มหาภารตะ · อัธยายะ 12.286
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.286.1
नमस्तस्मै भगवते देवाय प्रभविष्णवे ।
यस्य पृथ्वी तलं तात साकाशं बाहुगोचरः ॥ १२.२८६.१ ॥
ข้าพเจ้าขอนอบน้อมต่อพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระภาพอันยิ่งใหญ่ เทพผู้ทรงอานุภาพ ผู้ซึ่งแผ่นดินและท้องฟ้าทั้งหมดอยู่ภายในวงแขนของพระองค์ ลูกรัก
12.286.2
मूर्धा यस्य त्वनन्तं च स्थानं दानवसत्तम ।
तस्याहं ते प्रवक्ष्यामि विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ॥ १२.२८६.२ ॥
ดูก่อนยอดแห่งทานพ ข้าพเจ้าจะกล่าวแก่ท่านถึงความยิ่งใหญ่อันสูงสุดของพระวิษณุ ผู้มีพระเศียรและที่ประทับไม่มีที่สิ้นสุด
12.286.3
तयोः संवदतोरेवमाजगाम महामुनिः ।
सनत्कुमारो धमार्त्मा संशयच्छेदनाय वै ॥ १२.२८६.३ ॥
ขณะที่ทั้งสองกำลังสนทนากันอยู่เช่นนั้น มหาฤๅษีสนัตกุมารผู้มีจิตประกอบด้วยธรรมได้มาถึงที่นั้น เพื่อตัดความสงสัยของทั้งสอง
12.286.4
स पूजितोऽसुरेन्द्रेण मुनिनोशनसा तथा ।
निषसादासने राजन्महार्हे मुनिपुङ्गवः ॥ १२.२८६.४ ॥
ท้าวอสูรผู้เป็นใหญ่และฤๅษีอุศนัสต่างต้อนรับบูชาท่าน ดูก่อนพระราชา ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดนั้นจึงประทับลงบนอาสนะอันมีค่ายิ่ง
12.286.5
तमासीनं महाप्रज्ञमुशना वाक्यमब्रवीत् ।
ब्रूह्यस्मै दानवेन्दाय विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ॥ १२.२८६.५ ॥
อุศนัสผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ได้กล่าววาจากับฤๅษีผู้ประทับอยู่นั้นว่า "ขอท่านโปรดกล่าวแก่เจ้าแห่งทานพผู้นี้ถึงความยิ่งใหญ่อันสูงสุดของพระวิษณุเถิด"
12.286.6
सनत्कुमारस्तु वचः श्रुत्वा प्राह वचोऽर्थवत् ।
विष्णोर्माहात्म्यसंयुक्तं दानवेन्द्राय धीमते ॥ १२.२८६.६ ॥
ฝ่ายสนัตกุมารเมื่อได้ฟังถ้อยคำนั้นแล้ว จึงกล่าววาจาอันมีความหมายแก่เจ้าแห่งทานพผู้มีปัญญา วาจาที่ประกอบด้วยความยิ่งใหญ่ของพระวิษณุ
12.286.7
शृणु सर्वमिदं दैत्य विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ।
विष्णौ जगत्स्थितं सर्वमिति विद्धि परंतप ॥ १२.२८६.७ ॥
ดูก่อนไดตยะ จงฟังความยิ่งใหญ่อันสูงสุดของพระวิษณุนี้ให้ตลอด จงรู้เถิดว่าโลกทั้งสิ้นตั้งอยู่ในพระวิษณุ ดูก่อนผู้ปราบศัตรู
12.286.8
अस्मिन्गच्छन्ति विलयमस्माच्च प्रभवन्त्युत ।
अवत्येष महाबाहुर्भूतग्रामं चराचरम्।
एष चाक्षिपते काले काले च सृजते पुनः ॥ १२.२८६.८ ॥
สรรพสัตว์ย่อมเข้าสู่การดับสลายในพระองค์ และย่อมบังเกิดจากพระองค์อีก พระผู้ทรงแขนอันยิ่งใหญ่นั้นย่อมคุ้มครองหมู่สัตว์ทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว และพระองค์ย่อมทรงถอนมันกลับในเวลาอันควร และทรงสร้างมันขึ้นอีกในเวลาอันควร
12.286.9
नैष दानव ते शक्यस्तपसा नैव चेज्यया ।
संप्राप्तुमिन्द्रियाणां तु संयमेनैव शक्यते ॥ १२.२८६.९ ॥
