्क्वचित् ॥ १२.२८४.५ ॥
ଆଖିରେ, ମନରେ କିମ୍ବା ବାଣୀରେ ଅନ୍ୟକୁ ଦୂଷିତ କରିବ ନାହିଁ; ସାମ୍ନାରେ କିମ୍ବା ପଛରେ କେବେ ବି ନିନ୍ଦାର କଥା କହିବ ନାହିଁ।
12.284.6
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायणगतिश्चरेत् ।
नेदं जीवितमासाद्य वैरं कुर्वीत केनचित् ॥ १२.२८४.६ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ହିଂସା କରିବ ନାହିଁ; ମୈତ୍ରୀର ପଥରେ ଚଳିବ; ଏ ଜୀବନ ପାଇ କାହା ସହିତ ବୈର କରିବ ନାହିଁ।
12.284.7
अतिवादांस्तितिक्षेत नाभिमन्येत कंचन ।
क्रोध्यमानः प्रियं ब्रूयादाक्रुष्टः कुशलं वदेत् ॥ १२.२८४.७ ॥
କଠୋର ବାକ୍ୟ ସହିବା ଉଚିତ, କାହାକୁ ଅପମାନ ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ କଥା କହିବ; ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ କହିବ।
12.284.8
प्रदक्षिणं च सव्यं च ग्राममध्ये च नाचरेत् ।
भैक्षचर्यामनापन्नो न गच्छेत्पूर्वकेतनम् ॥ १२.२८४.८ ॥
ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟରେ ଡାହାଣ କିମ୍ବା ବାମ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବ ନାହିଁ। ଭିକ୍ଷାଚର୍ଯ୍ୟାରେ ନ ଥିଲେ ପୂର୍ବ ବାସସ୍ଥାନକୁ ଯିବ ନାହିଁ।
12.284.9
अवकीर्णः सुगुप्तश्च न वाचाऽप्यप्रियं चरेत् ।
मृदुः स्यादप्रतीकारो विस्रब्धः स्यादरोषणः ॥ १२.२८४.९ ॥
ସଂଯମୀ ଓ ଉତ୍ତମ ରୂପେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବ; ବାକ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରିୟ ଆଚରଣ କରିବ ନାହିଁ। କୋମଳ, ପ୍ରତିଶୋଧ ନ ନେଉଥିବା, ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧରହିତ ହେବ।
12.284.10
विधूमे न्यस्तमुसले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने ।
अतीते पात्रसंचारे भिक्षां लिप्सेत वै मुनिः ॥ १२.२८४.१० ॥
ଧୂଆଁ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ମୁଷଳ ରଖାଗଲେ, ଅଙ୍ଗାର ଲିଭିଗଲେ, ଲୋକେ ଖାଇ ସାରିଲେ, ପାତ୍ର ଚଳାଚଳ ଶେଷ ହେଲେ ହିଁ ମୁନି ଭିକ୍ଷା ମାଗିବ।
12.284.11
प्राणयात्रिकमात्रः स्यान्मात्रालाभेष्वनादृतः ।
अलाभे न विहन्येत लाभश्चैनं न हर्षयेत् ॥ १२.२८४.११ ॥
କେବଳ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ; ସାମାନ୍ୟ ଲାଭରେ ମଧ୍ୟ ଉଦାସୀନ ରହିବ। ନ ମିଳିଲେ ଦୁଃଖିତ ହେବ ନାହିଁ, ଲାଭ ତାକୁ ହର୍ଷିତ କରିବ ନାହିଁ।
12.284.12
लाभं साधारणां नेच्छेन्न भुञ्जीताभिपूजितः ।
अभिपूजितलाभं हि जुगुप्सेतैव तादृशः ॥ १२.२८४.१२ ॥
ସାଧାରଣ ଲାଭ ଇଚ୍ଛା କରିବ ନାହିଁ; ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବ ନାହିଁ। ସମ୍ମାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଲାଭକୁ ସେପରି ବ୍ୟକ୍ତି ଘୃଣା କରିବ।
12.284.13
न चान्नदोषान्निन्देत न गुणानभिपूजयेत् ।
शय्यासने विविक्ते च नित्यमेवाभिपूजयेत् ॥ १२.२८४.१३ ॥
ଅନ୍ନର ଦୋଷର ନିନ୍ଦା କରିବ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଗୁଣର ପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ। ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନରେ ଏବଂ ନିର୍ଜନରେ ସର୍ବଦା ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ କରିବ।
12.284.14
शून्यागारं वृक्षमूलमरण्यमथवा गुहाम् ।
अज्ञातचर्यां गत्वाऽन्यां ततोऽन्यत्रैव संविशेत् ॥ १२.२८४.१४ ॥
ଶୂନ୍ୟ ଗୃହ, ବୃକ୍ଷମୂଳ, ଅରଣ୍ୟ ବା ଗୁମ୍ଫା, କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାତ ଆଚରଣ ସହ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଇ, ତାପରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ବାସ କରିବ।
12.284.15
अनुरोधविरोधाभ्यां समः स्यादचलो ध्रुवः ।
सुकृतं दुष्कृतं चोभे नानुरुध्येत कर्मणि ॥ १२.२८४.१५ ॥
