ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.286
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.286.1
नमस्तस्मै भगवते देवाय प्रभविष्णवे ।
यस्य पृथ्वी तलं तात साकाशं बाहुगोचरः ॥ १२.२८६.१ ॥
ସେହି ଭଗବାନ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯିଏ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ। ହେ ବତ୍ସ, ପୃଥିବୀର ତଳ ଓ ଆକାଶ ତାଙ୍କ ବାହୁର ପରିସରରେ ଅଛି।
12.286.2
मूर्धा यस्य त्वनन्तं च स्थानं दानवसत्तम ।
तस्याहं ते प्रवक्ष्यामि विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ॥ १२.२८६.२ ॥
ହେ ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାଙ୍କ ମସ୍ତକ ଓ ନିବାସ ଅନନ୍ତ, ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମହିମା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
12.286.3
तयोः संवदतोरेवमाजगाम महामुनिः ।
सनत्कुमारो धमार्त्मा संशयच्छेदनाय वै ॥ १२.२८६.३ ॥
ସେମାନେ ଏପରି କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଧର୍ମାତ୍ମା ମହାମୁନି ସନତ୍କୁମାର ସନ୍ଦେହ ଛେଦନ ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
12.286.4
स पूजितोऽसुरेन्द्रेण मुनिनोशनसा तथा ।
निषसादासने राजन्महार्हे मुनिपुङ्गवः ॥ १२.२८६.४ ॥
ଅସୁରେନ୍ଦ୍ର ଓ ମୁନି ଉଶନସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ହେ ରାଜନ୍, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୂଲ୍ୟବାନ ଆସନରେ ବସିଲେ।
12.286.5
तमासीनं महाप्रज्ञमुशना वाक्यमब्रवीत् ।
ब्रूह्यस्मै दानवेन्दाय विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ॥ १२.२८६.५ ॥
ଉପବିଷ୍ଟ ସେହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କୁ ଉଶନା କହିଲେ, "ଏହି ଦାନବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମହିମା କୁହନ୍ତୁ।"
12.286.6
सनत्कुमारस्तु वचः श्रुत्वा प्राह वचोऽर्थवत् ।
विष्णोर्माहात्म्यसंयुक्तं दानवेन्द्राय धीमते ॥ १२.२८६.६ ॥
ସନତ୍କୁମାର ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମାଯୁକ୍ତ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦାନବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
12.286.7
शृणु सर्वमिदं दैत्य विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ।
विष्णौ जगत्स्थितं सर्वमिति विद्धि परंतप ॥ १२.२८६.७ ॥
ହେ ଦୈତ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି ଉତ୍ତମ ମହିମା ସମସ୍ତ ଶୁଣ। ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କଠାରେ ସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜାଣ, ହେ ପରନ୍ତପ।
12.286.8
अस्मिन्गच्छन्ति विलयमस्माच्च प्रभवन्त्युत ।
अवत्येष महाबाहुर्भूतग्रामं चराचरम्।
एष चाक्षिपते काले काले च सृजते पुनः ॥ १२.२८६.८ ॥
ତାଙ୍କଠାରେ ଜୀବମାନେ ବିଲୀନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ସେମାନେ ପୁଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ମହାବାହୁ ଚରାଚର ଭୂତସମୂହକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଇଏ ସମୟେ ସମୟେ ତାହାକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି ଏବଂ ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
12.286.9
नैष दानव ते शक्यस्तपसा नैव चेज्यया ।
संप्राप्तुमिन्द्रियाणां तु संयमेनैव शक्यते ॥ १२.२८६.९ ॥