ดูก่อนทานพ พระองค์นั้นท่านไม่อาจบรรลุได้ด้วยตบะ และก็ไม่อาจบรรลุได้ด้วยการบูชายัญ พระองค์จะบรรลุได้ก็ด้วยการสำรวมอินทรีย์เท่านั้น
12.286.10
बाह्ये चाभ्यन्तरे चैव कर्मणा मनसि स्थितः ।
निर्मलीकुरुते बुद्ध्या सोऽमुत्रानन्त्यमश्नुते ॥ १२.२८६.१० ॥
ผู้ใดดำรงอยู่ในใจด้วยการกระทำทั้งภายนอกและภายใน และชำระใจให้บริสุทธิ์ด้วยปัญญา ผู้นั้นย่อมบรรลุความไม่มีที่สิ้นสุดในโลกหน้า
12.286.11
यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत् ।
बहुशोऽतिप्रयत्नेन महताऽऽत्मकृतेन ह ॥ १२.२८६.११ ॥
เหมือนดังช่างทองที่ชำระเงินให้บริสุทธิ์ในไฟ หลายครั้ง ด้วยความพยายามอย่างยิ่ง และด้วยวิธีที่ตนได้สร้างขึ้นเอง
12.286.12
तद्वज्जातिशतैर्जीवः शुद्ध्यतेऽल्पेन कर्मणा ।
यत्नेन महता चैयवाप्येकजातौ विशुद्ध्यते ॥ १२.२८६.१२ ॥
ฉันนั้นเอง ชีวะย่อมบริสุทธิ์ผ่านการเกิดนับร้อยชาติได้ด้วยกรรมเพียงเล็กน้อย และด้วยความพยายามอย่างยิ่ง แม้ในชาติเดียวก็บริสุทธิ์อย่างสมบูรณ์ได้
12.286.13
लीलयाऽल्पं यथा गात्रात्प्रमृज्यादात्मनो रजः ।
बहुयत्नेन महता दोषनिर्हरणं तथा ॥ १२.२८६.१३ ॥
เหมือนดังที่ผู้คนเช็ดฝุ่นเล็กน้อยออกจากร่างกายของตนได้โดยง่าย การขจัดโทษก็เกิดขึ้นได้ด้วยความพยายามอย่างยิ่งฉันนั้น
12.286.14
यथा चाल्पेन माल्येन वासितं तिलसर्षपम् ।
न मुञ्चति स्वकं गन्धं तथा सूक्ष्मस्य दर्शनम् ॥ १२.२८६.१४ ॥
เมล็ดงาและเมล็ดผักกาดที่ถูกอบด้วยพวงมาลัยเพียงเล็กน้อย ย่อมไม่สละกลิ่นของตนเอง การเห็นสิ่งละเอียดก็เป็นเช่นนั้น
12.286.15
तदेव बहुभिर्माल्यैर्वास्यमानं पुनः पुनः ।
विमुच्य तं स्वकं गन्धं माल्यगन्धेऽवतिष्ठते ॥ १२.२८६.१५ ॥
สิ่งเดียวกันนั้นเมื่อถูกอบด้วยพวงมาลัยหลายพวงซ้ำแล้วซ้ำเล่า ย่อมสละกลิ่นของตนเอง และคงอยู่ในกลิ่นของพวงมาลัย
12.286.16
एवं जातिशतैर्युक्तो गुणैरेव प्रसङ्गिषु ।
बुद्ध्या निवर्तते दोषो यत्नेनाभ्यासजेन ह ॥ १२.२८६.१६ ॥
ชีวะที่ผูกพันด้วยการเกิดนับร้อยชาติก็เป็นเช่นนั้น คงอยู่ในความยึดติดได้เพราะคุณสมบัติเท่านั้น โทษย่อมหันกลับไปด้วยปัญญา และด้วยความพยายามที่เกิดจากการฝึกฝน
12.286.17
कर्मणा स्वेन रक्तानि विरक्तानि च दानव ।
यथा कर्मविशेषांश्च प्राप्नुवन्ति तथा शृणु ॥ १२.२८६.१७ ॥
ดูก่อนทานพ สรรพสัตว์ย่อมยึดติดและคลายความยึดติดด้วยกรรมของตนเอง จงฟังเถิดว่าพวกเขาได้รับความแตกต่างของกรรมอย่างไร
12.286.18
यथावत्संप्रवर्तन्ते यस्मिंस्तिष्ठति चानिशम् ।
तत्तेऽनुपूर्व्या व्याख्यास्ये तदिहैकमनाः शृणु ॥ १२.२८६.१८ ॥
สิ่งที่พวกเขาดำเนินไปโดยชอบและดำรงอยู่ตลอดเวลานั้น ข้าพเจ้าจะอธิบายแก่ท่านตามลำดับ จงฟังที่นี่ด้วยใจที่มั่นคงเพียงหนึ่งเดียว
12.286.19
अनादिनिधनः श्रीमान्हरिर्नारायणः प्रभुः ।
देवः सृजति भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ १२.२८६.१९ ॥
