ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.285
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.285.1
धन्याधन्या इति जनाः सर्वेऽस्मान्प्रवदन्त्युत ।
न दुःखिततरः कश्चित्पुमानस्माभिरस्ति ह ॥ १२.२८५.१ ॥
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆମକୁ 'ଧନ୍ୟ, ଧନ୍ୟ' କହନ୍ତି; ତଥାପି ଆମଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖୀ କୌଣସି ପୁରୁଷ ନାହିଁ।
12.285.2
लोकसंभावितैर्दुःखं यत्प्राप्तं कुरुसत्तम ।
प्राप्य जातिं मनुष्येषु देवैरपि पितामह ॥ १२.२८५.२ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକମାନ୍ୟ କର୍ମରୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଆସେ; ହେ ପିତାମହ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଆସେ।
12.285.3
कदा वयं करिष्यामः संन्यासं दुःखभेषजम् ।
दुःखमेतच्छरीराणां धारणं कुरुसत्तम ॥ १२.२८५.३ ॥
ଦୁଃଖର ଔଷଧ ସଂନ୍ୟାସ ଆମେ କେବେ କରିବା? ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶରୀର ଧାରଣ କରିବା ହିଁ ଏହି ଦୁଃଖ।
12.285.4
विमुक्ताः सप्तदशभिर्हेतुभूतैश्च पञ्चभिः ।
इन्द्रियार्थैर्गुणैश्चैव अष्टाभिश्च पितामह ॥ १२.२८५.४ ॥
ହେ ପିତାମହ, ସତର ଓ ପାଞ୍ଚ କାରଣଭୂତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟ, ଗୁଣ ଏବଂ ଆଠରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା।
12.285.5
न गच्छन्ति पुनर्भावं मुनयः संशितव्रताः ।
कदा वयं गमिष्यामो राज्यं हित्वा परंतप ॥ १२.२८५.५ ॥
କଠୋର ବ୍ରତଧାରୀ ମୁନିମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ, ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଆମେ କେବେ ଯିବା?
12.285.6
नास्त्यनन्तं महाराज सर्वं सङ्ख्यानगोचरम् ।
पुनर्भावोपि संख्यातो नास्ति किंचिदिहाचलम् ॥ १२.२८५.६ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଅନନ୍ତ କିଛି ନାହିଁ; ସବୁ ଗଣନାର ବିଷୟ। ପୁନର୍ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଗଣିତ ହୋଇଛି; ଏଠାରେ ଅଚଳ କିଛି ନାହିଁ।
12.285.7
न चापि गम्यते राजन्नैष दोषः प्रसङ्गतः ।
उद्योगादेव धर्मज्ञाः कालेनैव गमिष्यथ ॥ १२.२८५.७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ପ୍ରସଙ୍ଗବଶତଃ ଆସିଥିବା ଦୋଷ ନୁହେଁ। ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞଗଣ, ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା, ସମୟ ଆସିଲେ ତୁମେ ତାହା ପାଇବ।
12.285.8
नेशेऽयं सततं देही नृपते पुण्यपापयोः ।
तत एव समुत्थेन तमसा रुध्यतेऽपि च ॥ १२.२८५.८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଦେହୀ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଉପରେ ସର୍ବଦା ଅଧିକାର ରଖେ ନାହିଁ। ସେଥିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ସେ ରୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
12.285.9
यथाञ्जनमयो वायुः पुनर्मानःशिलं रजः ।
अनुप्रविश्य तद्वर्णो दृश्यते रञ्जयन्दिशः ॥ १२.२८५.९ ॥
ଅଞ୍ଜନରେ ଭରା ପବନ, କିମ୍ବା ମାନଃଶିଳାର ଧୂଳି, ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେହି ରଙ୍ଗର ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ରଙ୍ଗାଏ।
12.285.10
तथा कर्मफलैर्देही रञ्जितस्तमसा वृतः ।
विवर्णो वर्णमाश्रित्य देहेषु परिवर्तते ॥ १२.२८५.१० ॥
ସେହିପରି କର୍ମଫଳରେ ରଞ୍ଜିତ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ଦେହୀ, ବର୍ଣହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ବର୍ଣ ଧାରଣ କରି ଦେହମାନଙ୍କରେ ଘୂରେ।
12.285.11
ज्ञानेन हि यदा जन्तुरज्ञानप्रभवं तमः ।
व्यपोहति तदा ब्रह्म प्रकाशेत सनातनम् ॥ १२.२८५.११ ॥
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ସେତେବେଳେ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
12.285.12
अयत्नसाध्यं मुनयो वदन्ति ।
चे चापि मुक्तास्तदुपासितव्याः।
त्वया च लोकेन च सामरेण ।
तस्मान्न शाम्यन्ति महर्षिसङ्घाः ॥ १२.२८५.१२ ॥
ମୁନିମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ଏହା ଉଦ୍ୟମ ବିନା ସାଧ୍ୟ। ମୁକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ। ସେଥିପାଇଁ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କର ସମୂହ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.285.13
अस्मिन्नर्थे पुरा गीतं शृणुष्वैकमना नृप ।
यथा दैत्येन वृत्रेण भ्रष्टैश्वर्येण चेष्टितम् ॥ १२.२८५.१३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ବିଷୟରେ ପୂର୍ବରୁ ଗାଯାଇଥିବା ଏକ କାହାଣୀ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ — ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ହରାଇଥିବା ଦୈତ୍ୟ ବୃତ୍ର କିପରି ଆଚରଣ କଲା।
12.285.14
निर्जितेनासहायेन हृतराज्येन भारत ।
अशोचता शत्रुमध्ये बुद्धिमास्थाय केवलाम् ॥ १२.२८५.१४ ॥
ହେ ଭରତ, ପରାଜିତ, ସହାୟହୀନ, ରାଜ୍ୟହରା ହୋଇ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଏକ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ଶୋକ କଲା ନାହିଁ।
12.285.15
भ्रष्टैश्वर्यं पुरा वृत्रमुशना वाक्यमब्रवीत् ।
कच्चित्पराजितस्याद्य न व्यथा तेऽस्ति दानव ॥ १२.२८५.१५ ॥
ପୂର୍ବରେ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ହରାଇଥିବା ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଉଶନା ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ — "ହେ ଦାନବ, ପରାଜିତ ତୁମକୁ ଆଜି କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ କି?"
