മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.286
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.286.1
नमस्तस्मै भगवते देवाय प्रभविष्णवे ।
यस्य पृथ्वी तलं तात साकाशं बाहुगोचरः ॥ १२.२८६.१ ॥
ആ ഭഗവാനായ ദേവന് നമസ്കാരം. കുട്ടീ, ഭൂമിയുടെ അടിത്തട്ടും ആകാശവും അവന്റെ ബാഹുക്കളുടെ പരിധിയിലാണ്.
12.286.2
मूर्धा यस्य त्वनन्तं च स्थानं दानवसत्तम ।
तस्याहं ते प्रवक्ष्यामि विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ॥ १२.२८६.२ ॥
ദാനവശ്രേഷ്ഠാ, ആരുടെ ശിരസ്സും വാസസ്ഥലവും അനന്തമോ, ആ വിഷ്ണുവിന്റെ ഉത്തമമായ മഹിമ ഞാൻ നിനക്ക് പറഞ്ഞുതരാം.
12.286.3
तयोः संवदतोरेवमाजगाम महामुनिः ।
सनत्कुमारो धमार्त्मा संशयच्छेदनाय वै ॥ १२.२८६.३ ॥
അവർ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മാത്മാവായ മഹാമുനി സനത്കുമാരൻ സംശയം തീർക്കാനായി അവിടെ എത്തി.
12.286.4
स पूजितोऽसुरेन्द्रेण मुनिनोशनसा तथा ।
निषसादासने राजन्महार्हे मुनिपुङ्गवः ॥ १२.२८६.४ ॥
അസുരേന്ദ്രനാലും മുനി ഉശനസ്സാലും ഇങ്ങനെ ആദരിക്കപ്പെട്ട്, രാജാവേ, മുനിശ്രേഷ്ഠൻ വിലയേറിയ ആസനത്തിൽ ഇരുന്നു.
12.286.5
तमासीनं महाप्रज्ञमुशना वाक्यमब्रवीत् ।
ब्रूह्यस्मै दानवेन्दाय विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ॥ १२.२८६.५ ॥
ഇരിക്കുന്ന ആ മഹാപ്രജ്ഞനോട് ഉശനസ്സ് പറഞ്ഞു: "ദാനവേന്ദ്രന് വിഷ്ണുവിന്റെ ഉത്തമമായ മഹിമ പറഞ്ഞുതരൂ."
12.286.6
सनत्कुमारस्तु वचः श्रुत्वा प्राह वचोऽर्थवत् ।
विष्णोर्माहात्म्यसंयुक्तं दानवेन्द्राय धीमते ॥ १२.२८६.६ ॥
സനത്കുമാരൻ ആ വാക്ക് കേട്ട് വിഷ്ണുവിന്റെ മഹിമയോടു കൂടിയ അർത്ഥവത്തായ വാക്കുകൾ ബുദ്ധിമാനായ ദാനവേന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു.
12.286.7
शृणु सर्वमिदं दैत्य विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ।
विष्णौ जगत्स्थितं सर्वमिति विद्धि परंतप ॥ १२.२८६.७ ॥
ദൈത്യാ, വിഷ്ണുവിന്റെ ഈ ഉത്തമമായ മഹിമ മുഴുവൻ കേൾക്കുക. ഈ സമസ്ത ജഗത്തും വിഷ്ണുവിൽ തന്നെ സ്ഥിതം ചെയ്യുന്നു എന്നറിയുക, പരന്തപാ.
12.286.8
अस्मिन्गच्छन्ति विलयमस्माच्च प्रभवन्त्युत ।
अवत्येष महाबाहुर्भूतग्रामं चराचरम्।
एष चाक्षिपते काले काले च सृजते पुनः ॥ १२.२८६.८ ॥
അവനിൽ ജീവികൾ ലയിക്കുന്നു; അവനിൽ നിന്നുതന്നെ അവ വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നു. ഈ മഹാബാഹു ചരാചരഭൂതസമൂഹത്തെ രക്ഷിക്കുന്നു. ഇദ്ദേഹം തന്നെ കാലാകാലങ്ങളിൽ അവയെ സംഹരിക്കുകയും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
12.286.9
नैष दानव ते शक्यस्तपसा नैव चेज्यया ।
संप्राप्तुमिन्द्रियाणां तु संयमेनैव शक्यते ॥ १२.२८६.९ ॥
ദാനവാ, ഇദ്ദേഹത്തെ തപസ്സുകൊണ്ടോ യജ്ഞംകൊണ്ടോ നിനക്ക് പ്രാപിക്കാനാവില്ല. ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണത്താൽ മാത്രമേ അത് സാധ്യമാകൂ.
12.286.10
बाह्ये चाभ्यन्तरे चैव कर्मणा मनसि स्थितः ।
निर्मलीकुरुते बुद्ध्या सोऽमुत्रानन्त्यमश्नुते ॥ १२.२८६.१० ॥
പുറമെയും അകമെയും കർമ്മത്താൽ മനസ്സിൽ സ്ഥിതനായി ബുദ്ധികൊണ്ട് അതിനെ നിർമ്മലമാക്കുന്നവൻ പരലോകത്ത് അനന്തത പ്രാപിക്കുന്നു.