พระหริ นารายณ์ผู้รุ่งโรจน์ ผู้ไม่มีการเริ่มต้นและไม่มีการสิ้นสุด ผู้เป็นเจ้าและเป็นเทพ ย่อมสร้างสรรพสัตว์ทั้งที่ไม่เคลื่อนไหวและที่เคลื่อนไหว
12.286.20
एष सर्वेषु भूतेषु क्षरश्चाक्षर एव च ।
एकादश विकारात्मा जगत्पिबति रश्मिभिः ॥ १२.२८६.२० ॥
พระองค์ทรงเป็นทั้งสิ่งที่เสื่อมสลายและสิ่งที่ไม่เสื่อมสลายในสรรพสัตว์ทั้งปวง ทรงมีการแปรเปลี่ยนสิบเอ็ดประการเป็นพระองค์ และทรงดื่มโลกด้วยรัศมีของพระองค์
12.286.21
पादौ तस्य महीं विद्धि मूर्धानं दिवमेव च ।
बाहवस्तु दिशो दैत्य श्रोत्रमाकाशमेव च ॥ १२.२८६.२१ ॥
จงรู้ว่าแผ่นดินคือเท้าของพระองค์ และสวรรค์คือศีรษะ ข้าแต่ไทตยะ แขนทั้งสองของพระองค์คือทิศทั้งหลาย และหูของพระองค์คือท้องฟ้านั่นเอง
12.286.22
तस्य तेजोमयः सूर्यो मनश्चन्द्रमसि स्थितम् ।
बुद्धिर्ज्ञानगता नित्यं रसस्त्वप्सु प्रवर्तते ॥ १२.२८६.२२ ॥
พระอาทิตย์คือรูปอันเปล่งรัศมีของพระองค์ ใจของพระองค์ตั้งอยู่ในพระจันทร์ ปัญญาของพระองค์ซึ่งมุ่งสู่ความรู้ดำรงอยู่ตลอดกาล และรสของพระองค์ดำเนินอยู่ในน้ำ
12.286.23
भ्रुवोरनन्तरास्तस्य ग्रहा दानवसत्तम ।
नक्षत्रचक्रं नेत्रं च आस्यमग्निं च दानव।
तं विश्वभूतं विश्वादिं परमं विद्धि चेश्वरम् ॥ १२.२८६.२३ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ดานพ ดาวเคราะห์ทั้งหลายอยู่ถัดจากคิ้วของพระองค์ วงจักรแห่งดาวนักษัตรคือดวงตาของพระองค์ และไฟคือปากของพระองค์ ข้าแต่ดานพ จงรู้ว่าพระองค์นั้นคือผู้เป็นภูตทั้งปวงและเป็นต้นกำเนิดของจักรวาล เป็นพระผู้เป็นเจ้าสูงสุด
12.286.24
रजस्तमश्च सत्वं च विद्धि नारायणात्मकम् ।
सोश्रमाणां मुखं तात कर्मणस्तत्फलं विदुः ॥ १२.२८६.२४ ॥
จงรู้ว่ารชัส ตมัส และสัตตวะ ล้วนมีสภาวะของพระนารายณ์ ลูกรัก พระองค์คือใบหน้าของผู้ที่ทำงานหนัก และพวกเขารู้ว่าพระองค์ก็คือผลแห่งการกระทำนั้นด้วย
12.286.25
अकर्मणः फलं चैव स एव परमोऽव्ययः ।
छन्दांसि यस्य रोमाणि ह्यक्षरं च सरस्वती ॥ १२.२८६.२५ ॥
ผลแห่งการไม่กระทำก็คือพระองค์เช่นกัน พระองค์ผู้เดียวเป็นผู้สูงสุดและไม่มีวันเสื่อมสลาย พระเวทคือขนของพระองค์ พยางค์ (โอม) และพระสรัสวตีก็เป็นของพระองค์เช่นกัน
12.286.26
बह्वाश्रयो बहुमुखो धर्मो हृदि समाश्रितः ।
स ब्रह्मपरमो धर्मस्तपश्च सदसच्च सः ॥ १२.२८६.२६ ॥
ธรรมะซึ่งมีที่พึ่งมากมายและมีหน้ามากมาย ตั้งมั่นอยู่ในใจ พระองค์คือธรรมะอันสูงสุดในพรหมัน พระองค์คือตบะ และพระองค์คือทั้งสิ่งที่มีอยู่และสิ่งที่ไม่มีอยู่
12.286.27
श्रोत्रशास्त्रग्रहोपेतः षोड्शर्त्विक्क्रतुश्च सः ।
पितामहश्च रुद्रश्च सोऽश्विनौ स पुरंदरः ॥ १२.२८६.२७ ॥
ทรงประกอบด้วยการฟังและความเข้าใจในคัมภีร์ พระองค์คือยัญที่มีนักบวชผู้ประกอบพิธีสิบหกคน พระองค์คือปิตามหะและรุทระ พระองค์คืออัศวินทั้งคู่ และพระองค์คือปุรันทระ (พระอินทร์)
12.286.28