ହେ ଦାନବ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଇଁ ଏ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହା ସମ୍ଭବ।
12.286.10
बाह्ये चाभ्यन्तरे चैव कर्मणा मनसि स्थितः ।
निर्मलीकुरुते बुद्ध्या सोऽमुत्रानन्त्यमश्नुते ॥ १२.२८६.१० ॥
ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତରରେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମନରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ତାହାକୁ ନିର୍ମଳ କରେ, ସେ ପରଲୋକରେ ଅନନ୍ତତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.286.11
यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत् ।
बहुशोऽतिप्रयत्नेन महताऽऽत्मकृतेन ह ॥ १२.२८६.११ ॥
ସୁନାକାର ଯେପରି ରୂପାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଅନେକ ଥର, ବହୁ ଯତ୍ନରେ, ନିଜ କରାଯାଇଥିବା ଉପାୟରେ ଶୁଦ୍ଧ କରେ।
12.286.12
तद्वज्जातिशतैर्जीवः शुद्ध्यतेऽल्पेन कर्मणा ।
यत्नेन महता चैयवाप्येकजातौ विशुद्ध्यते ॥ १२.२८६.१२ ॥
ସେହିପରି ଜୀବ ଶହ ଶହ ଜନ୍ମରେ ଅଳ୍ପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏବଂ ବହୁ ଯତ୍ନରେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
12.286.13
लीलयाऽल्पं यथा गात्रात्प्रमृज्यादात्मनो रजः ।
बहुयत्नेन महता दोषनिर्हरणं तथा ॥ १२.२८६.१३ ॥
ନିଜ ଶରୀରରୁ ଅଳ୍ପ ଧୂଳି ଖେଳଛଳରେ ପୋଛି ଦିଅାଯାଏ, ସେହିପରି ଦୋଷ ଦୂର କରିବା ମହାନ ଯତ୍ନରେ ହୁଏ।
12.286.14
यथा चाल्पेन माल्येन वासितं तिलसर्षपम् ।
न मुञ्चति स्वकं गन्धं तथा सूक्ष्मस्य दर्शनम् ॥ १२.२८६.१४ ॥
ଅଳ୍ପ ମାଳାରେ ସୁବାସିତ ତିଳ ଓ ସୋରିଷ ନିଜ ଗନ୍ଧ ଛାଡନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହିପରି ସୂକ୍ଷ୍ମର ଦର୍ଶନ ହୁଏ।
12.286.15
तदेव बहुभिर्माल्यैर्वास्यमानं पुनः पुनः ।
विमुच्य तं स्वकं गन्धं माल्यगन्धेऽवतिष्ठते ॥ १२.२८६.१५ ॥
ସେହି ବସ୍ତୁ ବହୁ ମାଳାରେ ବାରମ୍ବାର ସୁବାସିତ ହୋଇ ନିଜ ଗନ୍ଧ ଛାଡି ମାଳାର ଗନ୍ଧରେ ରହେ।
12.286.16
एवं जातिशतैर्युक्तो गुणैरेव प्रसङ्गिषु ।
बुद्ध्या निवर्तते दोषो यत्नेनाभ्यासजेन ह ॥ १२.२८६.१६ ॥
ଏହିପରି ଶହ ଜନ୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ଜୀବ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଆସକ୍ତିରେ ରହେ; ଅଭ୍ୟାସଜାତ ଯତ୍ନରେ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।
12.286.17
कर्मणा स्वेन रक्तानि विरक्तानि च दानव ।
यथा कर्मविशेषांश्च प्राप्नुवन्ति तथा शृणु ॥ १२.२८६.१७ ॥
ହେ ଦାନବ, ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ଆସକ୍ତ ଓ ବିରକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କର୍ମବିଶେଷ ସବୁ କିପରି ପାଆନ୍ତି, ତାହା ଶୁଣ।
12.286.18
यथावत्संप्रवर्तन्ते यस्मिंस्तिष्ठति चानिशम् ।
तत्तेऽनुपूर्व्या व्याख्यास्ये तदिहैकमनाः शृणु ॥ १२.२८६.१८ ॥
ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ଯଥାବତ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି ଓ ଯେଉଁଥିରେ ନିରନ୍ତର ରହନ୍ତି, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ରମରେ ବୁଝାଇବି; ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ।
12.286.19
अनादिनिधनः श्रीमान्हरिर्नारायणः प्रभुः ।
देवः सृजति भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ १२.२८६.१९ ॥