ଅନୁରାଗ ଓ ବିରୋଧରେ ସମାନ, ଅଚଳ ଓ ସ୍ଥିର ହେବ। ସୁକର୍ମ ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଉଭୟରେ କର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହେବ ନାହିଁ।
12.284.16
नित्यतृप्तः सुसंतृष्टः प्रसन्नवदनेन्द्रियः ।
विभीर्जप्यपरो मौनी वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ १२.२८४.१६ ॥
ସର୍ବଦା ତୃପ୍ତ, ଭଲଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଶିଷ୍ଟ, ନିର୍ଭୟ, ଜପରେ ନିରତ, ମୌନୀ ଓ ବୈରାଗ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ହେବ।
12.284.17
अभ्यस्तं भौतिकं पश्यन्भूतानामागतिं गतिम् ।
विस्मितः सर्वदर्शी च पक्वापक्वेन वर्तयन्।
आत्मारामः प्रशान्तात्मा लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ॥ १२.२८४.१७ ॥
ଭୌତିକ ଜଗତକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଭାବେ ଦେଖି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆଗମନ ଓ ଗମନ ଦେଖି, ବିସ୍ମିତ ଓ ସର୍ବଦର୍ଶୀ ହୋଇ, ପାଚିଲା ଓ କଞ୍ଚାରେ ଜୀବନ ଚଳାଇ, ଆତ୍ମାରାମ, ପ୍ରଶାନ୍ତ-ଚିତ୍ତ, ଲଘୁ ଆହାରୀ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହେବ।
12.284.18
वाचो वेगं मनसः क्रोधवेगं ।
हिंसावेगमुदरोपस्थवेगम्।
एतान्वेगान्विनयेद्वै तपस्वी ।
निन्दा चास्य हृदयं नोपहन्यात् ॥ १२.२८४.१८ ॥
ବାଣୀର ବେଗ, ମନର ବେଗ, କ୍ରୋଧର ବେଗ, ହିଂସାର ବେଗ, ଉଦର ଓ ଉପସ୍ଥର (ଯୌନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର) ବେଗ — ଏହି ବେଗଗୁଡ଼ିକୁ ତପସ୍ୱୀ ନିଶ୍ଚୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବ। ନିନ୍ଦା ତାହାର ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ ଦେବ ନାହିଁ।
12.284.19
मध्यस्थ एव तिष्ठेत प्रशंसानिन्दयोः समः ।
एतत्पवित्रं परमं परिव्राजक आश्रयेत् ॥ १२.२८४.१९ ॥
ପ୍ରଶଂସା ଓ ନିନ୍ଦାରେ ସମାନ ହୋଇ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ହିଁ ରହିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରମ ପବିତ୍ରତା; ପରିବ୍ରାଜକ ଏହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.284.20
महात्मा सर्वतो दान्तः सर्वत्रैवानपाश्रितः ।
अपूर्वचारकः सौम्यो ह्यनिकेतः समाहितः ॥ १२.२८४.२० ॥
ମହାତ୍ମା ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସଂଯମୀ; ସର୍ବତ୍ର ଅନାଶ୍ରିତ। ସେ ଅପୂର୍ବ ପଥରେ ବିଚରଣ କରେ, ସୌମ୍ୟ, ଗୃହହୀନ ଓ ସମାହିତ ଚିତ୍ତ।
12.284.21
वानप्रस्थगृहस्थाभ्यां न संसृज्येत कर्हिचित् ।
अज्ञातलिप्सं लिप्सेत न चैनं हर्ष आविशेत् ॥ १२.२८४.२१ ॥
ବାନପ୍ରସ୍ଥ ବା ଗୃହସ୍ଥ ସହ କଦାପି ସଂସର୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅଜ୍ଞାତକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ; ହର୍ଷ ତାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ ନ କରୁ।
12.284.22
विजानतां मोक्ष एष श्रमः स्यादविजानताम् ।
मोक्षयानमिदं कृत्स्नं विदुषां हारितोऽब्रवीत् ॥ १२.२८४.२२ ॥
ଜାଣନ୍ତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ହିଁ ମୋକ୍ଷ; ନଜାଣନ୍ତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କେବଳ ଶ୍ରମ। ଏହି ସମଗ୍ର ମୋକ୍ଷପଥ ବିଦ୍ବାନଙ୍କର, ହାରୀତ ଏହା କହିଲେ।
12.284.23
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा यः प्रव्रजेद्गृहात् ।
लोकास्तेजोमयास्तस्य तथाऽनन्त्याय कल्पते ॥ १२.२८४.२३ ॥
ସର୍ବଭୂତଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଇ ଯେ ଘରୁ ପ୍ରବ୍ରଜିତ ହୁଏ, ତାହାର ଲୋକସମୂହ ତେଜୋମୟ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଅନନ୍ତତା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।