मित्रोऽथ वरुणश्चैव यमोऽथ धनदस्तथा ।
ते पृथग्दर्शनास्तस्य संविदन्ति तथैकताम्।
एकस्य विद्धि देवस्य सर्वं जगदिदं वशे ॥ १२.२८६.२८ ॥
มิตระ วรุณ ยมะ และธนทะ (กุเวระ) ก็เช่นกัน เป็นการปรากฏแยกกันของพระองค์ และพวกเขาต่างลงรอยกันในความเป็นหนึ่งเดียวของพระองค์ จงรู้ว่าโลกทั้งสิ้นนี้อยู่ในอำนาจควบคุมของพระผู้เป็นเจ้าองค์เดียวนั้น
12.286.29
नानाभूतस्य दैत्येन्द्र तस्यैकत्वं वदन्त्यपि ।
जन्तुः पश्यति विज्ञानात्ततः सत्वं प्रकाशते ॥ १२.२८६.२९ ॥
ข้าแต่จอมไทตยะ แม้พระองค์จะปรากฏเป็นภูตมากมาย ก็มีการกล่าวถึงความเป็นหนึ่งเดียวของพระองค์ด้วย สัตว์ทั้งหลายเห็นด้วยปัญญาความรู้ และเมื่อนั้นสัตตวะก็ส่องสว่างขึ้น
12.286.30
संहारविक्षेपसहस्रकोटी ।
स्तिष्ठन्ति जीवाः प्रचरन्ति चान्ये।
प्रजाविसर्गस्य च पारिमाण्यं ।
वापीसहस्राणि बहूनि दैत्य ॥ १२.२८६.३० ॥
สัตว์มีชีวิตนับเป็นพันล้านดำรงอยู่ในการดับและการกระจาย และสัตว์อื่นก็เคลื่อนไปมา ขนาดของการแผ่ขยายของสิ่งมีชีวิตก็เป็นเช่นนั้นเช่นกัน ข้าแต่ไทตยะ มันก็เหมือนบ่อน้ำนับพันบ่อ
12.286.31
वाप्यः पुनर्योजनविस्तृतास्ताः ।
क्रोशं च गम्भीरतयाऽवगाढाः।
आयामतः पञ्चशताश्च सर्वाः ।
प्रत्येकशो योजनतः प्रवृद्धाः ॥ १२.२८६.३१ ॥
บ่อน้ำเหล่านั้นกว้างหนึ่งโยชนะ และลึกหนึ่งโกศะ มีความยาวทั้งหมดห้าร้อย แต่ละบ่อขยายออกไปอีกหนึ่งโยชนะ
12.286.32
वाप्या जलं क्षिप्यति वालकोट्या ।
त्वह्ना सकृच्चाप्यथ न द्वितीयम्।
तासां क्षये विद्धि परं विसर्गं ।
संहारमेकं च तथा प्रजानाम् ॥ १२.२८६.३२ ॥
หากตักน้ำจากบ่อด้วยปลายขนหนึ่งเส้น ครั้งเดียวในหนึ่งวัน และไม่ตักครั้งที่สองอีก จงรู้ว่าเมื่อบ่อเหล่านั้นหมดลง ก็มีการแผ่ขยายสูงสุดของสิ่งมีชีวิตและการดับไปหนึ่งครั้ง
12.286.33
षड्जीववर्णाः परमं प्रमाणं ।
कृष्णो धूम्रो नीलमथास्य मध्यम्।
रक्तं पुनः सह्यतरं सुखं तु ।
हारिद्रवर्णं सुसुखं च शुक्लम् ॥ १२.२८६.३३ ॥
สีทั้งหกของชีวิตคือมาตราอันสูงสุด คือสีดำ สีควันไฟ และสีน้ำเงินพร้อมสีกลาง จากนั้นคือสีแดงที่ทนได้ง่ายกว่าและน่าพอใจกว่า สีเหลืองขมิ้นที่น่าพอใจยิ่งกว่า และสีขาว
12.286.34
परं तु शुक्लं विमलं विशोकं ।
गतक्लमं सिद्ध्यति दानवेन्द्र।
गत्वा तु योनिप्रभवाणि दैत्य ।
सहस्रशः सिद्धिमुपैति जीवः ॥ १२.२८६.३४ ॥
แต่สีขาวที่บริสุทธิ์และปราศจากความโศก ปราศจากความอ่อนล้า ย่อมบรรลุความสมบูรณ์ ข้าแต่จอมดานพ เมื่อหลุดพ้นจากกำเนิดแห่งครรภ์ ข้าแต่ไทตยะ สัตว์มีชีวิตย่อมบรรลุความสมบูรณ์นับพันครั้ง
12.286.35
गतिं च यां दर्शनमाह देवो ।
गत्वा शुभं दर्शनमेव चापि।
गतिः पुनर्वर्णकृता प्रजानां ।
वर्णस्तथा कालकृतोऽसुरेन्द्र ॥ १२.२८६.३५ ॥
คติและการเห็นที่พระผู้เป็นเจ้าตรัสถึงนั้นยังคงอยู่ แม้เมื่อบรรลุการเห็นอันเป็นมงคลแล้ว อนึ่ง คติของสัตว์ทั้งหลายถูกกำหนดโดยสี และสีก็ถูกกำหนดโดยกาลเวลา ข้าแต่จอมอสูร