ଯାହାର ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ସେହି ଶ୍ରୀମାନ ହରି ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ ଦେବ ସ୍ଥାବର ଓ ଚର ଭୂତମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
12.286.20
एष सर्वेषु भूतेषु क्षरश्चाक्षर एव च ।
एकादश विकारात्मा जगत्पिबति रश्मिभिः ॥ १२.२८६.२० ॥
ସେ ହିଁ ସର୍ବ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷର ଓ ଅକ୍ଷର। ଏକାଦଶ ବିକାରସ୍ୱରୂପ ସେ ନିଜ ରଶ୍ମିରେ ଜଗତକୁ ପାନ କରନ୍ତି।
12.286.21
पादौ तस्य महीं विद्धि मूर्धानं दिवमेव च ।
बाहवस्तु दिशो दैत्य श्रोत्रमाकाशमेव च ॥ १२.२८६.२१ ॥
ତାଙ୍କର ପାଦ ପୃଥିବୀ ଓ ମସ୍ତକ ସ୍ୱର୍ଗ ବୋଲି ଜାଣ। ହେ ଦୈତ୍ୟ, ତାଙ୍କ ବାହୁ ଦିଗସମୂହ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶ।
12.286.22
तस्य तेजोमयः सूर्यो मनश्चन्द्रमसि स्थितम् ।
बुद्धिर्ज्ञानगता नित्यं रसस्त्वप्सु प्रवर्तते ॥ १२.२८६.२२ ॥
ତାଙ୍କର ତେଜୋମୟ ରୂପ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ମନ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ସ୍ଥିତ। ଜ୍ଞାନକୁ ଗତ ବୁଦ୍ଧି ସଦା ରହେ; ରସ ଜଳରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ।
12.286.23
भ्रुवोरनन्तरास्तस्य ग्रहा दानवसत्तम ।
नक्षत्रचक्रं नेत्रं च आस्यमग्निं च दानव।
तं विश्वभूतं विश्वादिं परमं विद्धि चेश्वरम् ॥ १२.२८६.२३ ॥
ହେ ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଭ୍ରୂ ପରେ ଗ୍ରହମାନେ ଅଛନ୍ତି। ନକ୍ଷତ୍ରଚକ୍ର ତାଙ୍କ ନୟନ ଓ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ମୁଖ। ହେ ଦାନବ, ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱଭୂତ, ବିଶ୍ୱାଦି ଓ ପରମ ଈଶ୍ୱର ବୋଲି ଜାଣ।
12.286.24
रजस्तमश्च सत्वं च विद्धि नारायणात्मकम् ।
सोश्रमाणां मुखं तात कर्मणस्तत्फलं विदुः ॥ १२.२८६.२४ ॥
ରଜ, ତମ ଓ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଜାଣ। ହେ ବତ୍ସ, ଶ୍ରମକାରୀଙ୍କର ମୁଖ ସେ; କର୍ମର ଫଳ ମଧ୍ୟ ସେ ବୋଲି ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
12.286.25
अकर्मणः फलं चैव स एव परमोऽव्ययः ।
छन्दांसि यस्य रोमाणि ह्यक्षरं च सरस्वती ॥ १२.२८६.२५ ॥
ଅକର୍ମର ଫଳ ମଧ୍ୟ ସେ; ସେ ପରମ ଓ ଅବ୍ୟୟ। ବେଦସମୂହ ତାଙ୍କର ରୋମ; ଅକ୍ଷର (ଓଁ) ଓ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର।
12.286.26
बह्वाश्रयो बहुमुखो धर्मो हृदि समाश्रितः ।
स ब्रह्मपरमो धर्मस्तपश्च सदसच्च सः ॥ १२.२८६.२६ ॥
ଅନେକ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଅନେକ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ ଧର୍ମ ହୃଦୟରେ ଆଶ୍ରିତ। ସେ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମରେ ପରମ ଧର୍ମ; ତପ ମଧ୍ୟ ସେ, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ମଧ୍ୟ ସେ।
12.286.27
श्रोत्रशास्त्रग्रहोपेतः षोड्शर्त्विक्क्रतुश्च सः ।
पितामहश्च रुद्रश्च सोऽश्विनौ स पुरंदरः ॥ १२.२८६.२७ ॥
ଶ୍ରବଣ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଗ୍ରହଣରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ହିଁ ଷୋଡ଼ଶ ଋତ୍ବିଜ୍ଯୁକ୍ତ ଯଜ୍ଞ। ସେ ହିଁ ପିତାମହ ଓ ରୁଦ୍ର; ସେ ହିଁ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ; ସେ ହିଁ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)।
12.286.28
मित्रोऽथ वरुणश्चैव यमोऽथ धनदस्तथा ।
ते पृथग्दर्शनास्तस्य संविदन्ति तथैकताम्।
एकस्य विद्धि देवस्य सर्वं जगदिदं वशे ॥ १२.२८६.२८ ॥
ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଯମ ଓ ଧନଦ (କୁବେର) ମଧ୍ୟ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପୃଥକ ଦର୍ଶନ, ତାଙ୍କ ଏକତାରେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ସେହି ଏକ ଦେବଙ୍କ ବଶରେ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ।
12.286.29
नानाभूतस्य दैत्येन्द्र तस्यैकत्वं वदन्त्यपि ।
जन्तुः पश्यति विज्ञानात्ततः सत्वं प्रकाशते ॥ १२.२८६.२९ ॥
ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କର ଏକତ୍ୱ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖେ; ତେବେ ସତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
12.286.30
संहारविक्षेपसहस्रकोटी ।
स्तिष्ठन्ति जीवाः प्रचरन्ति चान्ये।
प्रजाविसर्गस्य च पारिमाण्यं ।
वापीसहस्राणि बहूनि दैत्य ॥ १२.२८६.३० ॥
ସଂହାର ଓ ବିକ୍ଷେପର ସହସ୍ର କୋଟି (ଜୀବ) ସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରଜା-ସୃଷ୍ଟିର ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ସେପରି। ହେ ଦୈତ୍ୟ, ସେମାନେ ଅନେକ ସହସ୍ର ବାବଡ଼ି ପରି।
12.286.31
वाप्यः पुनर्योजनविस्तृतास्ताः ।
क्रोशं च गम्भीरतयाऽवगाढाः।
आयामतः पञ्चशताश्च सर्वाः ।
प्रत्येकशो योजनतः प्रवृद्धाः ॥ १२.२८६.३१ ॥
ସେହି ବାପୀଗୁଡ଼ିକ ପୁଣି ଏକ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ଥ ଥିଲା; ଏକ କ୍ରୋଶ ଗଭୀରତାରେ ନିମଜ୍ଜିତ। ଲମ୍ବରେ ସମସ୍ତେ ପାଞ୍ଚଶ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଯୋଜନରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା।
12.286.32
वाप्या जलं क्षिप्यति वालकोट्या ।
त्वह्ना सकृच्चाप्यथ न द्वितीयम्।
तासां क्षये विद्धि परं विसर्गं ।
संहारमेकं च तथा प्रजानाम् ॥ १२.२८६.३२ ॥
ଗୋଟିଏ ବାପୀରୁ ଜଳ କେଶ-ଅଗ୍ରରେ ଏକ ଦିନରେ ଥରେ କାଢ଼ିଲେ ବି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ନୁହେଁ; ସେମାନଙ୍କର କ୍ଷୟରେ ଜାଣ—ଏହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପରମ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏକ ସଂହାର।
12.286.33
षड्जीववर्णाः परमं प्रमाणं ।
कृष्णो धूम्रो नीलमथास्य मध्यम्।
रक्तं पुनः सह्यतरं सुखं तु ।
हारिद्रवर्णं सुसुखं च शुक्लम् ॥ १२.२८६.३३ ॥
ଛଅ ଜୀବ-ବର୍ଣ ପରମ ପ୍ରମାଣ: କଳା, ଧୂମ୍ର, ନୀଳ; ତାହାର ମଧ୍ୟ; ପୁଣି ଲାଲ, ଯାହା ଅଧିକ ସହନୀୟ ଓ ସୁଖକର; ହଳଦିଆ ବର୍ଣ, ଅତି ସୁଖକର; ଏବଂ ଧଳା।
12.286.34
परं तु शुक्लं विमलं विशोकं ।
गतक्लमं सिद्ध्यति दानवेन्द्र।
गत्वा तु योनिप्रभवाणि दैत्य ।
सहस्रशः सिद्धिमुपैति जीवः ॥ १२.२८६.३४ ॥
କିନ୍ତୁ ଧଳା, ନିର୍ମଳ, ଶୋକରହିତ, କ୍ଳାନ୍ତିରହିତ ହୋଇ ସେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ, ହେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର। ପରେ, ହେ ଦୈତ୍ୟ, ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ଜୀବ ହଜାରେ ଥର ସିଦ୍ଧି ପାଏ।
12.286.35
गतिं च यां दर्शनमाह देवो ।
गत्वा शुभं दर्शनमेव चापि।
गतिः पुनर्वर्णकृता प्रजानां ।
वर्णस्तथा कालकृतोऽसुरेन्द्र ॥ १२.२८६.३५ ॥
ଦେବ ଯେଉଁ ଗତି ଓ ଦର୍ଶନ କହିଛନ୍ତି, ଶୁଭ ଦର୍ଶନ ପାଇ ବି ତାହା ରହେ; ପୁଣି, ଗତି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା କୃତ; ବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ କାଳ ଦ୍ୱାରା କୃତ, ଅସୁରେନ୍ଦ୍ର।
12.286.36
शतं सहस्राणि चतुर्दशेह ।