12.286.11
यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत् ।
बहुशोऽतिप्रयत्नेन महताऽऽत्मकृतेन ह ॥ १२.२८६.११ ॥
സ്വർണ്ണപ്പണിക്കാരൻ വെള്ളിയെ തീയിൽ പലതവണ, വലിയ പ്രയത്നത്തോടെ, സ്വയം ചെയ്ത വിധത്തിൽ ശുദ്ധമാക്കുന്നതുപോലെ.
12.286.12
तद्वज्जातिशतैर्जीवः शुद्ध्यतेऽल्पेन कर्मणा ।
यत्नेन महता चैयवाप्येकजातौ विशुद्ध्यते ॥ १२.२८६.१२ ॥
അതുപോലെ ജീവൻ നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ ചെറിയ കർമ്മത്താൽ ശുദ്ധമാകുന്നു; വലിയ പ്രയത്നത്താൽ ഒരേ ജന്മത്തിൽ തന്നെ പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധമാകുന്നു.
12.286.13
लीलयाऽल्पं यथा गात्रात्प्रमृज्यादात्मनो रजः ।
बहुयत्नेन महता दोषनिर्हरणं तथा ॥ १२.२८६.१३ ॥
സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ നിന്ന് അല്പം പൊടി കളിയായി തുടച്ചുകളയുന്നതുപോലെ, ദോഷം നീക്കുന്നത് വലിയ പ്രയത്നത്താലാണ്.
12.286.14
यथा चाल्पेन माल्येन वासितं तिलसर्षपम् ।
न मुञ्चति स्वकं गन्धं तथा सूक्ष्मस्य दर्शनम् ॥ १२.२८६.१४ ॥
അല്പം മാലകൊണ്ട് സുഗന്ധമാക്കിയ എള്ളും കടുകും സ്വന്തം ഗന്ധം കളയാത്തതുപോലെ, സൂക്ഷ്മത്തിന്റെ ദർശനമുണ്ട്.
12.286.15
तदेव बहुभिर्माल्यैर्वास्यमानं पुनः पुनः ।
विमुच्य तं स्वकं गन्धं माल्यगन्धेऽवतिष्ठते ॥ १२.२८६.१५ ॥
അതേ വസ്തു പല മാലകളാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും സുഗന്ധമാക്കപ്പെട്ട്, സ്വന്തം ഗന്ധം വിട്ട് മാലയുടെ ഗന്ധത്തിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
12.286.16
एवं जातिशतैर्युक्तो गुणैरेव प्रसङ्गिषु ।
बुद्ध्या निवर्तते दोषो यत्नेनाभ्यासजेन ह ॥ १२.२८६.१६ ॥
ഇങ്ങനെ നൂറു ജന്മങ്ങളോടു ചേർന്നവൻ ഗുണങ്ങളാൽ തന്നെ ആസക്തികളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അഭ്യാസത്താൽ ഉണ്ടായ പ്രയത്നത്തോടെ ബുദ്ധികൊണ്ട് ദോഷം മടങ്ങുന്നു.
12.286.17
कर्मणा स्वेन रक्तानि विरक्तानि च दानव ।
यथा कर्मविशेषांश्च प्राप्नुवन्ति तथा शृणु ॥ १२.२८६.१७ ॥
ദാനവാ, സ്വന്തം കർമ്മത്താൽ ആസക്തരും വിരക്തരും ആകുന്നു; കർമ്മവിശേഷങ്ങളെ അവർ എങ്ങനെ നേടുന്നുവോ അതുപോലെ കേൾക്കുക.
12.286.18
यथावत्संप्रवर्तन्ते यस्मिंस्तिष्ठति चानिशम् ।
तत्तेऽनुपूर्व्या व्याख्यास्ये तदिहैकमनाः शृणु ॥ १२.२८६.१८ ॥
അവർ ഏതിൽ യഥാവിധി പ്രവർത്തിക്കുന്നുവോ, ഏതിൽ എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നുവോ അത് ഞാൻ നിനക്ക് ക്രമത്തിൽ വിവരിക്കാം; ഇവിടെ ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ കേൾക്കുക.
12.286.19
अनादिनिधनः श्रीमान्हरिर्नारायणः प्रभुः ।
देवः सृजति भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ १२.२८६.१९ ॥
ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത, ശ്രീമാനായ ഹരി നാരായണൻ പ്രഭുവായ ദേവൻ സ്ഥാവരങ്ങളും ചരങ്ങളുമായ ഭൂതങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
12.286.20
एष सर्वेषु भूतेषु क्षरश्चाक्षर एव च ।
एकादश विकारात्मा जगत्पिबति रश्मिभिः ॥ १२.२८६.२० ॥
അവൻ തന്നെയാണ് സർവ ഭൂതങ്ങളിലും ക്ഷരനും അക്ഷരനും. പതിനൊന്ന് വികാരങ്ങളുടെ രൂപമായ അവൻ തന്റെ രശ്മികളാൽ ജഗത്തിനെ പാനം ചെയ്യുന്നു.