12.286.36
शतं सहस्राणि चतुर्दशेह ।
परा गतिर्जीवगणस्य दैत्य।
आरोहणं तत्कृतमेव विद्धि ।
स्थानं तथा निःसरणं च तेषाम् ॥ १२.२८६.३६ ॥
ที่นี่มีหนึ่งหมื่นสี่แสนประการ ข้าแต่ไทตยะ นั่นคือคติสูงสุดของหมู่สัตว์มีชีวิต จงรู้ว่าการขึ้นสู่ที่สูงของพวกเขาก็เกิดจากสิ่งนั้นเช่นกัน และทั้งที่ตั้งและการออกไปของพวกเขาก็เช่นนั้น
12.286.37
योऽस्मादथ भ्रश्यति कालयोगा ।
त्कृष्णे वर्णे तिष्ठति सर्वकृष्टे।
अतिप्रसक्तो निरयाच्च दैत्य ।
ततस्ततः संपरिवर्तते च ॥ १२.२८६.३७ ॥
ผู้ที่ตกลงจากสิ่งนี้ด้วยการประจวบของกาลเวลา ย่อมตั้งอยู่ในสีดำ ซึ่งต่ำที่สุดในบรรดาทั้งหมด ข้าแต่ไทตยะ ผู้ที่ยึดติดมากเกินไปกับนรก ย่อมหมุนวนไปมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.286.38
कृष्णस्य वर्णस्य गतिर्निकुष्टा ।
स मज्जते नरके पच्यमानः।
स्थानं तथा दुर्गतिभिस्तु तस्य ।
प्रजाविसर्गान्सुबहून्वदन्ति ॥ १२.२८६.३८ ॥
คติของสีดำเป็นคติที่ต่ำช้า เขาจมลงในนรกถูกเผาอยู่ที่นั่น ที่ตั้งของเขาก็อยู่กับคติชั่วร้ายเช่นกัน ผู้คนกล่าวถึงการแผ่ขยายของสิ่งมีชีวิตมากมายเช่นนี้
12.286.39
शतं सहस्राणि ततश्चरित्वा ।
प्राप्नोति वर्णं हरितं तु पश्चात्।
स चैव तस्मिन्निवसत्यनिशो ।
युगक्षयं तमसा संवृतात्मा ॥ १२.२८६.३९ ॥
หลังจากท่องเที่ยวไปหนึ่งแสนปี ต่อมาเขาย่อมบรรลุสีเขียว และอาศัยอยู่ในสีนั้นไม่หยุดหย่อน จนถึงการสิ้นสุดของยุค โดยมีตนถูกความมืดปกคลุม
12.286.40
स वै यदा सत्वगुणेन युक्त ।
स्तमो व्यपोहन्घटते स्वबुद्ध्या।
स लोहितं वर्णमुपैति नीला ।
न्मनुष्यलोके परिवर्तते च ॥ १२.२८६.४० ॥
เมื่อใดที่เขาประกอบด้วยคุณแห่งสัตตวะ ขจัดความมืดได้และพยายามด้วยปัญญาของตน เขาย่อมบรรลุสีแดง สีน้ำเงินก็เช่นกัน และในโลกมนุษย์เขาย่อมหมุนเวียนไปมา
12.286.41
स तत्र संहारविसर्गमेकं ।
स्वकर्मजैर्बन्धनैः क्लिश्यमानः।
ततः स हारिद्रमुपैति वर्णं ।
संहारविक्षेपशते व्यतीते ॥ १२.२८६.४१ ॥
ที่นั่น เขาถูกทรมานด้วยพันธนาการที่เกิดจากกรรมของตน ผ่านวงจรแห่งการดับและการแผ่ขยายรอบหนึ่ง จากนั้นเขาจึงได้สีเหลืองขมิ้น เมื่อวงจรแห่งการดับและการกระจายร้อยรอบได้ผ่านไปแล้ว
12.286.42
हारिद्रवर्णस्तु प्रजाविसर्गा ।
त्सहस्रशस्तिष्ठति संचरन्वै।
अविप्रमुक्तो निरये च दैत्य ।
ततः सहस्राणि दशापराणि ॥ १२.२८६.४२ ॥
ผู้มีสีเหลืองขมิ้นนั้นท่องเที่ยวไปนับพันการสร้าง โอ้อสูร ยังไม่พ้นจากนรก จากนั้นอีกหมื่นหนึ่ง
12.286.43
गतीः सहस्राणि च पञ्च तस्य ।
चत्वारि संवर्तकृतानि चैव।
विमुक्तमेनं निरयाच्च विद्धि ।
सर्वेषु चान्येषु च संभवेषु ॥ १२.२८६.४३ ॥
การเกิดของเขามีห้าพันครั้ง และสี่ครั้งที่เกิดจากการดับแห่งจักรวาล จงรู้ว่าเขาพ้นจากนรก และในกำเนิดอื่นทั้งหมดด้วย
12.286.44
स देवलोके विहरत्यभीक्ष्णं ।
ततश्च्युतो मानुषतामुपैति