परा गतिर्जीवगणस्य दैत्य।
आरोहणं तत्कृतमेव विद्धि ।
स्थानं तथा निःसरणं च तेषाम् ॥ १२.२८६.३६ ॥
ଏଠାରେ ଚଉଦ ଶହ ହଜାର ଅଛନ୍ତି। ହେ ଦୈତ୍ୟ, ଜୀବଗଣର ପରମ ଗତି ତାହା। ସେମାନଙ୍କ ଉନ୍ନତିକୁ ମଧ୍ୟ ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଜାଣ; ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଓ ନିର୍ଗମନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
12.286.37
योऽस्मादथ भ्रश्यति कालयोगा ।
त्कृष्णे वर्णे तिष्ठति सर्वकृष्टे।
अतिप्रसक्तो निरयाच्च दैत्य ।
ततस्ततः संपरिवर्तते च ॥ १२.२८६.३७ ॥
ଏଥିରୁ କାଳଯୋଗରେ ଯେ ଖସିଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ନିମ୍ନ କୃଷ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣରେ ରହେ; ହେ ଦୈତ୍ୟ, ନରକରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସେ ବାରମ୍ବାର ଘୂରେ।
12.286.38
कृष्णस्य वर्णस्य गतिर्निकुष्टा ।
स मज्जते नरके पच्यमानः।
स्थानं तथा दुर्गतिभिस्तु तस्य ।
प्रजाविसर्गान्सुबहून्वदन्ति ॥ १२.२८६.३८ ॥
କୃଷ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣର ଗତି ନିକୃଷ୍ଟ; ନରକରେ ପାକ ହେଉ ହେଉ ସେ ବୁଡ଼ିଯାଏ। ତାହାର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗତିରେ; ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଲୋକେ ଏପରି ଅନେକ କହନ୍ତି।
12.286.39
शतं सहस्राणि ततश्चरित्वा ।
प्राप्नोति वर्णं हरितं तु पश्चात्।
स चैव तस्मिन्निवसत्यनिशो ।
युगक्षयं तमसा संवृतात्मा ॥ १२.२८६.३९ ॥
ତା'ପରେ ଶହ ହଜାର (ବର୍ଷ) ଭ୍ରମଣ କରି ସେ ପରେ ସବୁଜ ବର୍ଣ୍ଣ ପାଏ; ସେ ତାହାରେ ଅବିରାମ ବାସ କରେ, ଯୁଗକ୍ଷୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ଆତ୍ମା ନେଇ।
12.286.40
स वै यदा सत्वगुणेन युक्त ।
स्तमो व्यपोहन्घटते स्वबुद्ध्या।
स लोहितं वर्णमुपैति नीला ।
न्मनुष्यलोके परिवर्तते च ॥ १२.२८६.४० ॥
ସେ ଯେତେବେଳେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତମକୁ ଦୂର କରି ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଉଦ୍ୟମ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣ ପାଏ; ନୀଳ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ସେ ଘୂରେ।
12.286.41
स तत्र संहारविसर्गमेकं ।
स्वकर्मजैर्बन्धनैः क्लिश्यमानः।
ततः स हारिद्रमुपैति वर्णं ।
संहारविक्षेपशते व्यतीते ॥ १२.२८६.४१ ॥
ସେଠାରେ ସେ ଥରେ ସଂହାର ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ରରେ, ନିଜ କର୍ମଜାତ ବନ୍ଧନରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇ, ଶହେ ସଂହାର-ବିକ୍ଷେପ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ହଳଦୀ ପରି ପୀତ ବର୍ଣ୍ଣ ପାଏ।
12.286.42
हारिद्रवर्णस्तु प्रजाविसर्गा ।
त्सहस्रशस्तिष्ठति संचरन्वै।
अविप्रमुक्तो निरये च दैत्य ।
ततः सहस्राणि दशापराणि ॥ १२.२८६.४२ ॥
ହଳଦୀ ବର୍ଣ୍ଣର ସେ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିରୁ ହଜାର ହଜାର ଥର ସଞ୍ଚରି ରହେ; ନରକରେ ମୁକ୍ତ ନ ହୋଇ, ହେ ଦୈତ୍ୟ; ତା'ପରେ ଆଉ ଦଶ ହଜାର।
12.286.43
गतीः सहस्राणि च पञ्च तस्य ।
चत्वारि संवर्तकृतानि चैव।
विमुक्तमेनं निरयाच्च विद्धि ।
सर्वेषु चान्येषु च संभवेषु ॥ १२.२८६.४३ ॥
ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଗତି ଅଛି ଏବଂ ସଂବର୍ତ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚାରି; ଜାଣ ଯେ ନରକରୁ ଏ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ।