12.286.21
पादौ तस्य महीं विद्धि मूर्धानं दिवमेव च ।
बाहवस्तु दिशो दैत्य श्रोत्रमाकाशमेव च ॥ १२.२८६.२१ ॥
അവന്റെ പാദങ്ങൾ ഭൂമിയെന്നും ശിരസ്സ് സ്വർഗമെന്നും അറിയുക. ഹേ ദൈത്യാ, അവന്റെ ഭുജങ്ങൾ ദിക്കുകൾ; ശ്രോത്രം ആകാശം തന്നെ.
12.286.22
तस्य तेजोमयः सूर्यो मनश्चन्द्रमसि स्थितम् ।
बुद्धिर्ज्ञानगता नित्यं रसस्त्वप्सु प्रवर्तते ॥ १२.२८६.२२ ॥
അവന്റെ തേജോമയ രൂപം സൂര്യനാണ്; മനസ്സ് ചന്ദ്രനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ജ്ഞാനത്തിൽ എത്തുന്ന ബുദ്ധി നിത്യം നിലനിൽക്കുന്നു; രസം ജലത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
12.286.23
भ्रुवोरनन्तरास्तस्य ग्रहा दानवसत्तम ।
नक्षत्रचक्रं नेत्रं च आस्यमग्निं च दानव।
तं विश्वभूतं विश्वादिं परमं विद्धि चेश्वरम् ॥ १२.२८६.२३ ॥
ദാനവശ്രേഷ്ഠാ, അവന്റെ പുരികങ്ങൾക്ക് തൊട്ടടുത്ത് ഗ്രഹങ്ങളുണ്ട്. നക്ഷത്രചക്രം അവന്റെ നേത്രം; അഗ്നി അവന്റെ മുഖം. ഹേ ദാനവാ, അവനെ വിശ്വഭൂതനായും വിശ്വാദിയായും പരമേശ്വരനായും അറിയുക.
12.286.24
रजस्तमश्च सत्वं च विद्धि नारायणात्मकम् ।
सोश्रमाणां मुखं तात कर्मणस्तत्फलं विदुः ॥ १२.२८६.२४ ॥
രജസ്സും തമസ്സും സത്വവും നാരായണസ്വരൂപമെന്ന് അറിയുക. പ്രിയ പുത്രാ, അധ്വാനിക്കുന്നവരുടെ മുഖം അവൻ തന്നെ; കർമഫലവും അവൻ തന്നെയെന്ന് അവർ അറിയുന്നു.
12.286.25
अकर्मणः फलं चैव स एव परमोऽव्ययः ।
छन्दांसि यस्य रोमाणि ह्यक्षरं च सरस्वती ॥ १२.२८६.२५ ॥
അകർമ്മത്തിന്റെ ഫലവും അവൻ തന്നെ; അവനാണ് പരമനും അവ്യയനും. വേദങ്ങൾ അവന്റെ രോമങ്ങൾ; അക്ഷരവും സരസ്വതിയും അവന്റേതാണ്.
12.286.26
बह्वाश्रयो बहुमुखो धर्मो हृदि समाश्रितः ।
स ब्रह्मपरमो धर्मस्तपश्च सदसच्च सः ॥ १२.२८६.२६ ॥
അനേകം ആശ്രയങ്ങളും അനേകം മുഖങ്ങളും ഉള്ള ധർമ്മം ഹൃദയത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അവനാണ് ബ്രഹ്മത്തിലെ പരമധർമ്മം; തപസ്സും സത്തും അസത്തും അവനാണ്.
12.286.27
श्रोत्रशास्त्रग्रहोपेतः षोड्शर्त्विक्क्रतुश्च सः ।
पितामहश्च रुद्रश्च सोऽश्विनौ स पुरंदरः ॥ १२.२८६.२७ ॥
ശ്രവണം, ശാസ്ത്രം, ഗ്രഹണം എന്നിവയോടു കൂടിയവനാണ് പതിനാറു ഋത്വിക്കുകളുള്ള യജ്ഞം. അവൻ തന്നെ പിതാമഹൻ, രുദ്രൻ; അവൻ തന്നെ രണ്ട് അശ്വിനികൾ; അവൻ തന്നെ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ).
12.286.28
मित्रोऽथ वरुणश्चैव यमोऽथ धनदस्तथा ।
ते पृथग्दर्शनास्तस्य संविदन्ति तथैकताम्।
एकस्य विद्धि देवस्य सर्वं जगदिदं वशे ॥ १२.२८६.२८ ॥
മിത്രൻ, വരുണൻ, യമൻ, ധനദൻ (കുബേരൻ) എന്നിവരും; അവർ അവന്റെ വേറിട്ട ദർശനങ്ങളാണ്, അവന്റെ ഏകത്വത്തോടെ ഒന്നിക്കുന്നു. ഈ സമസ്ത ജഗത്തും ആ ഒരു ദേവന്റെ വശത്താണെന്നറിയുക.