संहारविक्षेपशतानि चाष्टौ ।
मर्त्येषु तिष्ठन्नमृतत्वमेवि ॥ १२.२८६.४४ ॥
เขาอาศัยอยู่ในโลกของเทพอยู่เสมอ จากนั้นเมื่อจุติลงมา เขาก็ได้กำเนิดเป็นมนุษย์ หลังจากวงจรแห่งการดับและการกระจายแปดร้อยรอบ ขณะอยู่ท่ามกลางมนุษย์ เขาก็บรรลุอมตภาพ
12.286.45
सोऽस्मादय भ्रश्यति कालयोगा ।
त्कृष्णे तले तिष्ठति सर्वकृष्टे।
यथा त्वयं सिध्यति जीवलोक ।
स्तत्तेऽभिधास्याम्यसुरप्रवीर ॥ १२.२८६.४५ ॥
ด้วยการประสานของกาลเวลา เขาจึงตกจากสภาพนี้ เขาคงอยู่ในก้นเหวอันมืดมิดนั้น ถูกดึงลงด้วยทุกสิ่ง ส่วนที่ว่าผู้นี้จะสำเร็จได้อย่างไรในโลกแห่งสัตว์มีชีวิต ข้าจะประกาศให้ท่านทราบ โอ้วีรบุรุษผู้เป็นเลิศแห่งอสูร
12.286.46
दैवानि स व्यूहशतानि सप्त ।
रक्तो हरिद्रोऽथ तथैव शुक्लः।
संश्रित्य संधावति शुक्लमेत ।
मष्टावरानर्च्यतमान्स लोकान्। ॥ १२.२८६.४६ ॥
เขามีการจัดวางอันศักดิ์สิทธิ์เจ็ดร้อยแบบ สีแดง สีเหลืองขมิ้น และสีขาวเช่นกัน เขาพึ่งพาสีขาวแล้ววิ่งไปยังทิศนี้ และไปถึงโลกทั้งแปดที่ต่ำกว่าและควรบูชายิ่งกว่า
12.286.47
अष्टौ च षष्टिं च शतानि चैव ।
मनोविरुद्धानि महाद्युतीनाम्।
शुक्लस्य वर्णस्य परा गतिर्या ।
त्रीण्येव रुद्धानि महानुभाव ॥ १२.२८६.४७ ॥
แปดและหกสิบ และหลายร้อย ซึ่งขัดต่อใจของผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ทางอันสูงสุดของสีขาว มีเพียงสามทางเท่านั้นที่ถูกปิดกั้น โอ้ผู้มีอานุภาพยิ่งใหญ่
12.286.48
संहाराविक्षेपमनिष्टमेकं ।
चत्वारि चान्यानि वसत्यनीशः।
षष्ठस्य वर्णस्य परा गतिर्या ।
सिद्धावसिद्धस्य गतक्लमस्यर ॥ १२.२८६.४८ ॥
การดับและการกระจาย หนึ่งอย่างที่ไม่พึงปรารถนา และอีกสี่อย่างที่สถิตอยู่โดยปราศจากอำนาจ ทางอันสูงสุดของสีที่หก ในการบรรลุของผู้ยังไม่บรรลุ ของผู้ปราศจากความเหนื่อยล้า…
12.286.49
ततो महान्मानुषतामुपैति ॥ १२.२८६.४९ ॥
จากนั้น ผู้ยิ่งใหญ่จึงบรรลุความเป็นมนุษย์
12.286.50
तस्मादुपावृत्य ततः क्रमेण ।
सोग्रेण संतिष्ठति भूतसर्गम्।
स सप्तकृत्वश्च परैति लोका ।
न्संहारविक्षेपकृतप्रवासः ॥ १२.२८६.५० ॥
ดังนั้น เมื่อหวนกลับ จากนั้นตามลำดับ ผู้นั้นพร้อมด้วยความดุร้ายก็ดำรงอยู่ในการสร้างสรรพสัตว์ เขาไปสู่โลกทั้งหลายเจ็ดครั้ง ด้วยการเนรเทศอันเกิดจากการดับและการกระจาย
12.286.51
देवस्य विष्णोः परमस्य चैव ॥ १२.२८६.५१ ॥
ของพระวิษณุผู้เป็นเทพ และของผู้สูงสุดด้วยเช่นกัน
12.286.52
संहारकाले परदिग्धकाया ।
ब्रह्माणमायान्ति सदा प्रजाहि।
चेष्टात्मनो देवगणाश्च सर्वे ।
ये ब्रह्मलोके ह्यमराः स्म तेऽपि ॥ १२.२८६.५२ ॥
ในเวลาแห่งการดับ ผู้ที่กายของตนถูกทาด้วยสิ่งสูงสุดย่อมไปหาพระพรหมเสมอ บรรดาสัตว์ ตัวตนที่กระทำการ และบรรดาหมู่เทพทั้งปวง และเหล่าอมตะที่อยู่ในโลกของพระพรหม แม้เหล่านั้นก็เช่นกัน
12.286.53
प्रजानिसर्गे तु स शेषकाले ।
स्थानानि स्वान्येव सरन्ति जीवाः।