12.286.44
स देवलोके विहरत्यभीक्ष्णं ।
ततश्च्युतो मानुषतामुपैति
संहारविक्षेपशतानि चाष्टौ ।
मर्त्येषु तिष्ठन्नमृतत्वमेवि ॥ १२.२८६.४४ ॥
ସେ ଦେବଲୋକରେ ନିରନ୍ତର ବିହାର କରେ; ତାପରେ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱ ପାଏ; ଆଠ ଶହ ସଂହାର-ବିକ୍ଷେପ ପରେ, ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି ଅମୃତତ୍ୱ ପାଏ।
12.286.45
सोऽस्मादय भ्रश्यति कालयोगा ।
त्कृष्णे तले तिष्ठति सर्वकृष्टे।
यथा त्वयं सिध्यति जीवलोक ।
स्तत्तेऽभिधास्याम्यसुरप्रवीर ॥ १२.२८६.४५ ॥
ସେ କାଳଯୋଗରୁ ଏଥିରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ; ସେହି କଳା ତଳେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ରହେ; ଏହି ଜୀବଲୋକରେ ଏ କିପରି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ଅସୁରବୀର।
12.286.46
दैवानि स व्यूहशतानि सप्त ।
रक्तो हरिद्रोऽथ तथैव शुक्लः।
संश्रित्य संधावति शुक्लमेत ।
मष्टावरानर्च्यतमान्स लोकान्। ॥ १२.२८६.४६ ॥
ସେ ଦିବ୍ୟ ସାତଶହ ବ୍ୟୂହର ଅଧିକାରୀ। ଲାଲ, ହଳଦିଆ, ଏବଂ ସେହିପରି ଧଳା; ଧଳାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ଏଣିକି ଦୌଡ଼େ; ଆଠଟି ନିମ୍ନ, ଅତି ପୂଜନୀୟ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
12.286.47
अष्टौ च षष्टिं च शतानि चैव ।
मनोविरुद्धानि महाद्युतीनाम्।
शुक्लस्य वर्णस्य परा गतिर्या ।
त्रीण्येव रुद्धानि महानुभाव ॥ १२.२८६.४७ ॥
ଆଠ, ଷାଠିଏ, ଏବଂ ଶହ ଶହ, ମନର ବିରୁଦ୍ଧ, ମହାତେଜସ୍ୱୀମାନଙ୍କର; ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର ଯେଉଁ ପରମ ଗତି, ତାହାର ତିନୋଟି କେବଳ ରୁଦ୍ଧ, ହେ ମହାନୁଭାବ।
12.286.48
संहाराविक्षेपमनिष्टमेकं ।
चत्वारि चान्यानि वसत्यनीशः।
षष्ठस्य वर्णस्य परा गतिर्या ।
सिद्धावसिद्धस्य गतक्लमस्यर ॥ १२.२८६.४८ ॥
ସଂହାର ଓ ବିକ୍ଷେପ, ଅନିଷ୍ଟ, ଏକ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚାରୋଟି, ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ବାସ କରେ; ଷଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣର ଯେଉଁ ପରମ ଗତି, ସିଦ୍ଧିରେ, ଅସିଦ୍ଧର, କ୍ଳାନ୍ତିହୀନର…
12.286.49
ततो महान्मानुषतामुपैति ॥ १२.२८६.४९ ॥
ତା'ପରେ ମହାନ୍ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.286.50
तस्मादुपावृत्य ततः क्रमेण ।
सोग्रेण संतिष्ठति भूतसर्गम्।
स सप्तकृत्वश्च परैति लोका ।
न्संहारविक्षेपकृतप्रवासः ॥ १२.२८६.५० ॥
ଅତଏବ ଫେରି, ତା'ପରେ କ୍ରମରେ, ସେ ଉଗ୍ର ସହିତ ଭୂତସର୍ଗରେ ସ୍ଥିତ ହୁଏ; ସେ ସାତ ଥର ଲୋକକୁ ଯାଏ, ସଂହାର ଓ ବିକ୍ଷେପରୁ ଜାତ ପ୍ରବାସ ସହିତ।
12.286.51
देवस्य विष्णोः परमस्य चैव ॥ १२.२८६.५१ ॥
ଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର, ଏବଂ ପରମଙ୍କର ମଧ୍ୟ।
12.286.52
संहारकाले परदिग्धकाया ।
ब्रह्माणमायान्ति सदा प्रजाहि।
चेष्टात्मनो देवगणाश्च सर्वे ।
ये ब्रह्मलोके ह्यमराः स्म तेऽपि ॥ १२.२८६.५२ ॥
ସଂହାର କାଳରେ ପରଦିଗ୍ଧକାୟମାନେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯା�ନ୍ତି। ପ୍ରଜା, କ୍ରିୟାଶୀଳ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ।
12.286.53
प्रजानिसर्गे तु स शेषकाले ।
स्थानानि स्वान्येव सरन्ति जीवाः।
निःशेषतस्तत्पदं वान्ति चान्ते ।
सर्वे देवा ये सदृशा मनुष्याः ॥ १२.२८६.५३ ॥