12.286.29
नानाभूतस्य दैत्येन्द्र तस्यैकत्वं वदन्त्यपि ।
जन्तुः पश्यति विज्ञानात्ततः सत्वं प्रकाशते ॥ १२.२८६.२९ ॥
ദൈത്യേന്ദ്രാ, അനേക രൂപങ്ങളായവന്റെ ഏകത്വവും പറയപ്പെടുന്നു. ജീവി വിജ്ഞാനത്താൽ കാണുന്നു; അപ്പോൾ സത്ത്വം പ്രകാശിക്കുന്നു.
12.286.30
संहारविक्षेपसहस्रकोटी ।
स्तिष्ठन्ति जीवाः प्रचरन्ति चान्ये।
प्रजाविसर्गस्य च पारिमाण्यं ।
वापीसहस्राणि बहूनि दैत्य ॥ १२.२८६.३० ॥
സംഹാരവും വിക്ഷേപവും എന്ന ആയിരം കോടി (ജീവികൾ) നിലനിൽക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവ സഞ്ചരിക്കുന്നു. പ്രജാസൃഷ്ടിയുടെ അളവും അങ്ങനെതന്നെ. ദൈത്യാ, അവ പല ആയിരം കിണറുകൾ പോലെയാണ്.
12.286.31
वाप्यः पुनर्योजनविस्तृतास्ताः ।
क्रोशं च गम्भीरतयाऽवगाढाः।
आयामतः पञ्चशताश्च सर्वाः ।
प्रत्येकशो योजनतः प्रवृद्धाः ॥ १२.२८६.३१ ॥
ആ കിണറുകൾ ഓരോന്നും ഒരു യോജന വീതിയുള്ളവ; ഒരു ക്രോശം ആഴത്തിൽ മുങ്ങിയവ. നീളത്തിൽ എല്ലാം അഞ്ഞൂറ്; ഓരോന്നും ഒരു യോജനയാൽ വികസിച്ചവ.
12.286.32
वाप्या जलं क्षिप्यति वालकोट्या ।
त्वह्ना सकृच्चाप्यथ न द्वितीयम्।
तासां क्षये विद्धि परं विसर्गं ।
संहारमेकं च तथा प्रजानाम् ॥ १२.२८६.३२ ॥
ഒരു കിണറിലെ വെള്ളം ഒരു രോമത്തുമ്പുകൊണ്ട് ഒരു ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ എടുത്താലും, രണ്ടാമതില്ല; അവയുടെ ക്ഷയത്തിൽ അറിയുക—ഇത് ജീവികളുടെ പരമമായ സൃഷ്ടിയും ഒരു സംഹാരവും.
12.286.33
षड्जीववर्णाः परमं प्रमाणं ।
कृष्णो धूम्रो नीलमथास्य मध्यम्।
रक्तं पुनः सह्यतरं सुखं तु ।
हारिद्रवर्णं सुसुखं च शुक्लम् ॥ १२.२८६.३३ ॥
ആറ് ജീവവർണങ്ങൾ പരമമായ അളവ്: കറുപ്പ്, പുക, നീല; അതിന്റെ മധ്യം; പിന്നെ ചുവപ്പ്, കൂടുതൽ സഹ്യവും സുഖകരവും; മഞ്ഞൾനിറം, അതിസുഖകരം; വെളുപ്പ്.
12.286.34
परं तु शुक्लं विमलं विशोकं ।
गतक्लमं सिद्ध्यति दानवेन्द्र।
गत्वा तु योनिप्रभवाणि दैत्य ।
सहस्रशः सिद्धिमुपैति जीवः ॥ १२.२८६.३४ ॥
എന്നാൽ വെളുപ്പായ, നിർമലമായ, ശോകമില്ലാത്ത, ക്ഷീണമില്ലാത്തവനായി അവൻ സിദ്ധി നേടുന്നു, ദാനവേന്ദ്രാ. പിന്നെ, ദൈത്യാ, യോനികളിൽ നിന്ന് ജനിച്ച് ജീവി ആയിരം തവണ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.
12.286.35
गतिं च यां दर्शनमाह देवो ।
गत्वा शुभं दर्शनमेव चापि।
गतिः पुनर्वर्णकृता प्रजानां ।
वर्णस्तथा कालकृतोऽसुरेन्द्र ॥ १२.२८६.३५ ॥
ദേവൻ പറഞ്ഞ ഗതിയും ദർശനവും ശുഭദർശനം നേടിയാലും ഉണ്ട്; വീണ്ടും, ഗതി ജീവികളുടെ വർണങ്ങളാൽ നിർമിതം; വർണവും കാലത്താൽ നിർമിതം, അസുരേന്ദ്രാ.
12.286.36
शतं सहस्राणि चतुर्दशेह ।
परा गतिर्जीवगणस्य दैत्य।
आरोहणं तत्कृतमेव विद्धि ।
स्थानं तथा निःसरणं च तेषाम् ॥ १२.२८६.३६ ॥
ഇവിടെ പതിന്നാലു നൂറായിരങ്ങളുണ്ട്. ദൈത്യാ, ജീവഗണത്തിന്റെ പരമഗതി അതുതന്നെ. അവരുടെ ഉയർച്ചയും അതിനാൽ സാധിച്ചതെന്നറിയുക; അവരുടെ സ്ഥാനവും നിർഗമനവും അങ്ങനെതന്നെ.