12.285.16
सत्येन तपसा चैव विदित्वा संक्षयं ह्यहम् ।
न शोचामि न हृष्यामि भूतानामागतिं गतिम् ॥ १२.२८५.१६ ॥
ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କ୍ଷୟକୁ ଜାଣିଛି; ତେଣୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆସିବା ଓ ଯିବାରେ ମୁଁ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ କି ହର୍ଷ କରେ ନାହିଁ।
12.285.17
कालसंचोदिता जीवा मज्जन्ति नरकेऽवशाः ।
परिहृष्टानि सर्वाणि दिव्यान्याहुर्मनीषिणः ॥ १२.२८५.१७ ॥
କାଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଜୀବମାନେ ଅସହାୟ ହୋଇ ନରକରେ ବୁଡ଼ନ୍ତି; ଦିବ୍ୟ ସବୁକିଛି ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କୁହନ୍ତି।
12.285.18
क्षपयित्वा तु तं कालं गणितं कालचोदिताः ।
सावशेषेण कालेन संधावन्ति पुनःपुनः ॥ १२.२८५.१८ ॥
ଗଣିତ ସେହି କାଳକୁ କ୍ଷୟ କରି, କାଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଅବଶିଷ୍ଟ କାଳ ସହିତ ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ଧାବିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.285.19
तिर्यग्योनिसहस्राणि गत्वा नरकमेव च ।
निर्गच्छन्त्यवशा जीवाः कालबन्धनबन्धनाः ॥ १२.२८५.१९ ॥
ହଜାର ହଜାର ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଯୋନି ଓ ନରକରେ ଯାଇ, କାଳବନ୍ଧନରେ ବଦ୍ଧ ଅସହାୟ ଜୀବମାନେ ବାହାରି ଆସନ୍ତି।
12.285.20
एवं संसरमाणानि ह्यहं भूतानि दृष्टवान् ।
यथा कर्म तथा लाभ इति शास्त्रनिदर्शनम् ॥ १२.२८५.२० ॥
ଏହିପରି ସଂସାରରେ ଭ୍ରମୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି। ଯେପରି କର୍ମ, ସେପରି ଫଳ — ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରର ଉପଦେଶ।
12.285.21
तिर्यग्गच्छन्ति नरकं मानुष्यं दैवमेव च ।
सुखदुःखे प्रिये द्वेष्ये चरित्वा पूर्वमेव च ॥ १२.२८५.२१ ॥
ସେମାନେ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଯୋନି, ନରକ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବ ଯୋନିକୁ ଯାଆନ୍ତି। ପୂର୍ବ କର୍ମରୁ ସୁଖଦୁଃଖ, ପ୍ରିୟାପ୍ରିୟ ଅନୁଭବ କରିବା ପରେ ଏହା ଘଟେ।
12.285.22
कृतान्तविधिसंयुक्तः सर्वो लोकः प्रपद्यते ।
गतं गच्छन्ति चाध्वानं सर्वभूतानि सर्वदा ॥ १२.२८५.२२ ॥
କୃତାନ୍ତ (ମୃତ୍ୟୁ)ର ବିଧାନରେ ଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯାଆନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସର୍ବଦା ପୂର୍ବରୁ ଯାଇଥିବାଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି।
12.285.23
कालसङ्ख्यानसङ्ख्येयं सृष्टिस्थितिपरायणम् ।
तं भाषमाणं भगवानुशना प्रत्यभाषत।
इमान्दुष्टप्रलापांस्त्वं तात कस्मात्प्रभाषते ॥ १२.२८५.२३ ॥
କାଳ ଓ ସଂଖ୍ୟାରେ ଗଣନୀୟ, ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତିରେ ନିରତ କଥା କହୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ଉଶନସ୍ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ହେ ବତ୍ସ, ଏ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଲାପ ତୁମେ କାହିଁକି କହୁଛ?"