ପ୍ରଜାସର୍ଗରେ ଓ ଶେଷକାଳରେ ଜୀବମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯା�ନ୍ତି। ଅନ୍ତରେ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସେହି ପଦ ପାଆନ୍ତି — ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ମନୁଷ୍ୟ।
12.286.54
ये तु च्युताः सिद्धलोकात्क्रमेण ।
तेषां गतिं यान्ति यथाऽऽनुपूर्व्या।
जीवाः परे तद्बलवेषरूपाः ।
स्वकं विधिं यान्ति विषर्ययेण ॥ १२.२८६.५४ ॥
ସିଦ୍ଧଲୋକରୁ କ୍ରମେ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିବାମାନଙ୍କ ଗତି ଯଥାକ୍ରମେ ହୁଏ। ସେହି ବଳ, ବେଶ ଓ ରୂପଯୁକ୍ତ ପର ଜୀବମାନେ ନିଜ ବିଧାନ ପାଆନ୍ତି, ବିପରୀତ କ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ।
12.286.55
स यावदेवास्ति सशेषभुक्तिः ।
प्रजाश्च देव्यौ च तथैव शुक्ले।
तावत्तदङ्गेषु विशुद्धभावः ।
संयम्य पञ्चेन्द्रियरूपमेतत् ॥ १२.२८६.५५ ॥
ସେହି ଶେଷ ଭୋଗ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ଦୁଇ ଦେବୀ, ସେହିପରି ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ। ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଅଙ୍ଗରେ ବିଶୁଦ୍ଧ ଭାବ ରହେ। ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିୟରୂପ ଏହାକୁ ସଂଯମ କରି —
12.286.56
नारायणस्येह बलं मया ते ॥ १२.२८६.५६ ॥
ନାରାୟଣଙ୍କ ବଳ ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।
12.286.57
एवं गते मे न विषादोस्ति कश्चि ।
त्सम्यक्च पश्यामि वचस्तथैतत्।
श्रुत्वा तु ते वाचमदीनसत्व ।
विकल्मषोस्म्यद्य तथा विपाष्मा ॥ १२.२८६.५७ ॥
ଏପରି ଘଟିଲେ ମୋର କୌଣସି ବିଷାଦ ନାହିଁ। ତୁମ ଏହି ବାକ୍ୟକୁ ମୁଁ ଠିକ୍ ଦେଖେ। ତୁମର ଅଦୀନସତ୍ତ୍ୱ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମୁଁ ଏବେ ନିର୍ମଳ ଓ ପାପରହିତ ହୋଇଛି।
12.286.58
तस्मिज्जगत्सर्वमिदं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२८६.५८ ॥
ତାଙ୍କଠାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.286.59
एवमुक्त्वा स कौन्तेय वृत्रः प्राणानवासृजत् ।
योजयित्वा तथाऽऽत्मानं परं स्थानमवाप्तवान् ॥ १२.२८६.५९ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଏପରି କହି ସେ ବୃତ୍ର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହିପରି ଆତ୍ମାକୁ ଯୋଗରେ ଯୋଡି ସେ ପରମ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
12.286.60
अयं स भगवान्देवः पितामह जनार्दनः ।
सनत्कुमारो वृत्राय यत्तदाख्यातवान्पुरा ॥ १२.२८६.६० ॥
ହେ ପିତାମହ, ଏହି ସେ ଭଗବାନ ଦେବ ଜନାର୍ଦନ। ପୂର୍ବେ ସନତ୍କୁମାର ରୂପରେ ସେ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ତାହା କହିଥିଲେ।
12.286.61
मूलस्थायी स भगवान्स्वेनानन्तेन तेजसा ।
तत्स्थः सृजति तान्भावानात्मरूपान्महामनाः ॥ १२.२८६.६१ ॥
ମୂଳରେ ସ୍ଥିତ ସେହି ଭଗବାନ ନିଜର ଅନନ୍ତ ତେଜରେ, ତହିଁରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ମହାମନା ହୋଇ, ନିଜ ରୂପବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ଭାବ (ପ୍ରାଣୀ) ମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
12.286.62
तुरीयांशेन तस्येमं विद्धि केशवमच्युतम् ।
तुरीयांशेन ब्रह्माणं तस्य विद्धि महात्मनः।
तुरीयार्धेन लोकांस्त्रीन्भावयत्येव बुद्धिमान् ॥ १२.२८६.६२ ॥
ତାଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶରେ ଏହି ଅଚ୍ୟୁତ କେଶବଙ୍କୁ ଜାଣ। ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜାଣ। ଚତୁର୍ଥାଂଶର ଅର୍ଦ୍ଧରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