12.286.37
योऽस्मादथ भ्रश्यति कालयोगा ।
त्कृष्णे वर्णे तिष्ठति सर्वकृष्टे।
अतिप्रसक्तो निरयाच्च दैत्य ।
ततस्ततः संपरिवर्तते च ॥ १२.२८६.३७ ॥
ഇതിൽ നിന്നു കാലയോഗത്താൽ വീഴുന്നവൻ എല്ലാറ്റിലും താഴ്ന്ന കറുത്ത വർണത്തിൽ നില്ക്കുന്നു; ദൈത്യാ, നരകത്തിൽ അമിതമായി ആസക്തനായി അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ചുറ്റുന്നു.
12.286.38
कृष्णस्य वर्णस्य गतिर्निकुष्टा ।
स मज्जते नरके पच्यमानः।
स्थानं तथा दुर्गतिभिस्तु तस्य ।
प्रजाविसर्गान्सुबहून्वदन्ति ॥ १२.२८६.३८ ॥
കറുത്ത വർണത്തിന്റെ ഗതി നികൃഷ്ടം; നരകത്തിൽ വെന്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അവൻ മുങ്ങുന്നു. അവന്റെ സ്ഥാനവും ദുർഗതികളാലാണ്; പ്രജാസർഗങ്ങളെപ്പറ്റി ജനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ പലതും പറയുന്നു.
12.286.39
शतं सहस्राणि ततश्चरित्वा ।
प्राप्नोति वर्णं हरितं तु पश्चात्।
स चैव तस्मिन्निवसत्यनिशो ।
युगक्षयं तमसा संवृतात्मा ॥ १२.२८६.३९ ॥
പിന്നെ നൂറായിരം (വർഷം) സഞ്ചരിച്ച് പിന്നീട് അവൻ പച്ചവർണം പ്രാപിക്കുന്നു; അവൻ അതിൽതന്നെ നിരന്തരം വസിക്കുന്നു, യുഗക്ഷയം വരെ, ഇരുളാൽ മൂടപ്പെട്ട ആത്മാവോടെ.
12.286.40
स वै यदा सत्वगुणेन युक्त ।
स्तमो व्यपोहन्घटते स्वबुद्ध्या।
स लोहितं वर्णमुपैति नीला ।
न्मनुष्यलोके परिवर्तते च ॥ १२.२८६.४० ॥
അവൻ സത്ത്വഗുണത്തോടെ ചേർന്ന്, തമസ്സിനെ അകറ്റി സ്വബുദ്ധിയാൽ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ചുവപ്പു വർണം പ്രാപിക്കുന്നു; നീലയും, മനുഷ്യലോകത്തിൽ അവൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
12.286.41
स तत्र संहारविसर्गमेकं ।
स्वकर्मजैर्बन्धनैः क्लिश्यमानः।
ततः स हारिद्रमुपैति वर्णं ।
संहारविक्षेपशते व्यतीते ॥ १२.२८६.४१ ॥
അവിടെ അവൻ ഒരിക്കൽ സംഹാരത്തിന്റെയും സൃഷ്ടിയുടെയും ചക്രത്തിൽ, സ്വന്തം കർമ്മങ്ങളാൽ ഉണ്ടായ ബന്ധനങ്ങളാൽ പീഡിതനായി, നൂറു സംഹാര-വിക്ഷേപങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ ശേഷം മഞ്ഞ നിറം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.286.42
हारिद्रवर्णस्तु प्रजाविसर्गा ।
त्सहस्रशस्तिष्ठति संचरन्वै।
अविप्रमुक्तो निरये च दैत्य ।
ततः सहस्राणि दशापराणि ॥ १२.२८६.४२ ॥
മഞ്ഞനിറമുള്ള അവൻ പ്രജാസൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് ആയിരം തവണ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് നിലനിൽക്കുന്നു; നരകത്തിൽ മോചിക്കപ്പെടാതെ, ഓ ദൈത്യാ; പിന്നെ പത്തായിരം കൂടി.
12.286.43
गतीः सहस्राणि च पञ्च तस्य ।
चत्वारि संवर्तकृतानि चैव।
विमुक्तमेनं निरयाच्च विद्धि ।
सर्वेषु चान्येषु च संभवेषु ॥ १२.२८६.४३ ॥
അവന് അയ്യായിരം ഗതികളും സംവർത്തങ്ങളാൽ ഉണ്ടായ നാലും ഉണ്ട്; നരകത്തിൽ നിന്ന് ഇവൻ മോചിതനാകുന്നു എന്നും, മറ്റെല്ലാ ജന്മങ്ങളിലും എന്നും അറിയുക.
12.286.44
स देवलोके विहरत्यभीक्ष्णं ।
ततश्च्युतो मानुषतामुपैति
संहारविक्षेपशतानि चाष्टौ ।
मर्त्येषु तिष्ठन्नमृतत्वमेवि ॥ १२.२८६.४४ ॥
അവൻ ദേവലോകത്തിൽ നിരന്തരം വിഹരിക്കുന്നു; പിന്നെ വീണ് മനുഷ്യത്വം പ്രാപിക്കുന്നു; എണ്ണൂറ് സംഹാര-വിക്ഷേപങ്ങൾക്കു ശേഷം, മർത്യരുടെ ഇടയിൽ കഴിഞ്ഞ് അമൃതത്വം നേടുന്നു.