12.285.24
प्रत्यक्षमेतद्भवतस्तथाऽन्येषां मनीषिणाम् ।
मया यज्जयलुब्धेन पुरा तप्तं महत्तपः ॥ १२.२८५.२४ ॥
ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ। ବିଜୟ ଲୋଭରେ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ମହାନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି।
12.285.25
गन्धानादाय भूतानां रसांश्च विविधानपि ।
अवर्धं त्रीन्समाक्रम्य लोकान्वै स्वेन तेजसा ॥ १२.२८५.२५ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଗନ୍ଧ ଓ ବିବିଧ ରସ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ତେଜରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ମୁଁ ଅସୀମ ହୋଇଗଲି।
12.285.26
ज्वालामालापरिक्षिप्तो वैहायसगतिस्तथा ।
अजेयः सर्वभूतानामासं नित्यमपेतभीः ॥ १२.२८५.२६ ॥
ଅଗ୍ନିଶିଖାର ମାଳାରେ ବେଷ୍ଟିତ, ଆକାଶପଥରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା, ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜେୟ, ସଦା ଭୟହୀନ ମୁଁ ଥିଲି।
12.285.27
ऐश्वर्यं तपसा प्राप्तं भ्रष्टं तच्च स्वकर्मभिः ।
धृतिमास्थाय भगवन्न शोचामि ततस्त्वहम् ॥ १२.२८५.२७ ॥
ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ହେ ଭଗବାନ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ମୁଁ ଶୋକ କରୁନାହିଁ।
12.285.28
युयुत्सता महेन्द्रेण पुरा सार्धं महात्मना ।
ततो मे भगवान्दृष्टो हरिर्नारायणः प्रभुः ॥ १२.२८५.२८ ॥
ପୂର୍ବରେ ମହାତ୍ମା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ବେଳେ, ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ହରି ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ଦେଖା ଦେଲେ।
12.285.29
वैकुण्ठः पुरुषोऽनन्तः शुक्लो विष्णुः सनातनः ।
मुञ्जकेशो हरिश्मश्रुः सर्वभूतपितामहः ॥ १२.२८५.२९ ॥
ବୈକୁଣ୍ଠ, ପୁରୁଷ, ଅନନ୍ତ, ଶୁକ୍ଳ, ବିଷ୍ଣୁ, ସନାତନ, ମୁଞ୍ଜ ଘାସ ପରି କେଶ ଥିବା, ପିଙ୍ଗଳ ଦାଢ଼ି ଥିବା, ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ପିତାମହ।
12.285.30
नूनं तु तस्य तपसः सावशेषं ममास्ति वै ।
यदहं प्रष्टुमिच्छामि भवन्तं कर्मणः फलम् ॥ १२.२८५.३० ॥
ନିଶ୍ଚୟ ସେହି ତପସ୍ୟାର କିଛି ଅବଶେଷ ମୋ ପାଖରେ ଅଛି; ତେଣୁ କର୍ମର ଫଳ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
12.285.31
ऐश्वर्यं वै महद्ब्रह्मन्वर्णे कस्मिन्प्रतिष्ठितम् ।
निवर्तते चापि पुनः कथमैश्वर्यमुत्तमम् ॥ १२.२८५.३१ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି ମହାନ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ କେଉଁ ବର୍ଣ୍ଣରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ? ଆଉ ସେହି ଉତ୍ତମ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି କିପରି ଫେରିଯାଏ?
12.285.32
भवन्ति कस्माद्भूतानि प्रवर्तन्ते यथा पुनः ।
किं वा फलं परं प्राप्य जीवस्तिष्ठति शाश्वतः ॥ १२.२८५.३२ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନେ କେଉଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପୁଣି କିପରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି? ଅଥବା ପରମ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଜୀବ କିପରି ଶାଶ୍ୱତ ଭାବେ ରହେ?
12.285.33
केन वा कर्मणा शक्यमथ ज्ञानेन केन वा ।
ब्रह्मर्षे तत्फलं प्राप्तुं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.२८५.३३ ॥
କେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଅଥବା କେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ସମ୍ଭବ? ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ତାହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।
12.285.34
इतीदमुक्तः स मुनिस्तदानीं ।
प्रत्याह यत्तच्छृणु राजसिंह।
मयोच्यमानं पुरुषर्षभ त्व ।
मनन्यचित्तः सह सोदरीयैः ॥ १२.२८५.३४ ॥
ଏହିପରି ପଚରାଯାଇ ସେହି ମୁନି ତେବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ହେ ରାଜସିଂହ, ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା ଶୁଣ। ହେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନନ୍ୟଚିତ୍ତରେ ଶୁଣ।