निःशेषतस्तत्पदं वान्ति चान्ते ।
सर्वे देवा ये सदृशा मनुष्याः ॥ १२.२८६.५३ ॥
แต่ในการแผ่ขยายของสัตว์ทั้งหลาย และในเวลาที่เหลืออยู่ สัตว์ทั้งหลายย่อมไปยังที่ของตนเอง ในที่สุดย่อมบรรลุสภาพนั้นโดยสิ้นเชิง คือบรรดาเทพทั้งปวง และมนุษย์ที่เป็นเช่นนั้น
12.286.54
ये तु च्युताः सिद्धलोकात्क्रमेण ।
तेषां गतिं यान्ति यथाऽऽनुपूर्व्या।
जीवाः परे तद्बलवेषरूपाः ।
स्वकं विधिं यान्ति विषर्ययेण ॥ १२.२८६.५४ ॥
ส่วนผู้ที่ตกจากโลกแห่งผู้สำเร็จตามลำดับ ทางของเขาก็ดำเนินไปตามลำดับเดิม สัตว์ชีวิตสูงสุด ผู้มีกำลัง รูปลักษณ์ และรูปร่างเช่นนั้น ย่อมบรรลุวิถีของตนตามที่กำหนด แม้จะกลับลำดับกัน
12.286.55
स यावदेवास्ति सशेषभुक्तिः ।
प्रजाश्च देव्यौ च तथैव शुक्ले।
तावत्तदङ्गेषु विशुद्धभावः ।
संयम्य पञ्चेन्द्रियरूपमेतत् ॥ १२.२८६.५५ ॥
ตราบเท่าที่การเสวยสุขที่เหลือยังดำรงอยู่ ตราบนั้นบรรดาสัตว์และเทวีทั้งสองก็ยังดำรงอยู่ในสภาพสว่างเช่นกัน ตราบนั้นสภาวะบริสุทธิ์ก็ยังคงอยู่ในอวัยวะเหล่านั้น เมื่อได้สำรวมรูปแห่งอินทรีย์ทั้งห้านี้แล้ว
12.286.56
नारायणस्येह बलं मया ते ॥ १२.२८६.५६ ॥
กำลังของพระนารายณ์ในที่นี้ ข้าได้กล่าวแก่ท่านแล้ว
12.286.57
एवं गते मे न विषादोस्ति कश्चि ।
त्सम्यक्च पश्यामि वचस्तथैतत्।
श्रुत्वा तु ते वाचमदीनसत्व ।
विकल्मषोस्म्यद्य तथा विपाष्मा ॥ १२.२८६.५७ ॥
เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว ข้าจึงไม่มีความโศกเศร้าใดๆ ข้าเห็นว่าคำของท่านถูกต้องแล้ว เมื่อได้ฟังถ้อยคำอันมั่นคงของท่าน บัดนี้ข้าก็บริสุทธิ์จากมลทินและปราศจากบาป
12.286.58
तस्मिज्जगत्सर्वमिदं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२८६.५८ ॥
ในพระองค์นั้น โลกทั้งสิ้นนี้ได้ตั้งอยู่แล้ว
12.286.59
एवमुक्त्वा स कौन्तेय वृत्रः प्राणानवासृजत् ।
योजयित्वा तथाऽऽत्मानं परं स्थानमवाप्तवान् ॥ १२.२८६.५९ ॥
โอ้บุตรแห่งกุนตี เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว วฤตระก็ปล่อยลมปราณของตน เมื่อได้รวมตนเองเข้าสู่โยคะเช่นนี้แล้ว เขาก็บรรลุสถานอันสูงสุด
12.286.60
अयं स भगवान्देवः पितामह जनार्दनः ।
सनत्कुमारो वृत्राय यत्तदाख्यातवान्पुरा ॥ १२.२८६.६० ॥
ปู่ทวด นี่คือพระผู้เป็นเจ้าและเทพเจ้านั้น คือพระชนารทนะ ผู้ซึ่งในอดีตได้ประกาศเรื่องนั้นแก่วฤตระในฐานะสนัตกุมาร
12.286.61
मूलस्थायी स भगवान्स्वेनानन्तेन तेजसा ।
तत्स्थः सृजति तान्भावानात्मरूपान्महामनाः ॥ १२.२८६.६१ ॥
พระผู้เป็นเจ้านั้น ผู้ตั้งอยู่ที่รากเหง้า ด้วยเดชอนันต์ของพระองค์เอง ผู้มีพระทัยยิ่งใหญ่ ทรงสร้างสรรพสัตว์เหล่านั้นซึ่งมีรูปของพระองค์เอง โดยทรงตั้งอยู่ในสิ่งนั้น
12.286.62
तुरीयांशेन तस्येमं विद्धि केशवमच्युतम् ।
तुरीयांशेन ब्रह्माणं तस्य विद्धि महात्मनः।
तुरीयार्धेन लोकांस्त्रीन्भावयत्येव बुद्धिमान् ॥ १२.२८६.६२ ॥