12.286.45
सोऽस्मादय भ्रश्यति कालयोगा ।
त्कृष्णे तले तिष्ठति सर्वकृष्टे।
यथा त्वयं सिध्यति जीवलोक ।
स्तत्तेऽभिधास्याम्यसुरप्रवीर ॥ १२.२८६.४५ ॥
അവൻ കാലയോഗത്താൽ ഇതിൽ നിന്ന് വീഴുന്നു; ആ കറുത്ത അടിത്തട്ടിൽ എല്ലാവരാലും വലിക്കപ്പെട്ടവനായി നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ ജീവലോകത്തിൽ ഇത് എങ്ങനെ സിദ്ധിക്കുന്നുവോ അത് ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം, ഓ അസുരവീരാ.
12.286.46
दैवानि स व्यूहशतानि सप्त ।
रक्तो हरिद्रोऽथ तथैव शुक्लः।
संश्रित्य संधावति शुक्लमेत ।
मष्टावरानर्च्यतमान्स लोकान्। ॥ १२.२८६.४६ ॥
അവൻ ദിവ്യമായ എഴുനൂറ് വ്യൂഹങ്ങൾ ഉള്ളവനാണ്. ചുവപ്പ്, മഞ്ഞൾനിറം, പിന്നെ അതുപോലെ വെളുപ്പ്; വെളുപ്പിനെ ആശ്രയിച്ച് അവൻ ഈ വഴിയിലേക്ക് ഓടുന്നു; എട്ട് താഴ്ന്നതും അത്യന്തം പൂജനീയവുമായ ലോകങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്നു.
12.286.47
अष्टौ च षष्टिं च शतानि चैव ।
मनोविरुद्धानि महाद्युतीनाम्।
शुक्लस्य वर्णस्य परा गतिर्या ।
त्रीण्येव रुद्धानि महानुभाव ॥ १२.२८६.४७ ॥
എട്ട്, അറുപത്, പിന്നെ നൂറുകണക്കുകൾ, മനസ്സിന് വിരുദ്ധമായവ, മഹാതേജസ്വികളുടേത്; വെളുത്ത വർണ്ണത്തിന്റെ പരമമായ ഗതി ഏതാണോ, അതിലെ മൂന്നു മാത്രമേ തടയപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ, ഓ മഹാപ്രഭാവാ.
12.286.48
संहाराविक्षेपमनिष्टमेकं ।
चत्वारि चान्यानि वसत्यनीशः।
षष्ठस्य वर्णस्य परा गतिर्या ।
सिद्धावसिद्धस्य गतक्लमस्यर ॥ १२.२८६.४८ ॥
സംഹാരവും വിക്ഷേപവും, അനിഷ്ടമായ ഒന്ന്; മറ്റ് നാലെണ്ണം ശക്തിയില്ലാത്തവനായി വസിക്കുന്നു; ആറാം വർണ്ണത്തിന്റെ പരമമായ ഗതി, സിദ്ധിയിൽ, അസിദ്ധന്, ക്ഷീണമില്ലാത്തവന്…
12.286.49
ततो महान्मानुषतामुपैति ॥ १२.२८६.४९ ॥
പിന്നെ മഹാനായവൻ മനുഷ്യത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.286.50
तस्मादुपावृत्य ततः क्रमेण ।
सोग्रेण संतिष्ठति भूतसर्गम्।
स सप्तकृत्वश्च परैति लोका ।
न्संहारविक्षेपकृतप्रवासः ॥ १२.२८६.५० ॥
അതിനാൽ തിരിഞ്ഞ്, പിന്നെ ക്രമമായി, അവൻ ഉഗ്രനോടൊപ്പം ഭൂതസൃഷ്ടിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ ഏഴ് തവണ ലോകങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്നു, സംഹാരവും വിക്ഷേപവും മൂലമുള്ള പ്രവാസത്തോടെ.
12.286.51
देवस्य विष्णोः परमस्य चैव ॥ १२.२८६.५१ ॥
ദേവനായ വിഷ്ണുവിന്റെയും, പരമന്റെയും.
12.286.52
संहारकाले परदिग्धकाया ।
ब्रह्माणमायान्ति सदा प्रजाहि।
चेष्टात्मनो देवगणाश्च सर्वे ।
ये ब्रह्मलोके ह्यमराः स्म तेऽपि ॥ १२.२८६.५२ ॥
സംഹാരകാലത്ത്, പരമദിഗ്ധകായന്മാർ എപ്പോഴും ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ പോകുന്നു. ജീവികളും ചേഷ്ടാത്മാക്കളായ സർവ്വദേവഗണങ്ങളും ബ്രഹ്മലോകത്തിലെ അമരന്മാരും അങ്ങനെതന്നെ.