12.286.63
अर्वाक्स्थितस्तु यः स्थायी कल्पान्ते परिवर्तते ।
स शेते भगवानप्सु योऽसावतिबलः प्रभुः।
तान्विघाता प्रसन्नात्मा लोकांश्चरति शाश्वतान् ॥ १२.२८६.६३ ॥
କଳ୍ପର ଅନ୍ତରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଥିବା, ତଳେ ସ୍ଥିତ ସେହି ସ୍ଥାୟୀ ଭଗବାନ ଜଳରେ ଶୟନ କରନ୍ତି; ସେ ଅତି ବଳବାନ ପ୍ରଭୁ। ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ବିଧାତା ସେହି ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।
12.286.64
सर्वाण्यशून्यानि करोत्यनन्तः ।
सनातनः संचरते च लोकान्।
स चानिरुद्धः सृजते महात्मा ।
तत्स्थं जगत्सर्वमिदं विचित्रम् ॥ १२.२८६.६४ ॥
ଅନନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି; ସନାତନ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ସେହି ମହାତ୍ମା ଅନିରୁଦ୍ଧ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହି ବିଚିତ୍ର ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କଠାରେ ସ୍ଥିତ।
12.286.65
वृत्रेण परमार्थज्ञ दृष्टा मन्येत्मनो गतिः ।
सुखात्तस्मात्स सुखितो न शोचति पितामह ॥ १२.२८६.६५ ॥
ହେ ପରମାର୍ଥଜ୍ଞ, ବୃତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାର ଗତି ଦେଖି ସେପରି ଭାବିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ସେ ସୁଖରେ ସୁଖୀ ହୋଇ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ, ହେ ପିତାମହ।
12.286.66
शुक्लः शुक्लाभिजातीयः साध्यो नावर्ततेऽनघ ।
तिर्यग्गतेश्च निर्मुक्तो निरयाच्च पितामह ॥ १२.२८६.६६ ॥
ହେ ଅନଘ, ଶୁକ୍ଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜନ୍ମର, ସାଧ୍ୟ ପୁରୁଷ ଫେରି ଆସେ ନାହିଁ; ସେ ତିର୍ଯ୍ୟଗ୍ଗତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ହେ ପିତାମହ, ନରକରୁ ମଧ୍ୟ।
12.286.67
हारिद्रवर्णे रक्ते वा वर्तमानस्तु पार्थिव ।
तिर्यगेवानुपश्येत कर्मभिस्तामसैर्वृतः ॥ १२.२८६.६७ ॥
ହେ ପାର୍ଥିବ, ହଳଦୀ ବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାମସିକ କର୍ମରେ ଆବୃତ ହୋଇ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ (ପଶୁ) ଯୋନି ହିଁ ଦେଖେ।
12.286.68
वयं तु भृशमापन्ना रक्ताः कष्टाः सुखेऽसुखे ।
कां गतिं प्रतिपत्स्यामो नीलां कृष्णाधमामथ ॥ १२.२८६.६८ ॥
ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଥିବା, ରାଗଯୁକ୍ତ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ କଷ୍ଟ ପାଉଥିବା। ନୀଳ, କୃଷ୍ଣ, ଅଧମ କେଉଁ ଗତି ଆମେ ପାଇବୁ?
12.286.69
शुद्धाभिजनसंपन्नाः पाण्डवाः संशितव्रताः ।
विहत्य देवलोकेषु पुनर्मानुषमेध्यथ ॥ १२.२८६.६९ ॥
ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶରେ ଜାତ, ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ପାଣ୍ଡବଗଣ, ତୁମେମାନେ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଇ ପୁଣି ମନୁଷ୍ୟଲୋକକୁ ଫେରିବ।
12.286.70
प्रजाविसर्गं च सुखेन लोके ।
प्रेत्यान्येदेहेषु सुखानि भुक्त्वा।
सुखेन संयास्यथ सिद्धसङ्ख्यां ।
मा वो भयं भवतु न वोऽस्तु पापम् ॥ १२.२८६.७० ॥
ଲୋକରେ ସୁଖରେ ସନ୍ତାନ ପରମ୍ପରା ଚଳାଇ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ସୁଖ ଭୋଗି, ସୁଖରେ ସିଦ୍ଧଗଣଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାରେ ଯିବ। ତୁମମାନଙ୍କୁ ଭୟ ନ ହେଉ, ତୁମମାନଙ୍କୁ ପାପ ନ ହେଉ।