จงรู้ว่าพระเกศวะผู้ไม่คลาดเคลื่อนนี้ เป็นส่วนหนึ่งในสี่ของพระองค์ จงรู้ว่าพระพรหมเป็นส่วนหนึ่งในสี่ของพระผู้ยิ่งใหญ่นั้น ผู้มีปัญญาย่อมค้ำจุนโลกทั้งสามด้วยครึ่งหนึ่งของส่วนหนึ่งในสี่
12.286.63
अर्वाक्स्थितस्तु यः स्थायी कल्पान्ते परिवर्तते ।
स शेते भगवानप्सु योऽसावतिबलः प्रभुः।
तान्विघाता प्रसन्नात्मा लोकांश्चरति शाश्वतान् ॥ १२.२८६.६३ ॥
พระองค์ผู้ทรงดำรงอยู่เบื้องล่างและเปลี่ยนแปลงไปเมื่อสิ้นกัลป์ พระผู้เป็นเจ้านั้นทรรศนะบรรทมอยู่ในน้ำ คือพระผู้เป็นเจ้าผู้มีพลังยิ่งนั้น ผู้มีจิตผ่องใสย่อมเคลื่อนไปในโลกนิรันดร์เหล่านั้น
12.286.64
सर्वाण्यशून्यानि करोत्यनन्तः ।
सनातनः संचरते च लोकान्।
स चानिरुद्धः सृजते महात्मा ।
तत्स्थं जगत्सर्वमिदं विचित्रम् ॥ १२.२८६.६४ ॥
พระอนันต์ทรงกระทำให้ทุกสิ่งเต็มบริบูรณ์ พระสนาตนะเสด็จไปในโลกทั้งหลาย และพระอนิรุทธ์ผู้ยิ่งใหญ่ทรงสร้าง จักรวาลอันน่าอัศจรรย์ทั้งสิ้นนี้ดำรงอยู่ในพระองค์
12.286.65
वृत्रेण परमार्थज्ञ दृष्टा मन्येत्मनो गतिः ।
सुखात्तस्मात्स सुखितो न शोचति पितामह ॥ १२.२८६.६५ ॥
โอ้ผู้รู้ความจริงสูงสุด เมื่อได้เห็นความเป็นไปของอาตมันผ่านวฤตร ควรคิดเช่นนั้น เพราะเหตุนั้นท่านผู้เป็นสุขด้วยความสุขจึงไม่โศกเศร้า โอ้ปิตามหะ
12.286.66
शुक्लः शुक्लाभिजातीयः साध्यो नावर्ततेऽनघ ।
तिर्यग्गतेश्च निर्मुक्तो निरयाच्च पितामह ॥ १२.२८६.६६ ॥
โอ้ผู้ไร้บาป ผู้ขาวบริสุทธิ์ มีกำเนิดอันขาวบริสุทธิ์ ผู้พึงบรรลุได้ ย่อมไม่กลับมาอีก และพ้นจากทางของสัตว์เดรัจฉาน และแม้จากนรก โอ้ปิตามหะ
12.286.67
हारिद्रवर्णे रक्ते वा वर्तमानस्तु पार्थिव ।
तिर्यगेवानुपश्येत कर्मभिस्तामसैर्वृतः ॥ १२.२८६.६७ ॥
โอ้กษัตริย์ ผู้ที่ดำรงอยู่ในสภาพสีขมิ้นหรือสีแดง ถูกห่อหุ้มด้วยกรรมอันมืดมน ย่อมเห็นเพียงสภาพต่ำคือสัตว์เดรัจฉาน
12.286.68
वयं तु भृशमापन्ना रक्ताः कष्टाः सुखेऽसुखे ।
कां गतिं प्रतिपत्स्यामो नीलां कृष्णाधमामथ ॥ १२.२८६.६८ ॥
ส่วนพวกเราตกต่ำลงอย่างมาก ถูกความกำหนัดย้อมจิต และทุกข์ยากทั้งในความสุขและความทุกข์ เราจะบรรลุคติใดเล่า คติสีน้ำเงินเข้ม หรือคติดำอันต่ำช้า
12.286.69
शुद्धाभिजनसंपन्नाः पाण्डवाः संशितव्रताः ।
विहत्य देवलोकेषु पुनर्मानुषमेध्यथ ॥ १२.२८६.६९ ॥
โอ้ปาณฑพ ท่านทั้งหลายพรั่งพร้อมด้วยตระกูลบริสุทธิ์ และมั่นคงในวัตรของตน เมื่อไปสู่โลกของเทพเจ้าแล้ว ท่านจักกลับมาสู่โลกมนุษย์อีกครั้ง
12.286.70
प्रजाविसर्गं च सुखेन लोके ।
प्रेत्यान्येदेहेषु सुखानि भुक्त्वा।
सुखेन संयास्यथ सिद्धसङ्ख्यां ।
मा वो भयं भवतु न वोऽस्तु पापम् ॥ १२.२८६.७० ॥
การสืบทอดลูกหลานในโลกนี้ก็จะดำเนินไปด้วยความสุข และหลังความตายจะได้เสวยความสุขในร่างอื่น แล้วท่านจะเข้าสู่หมู่ผู้สำเร็จด้วยความสุข ขอให้ท่านไม่มีความกลัว และขอให้บาปไม่มีแก่ท่าน