12.286.53
प्रजानिसर्गे तु स शेषकाले ।
स्थानानि स्वान्येव सरन्ति जीवाः।
निःशेषतस्तत्पदं वान्ति चान्ते ।
सर्वे देवा ये सदृशा मनुष्याः ॥ १२.२८६.५३ ॥
പ്രജാസൃഷ്ടിയിലും ശേഷകാലത്തും ജീവികൾ അവരവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്നു. അവസാനം അവ പൂർണമായി ആ പദത്തിൽ എത്തുന്നു — എല്ലാ ദേവന്മാരും അവർക്ക് സമാനരായ മനുഷ്യരും.
12.286.54
ये तु च्युताः सिद्धलोकात्क्रमेण ।
तेषां गतिं यान्ति यथाऽऽनुपूर्व्या।
जीवाः परे तद्बलवेषरूपाः ।
स्वकं विधिं यान्ति विषर्ययेण ॥ १२.२८६.५४ ॥
സിദ്ധലോകത്തിൽ നിന്ന് ക്രമത്തിൽ വീണവർക്ക് അവരുടെ ഗതി ക്രമപ്രകാരം ഉണ്ടാകുന്നു. ആ ബലവും വേഷവും രൂപവുമുള്ള ശ്രേഷ്ഠജീവികൾ സ്വന്തം വിധിയിൽ എത്തുന്നു, വിപരീത ക്രമത്തിലും.
12.286.55
स यावदेवास्ति सशेषभुक्तिः ।
प्रजाश्च देव्यौ च तथैव शुक्ले।
तावत्तदङ्गेषु विशुद्धभावः ।
संयम्य पञ्चेन्द्रियरूपमेतत् ॥ १२.२८६.५५ ॥
ആ ശേഷഭോഗം ഉള്ളിടത്തോളം, പ്രജകളും രണ്ടു ദേവിമാരും, അതുപോലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലും. അതുവരെ അതിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ വിശുദ്ധഭാവം നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ പഞ്ചേന്ദ്രിയരൂപത്തെ നിയന്ത്രിച്ച്—
12.286.56
नारायणस्येह बलं मया ते ॥ १२.२८६.५६ ॥
നാരായണന്റെ ബലം ഇവിടെ ഞാൻ നിനക്ക് പറഞ്ഞു.
12.286.57
एवं गते मे न विषादोस्ति कश्चि ।
त्सम्यक्च पश्यामि वचस्तथैतत्।
श्रुत्वा तु ते वाचमदीनसत्व ।
विकल्मषोस्म्यद्य तथा विपाष्मा ॥ १२.२८६.५७ ॥
ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചതിൽ എനിക്ക് യാതൊരു വിഷാദവുമില്ല. നിന്റെ ഈ വാക്ക് ശരിയെന്നു ഞാൻ കാണുന്നു. അദീനസത്ത്വമായ നിന്റെ വാക്ക് കേട്ടതിനാൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിർമലനും പാപരഹിതനുമായിരിക്കുന്നു.
12.286.58
तस्मिज्जगत्सर्वमिदं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२८६.५८ ॥
അവനിലാണ് ഈ സമസ്ത ജഗത്തും പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്.
12.286.59
एवमुक्त्वा स कौन्तेय वृत्रः प्राणानवासृजत् ।
योजयित्वा तथाऽऽत्मानं परं स्थानमवाप्तवान् ॥ १२.२८६.५९ ॥
കൗന്തേയാ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ വൃത്രൻ തന്റെ പ്രാണങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചു. ഇപ്രകാരം ആത്മാവിനെ യോഗത്തിൽ ചേർത്ത് അവൻ പരമസ്ഥാനം പ്രാപിച്ചു.
12.286.60
अयं स भगवान्देवः पितामह जनार्दनः ।
सनत्कुमारो वृत्राय यत्तदाख्यातवान्पुरा ॥ १२.२८६.६० ॥
പിതാമഹാ, ഇദ്ദേഹമാണ് ആ ഭഗവാനായ ദേവ ജനാർദ്ദനൻ. പണ്ട് സനത്കുമാരനായി വൃത്രനോട് അത് പറഞ്ഞത് ഇദ്ദേഹമാണ്.
12.286.61
मूलस्थायी स भगवान्स्वेनानन्तेन तेजसा ।
तत्स्थः सृजति तान्भावानात्मरूपान्महामनाः ॥ १२.२८६.६१ ॥
മൂലത്തിൽ സ്ഥിതനായ ആ ഭഗവാൻ തന്റെ അനന്തമായ തേജസ്സോടുകൂടി, അതിൽ സ്ഥിതനായി, മഹാമനസ്കനായി, തന്റെ തന്നെ രൂപമുള്ള ആ ഭാവങ്ങളെ (ജീവികളെ) സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
12.286.62
तुरीयांशेन तस्येमं विद्धि केशवमच्युतम् ।
तुरीयांशेन ब्रह्माणं तस्य विद्धि महात्मनः।
तुरीयार्धेन लोकांस्त्रीन्भावयत्येव बुद्धिमान् ॥ १२.२८६.६२ ॥
അവന്റെ നാലിലൊന്ന് അംശം കൊണ്ട് ഈ അച്യുതനായ കേശവനെ അറിയുക. ആ മഹാത്മാവിന്റെ നാലിലൊന്ന് അംശം കൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവിനെ അറിയുക. നാലിലൊന്നിന്റെ പകുതി കൊണ്ട് ബുദ്ധിമാനായവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും പരിപാലിക്കുന്നു.
12.286.63
अर्वाक्स्थितस्तु यः स्थायी कल्पान्ते परिवर्तते ।
स शेते भगवानप्सु योऽसावतिबलः प्रभुः।
तान्विघाता प्रसन्नात्मा लोकांश्चरति शाश्वतान् ॥ १२.२८६.६३ ॥
കൽപാന്തത്തിൽ മാറിമറിയുന്ന, താഴെ സ്ഥിതനായ ആ സ്ഥായിയായ ഭഗവാൻ ജലത്തിൽ ശയിക്കുന്നു; അവൻ അതിബലവാനായ പ്രഭു. പ്രസന്നമനസ്കനായ വിധാതാവ് ആ ശാശ്വത ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
12.286.64
सर्वाण्यशून्यानि करोत्यनन्तः ।
सनातनः संचरते च लोकान्।
स चानिरुद्धः सृजते महात्मा ।
तत्स्थं जगत्सर्वमिदं विचित्रम् ॥ १२.२८६.६४ ॥
അനന്തൻ എല്ലാത്തിനെയും നിറഞ്ഞതാക്കുന്നു; സനാതനൻ ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ആ മഹാത്മാവായ അനിരുദ്ധൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ വിചിത്രമായ സർവ്വ ജഗത്തും അവനിൽ സ്ഥിതമാണ്.
12.286.65
वृत्रेण परमार्थज्ञ दृष्टा मन्येत्मनो गतिः ।
सुखात्तस्मात्स सुखितो न शोचति पितामह ॥ १२.२८६.६५ ॥
പരമാർത്ഥജ്ഞനേ, വൃത്രനാൽ ആത്മാവിന്റെ ഗതി കണ്ട് അങ്ങനെ കരുതണം. അതിനാൽ അവൻ സുഖത്താൽ സുഖിതനായി ശോകിക്കുന്നില്ല, പിതാമഹാ.
12.286.66
शुक्लः शुक्लाभिजातीयः साध्यो नावर्ततेऽनघ ।
तिर्यग्गतेश्च निर्मुक्तो निरयाच्च पितामह ॥ १२.२८६.६६ ॥
അനഘാ, ശുക്ലനും ശുദ്ധജന്മമുള്ളവനുമായ, സാധിക്കേണ്ടവൻ മടങ്ങിവരുന്നില്ല; അവൻ തിര്യക്ഗതിയിൽ നിന്നും, പിതാമഹാ, നരകത്തിൽ നിന്നും മുക്തനാകുന്നു.
12.286.67
हारिद्रवर्णे रक्ते वा वर्तमानस्तु पार्थिव ।
तिर्यगेवानुपश्येत कर्मभिस्तामसैर्वृतः ॥ १२.२८६.६७ ॥
രാജാവേ, മഞ്ഞനിറമോ ചുവപ്പുനിറമോ ഉള്ള അവസ്ഥയിൽ നിൽക്കുന്നവൻ തമസ്കർമ്മങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട് തിര്യക് (മൃഗ) യോനിയെ തന്നെ കാണുന്നു.
12.286.68
वयं तु भृशमापन्ना रक्ताः कष्टाः सुखेऽसुखे ।
कां गतिं प्रतिपत्स्यामो नीलां कृष्णाधमामथ ॥ १२.२८६.६८ ॥
ഞങ്ങൾ അത്യന്തം അപകടത്തിൽ വീണവരും രാഗാസക്തരും സുഖത്തിലും ദുഃഖത്തിലും കഷ്ടപ്പെടുന്നവരുമാണ്. നീലമായതോ കറുത്തതോ അധമമായതോ ആയ ഏത് ഗതി ഞങ്ങൾ പ്രാപിക്കും?
12.286.69
शुद्धाभिजनसंपन्नाः पाण्डवाः संशितव्रताः ।
विहत्य देवलोकेषु पुनर्मानुषमेध्यथ ॥ १२.२८६.६९ ॥
ശുദ്ധ കുലത്തിൽ ജനിച്ച, ദൃഢവ്രതരായ പാണ്ഡവരേ, ദേവലോകങ്ങളിൽ പോയി പിന്നീട് മനുഷ്യലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരും.
12.286.70
प्रजाविसर्गं च सुखेन लोके ।
प्रेत्यान्येदेहेषु सुखानि भुक्त्वा।
सुखेन संयास्यथ सिद्धसङ्ख्यां ।
मा वो भयं भवतु न वोऽस्तु पापम् ॥ १२.२८६.७० ॥
ലോകത്തിൽ സുഖമായി സന്താനപരമ്പര നിലനിർത്തി, മരണശേഷം മറ്റു ശരീരങ്ങളിൽ സുഖം അനുഭവിച്ച്, സുഖമായി സിദ്ധന്മാരുടെ സംഘത്തിൽ ചേരും. നിങ്ങൾക്ക് ഭയം ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ, നിങ്ങൾക്ക് പാപം ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ.