మహాభారతం · అధ్యాయం 12.286
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.286.1
नमस्तस्मै भगवते देवाय प्रभविष्णवे ।
यस्य पृथ्वी तलं तात साकाशं बाहुगोचरः ॥ १२.२८६.१ ॥
ఆ భగవంతుడైన దేవునికి నమస్కారం. వత్సా, భూమి తలమూ ఆకాశమూ ఆయన బాహువుల పరిధిలో ఉన్నాయి.
12.286.2
मूर्धा यस्य त्वनन्तं च स्थानं दानवसत्तम ।
तस्याहं ते प्रवक्ष्यामि विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ॥ १२.२८६.२ ॥
దానవులలో శ్రేష్ఠుడా, ఎవరి శిరస్సు, నివాసం అనంతమో, ఆ విష్ణువు యొక్క ఉత్తమ మహిమను నేను నీకు చెబుతాను.
12.286.3
तयोः संवदतोरेवमाजगाम महामुनिः ।
सनत्कुमारो धमार्त्मा संशयच्छेदनाय वै ॥ १२.२८६.३ ॥
వారిద్దరూ ఈ విధంగా సంభాషిస్తుండగా, ధర్మాత్ముడైన మహాముని సనత్కుమారుడు సందేహాన్ని తొలగించడానికి అక్కడికి వచ్చాడు.
12.286.4
स पूजितोऽसुरेन्द्रेण मुनिनोशनसा तथा ।
निषसादासने राजन्महार्हे मुनिपुङ्गवः ॥ १२.२८६.४ ॥
అసురరాజు, ముని ఉశనసుడు ఈ విధంగా గౌరవించగా, రాజా, మునిశ్రేష్ఠుడు విలువైన ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
12.286.5
तमासीनं महाप्रज्ञमुशना वाक्यमब्रवीत् ।
ब्रूह्यस्मै दानवेन्दाय विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ॥ १२.२८६.५ ॥
ఆసీనుడైన ఆ మహాప్రజ్ఞుడితో ఉశనసుడు ఇలా అన్నాడు: "ఈ దానవేంద్రునికి విష్ణువు యొక్క ఉత్తమ మహిమను చెప్పండి."
12.286.6
सनत्कुमारस्तु वचः श्रुत्वा प्राह वचोऽर्थवत् ।
विष्णोर्माहात्म्यसंयुक्तं दानवेन्द्राय धीमते ॥ १२.२८६.६ ॥
సనత్కుమారుడు ఆ మాటలు విని, విష్ణు మహిమతో కూడిన అర్థవంతమైన మాటలను బుద్ధిమంతుడైన దానవేంద్రునికి చెప్పాడు.
12.286.7
शृणु सर्वमिदं दैत्य विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ।
विष्णौ जगत्स्थितं सर्वमिति विद्धि परंतप ॥ १२.२८६.७ ॥
దైత్యా, విష్ణువు యొక్క ఈ ఉత్తమ మహిమను అంతా వినుము. ఈ సమస్త జగత్తు విష్ణువునందే స్థితమై ఉందని తెలుసుకో, పరంతపా.
12.286.8
अस्मिन्गच्छन्ति विलयमस्माच्च प्रभवन्त्युत ।
अवत्येष महाबाहुर्भूतग्रामं चराचरम्।
एष चाक्षिपते काले काले च सृजते पुनः ॥ १२.२८६.८ ॥
ఆయనలో ప్రాణులు లయమవుతాయి; ఆయననుండే అవి మళ్లీ పుడతాయి. ఈ మహాబాహుడు చరాచర భూతసమూహాన్ని రక్షిస్తాడు. ఈయనే కాలానుగుణంగా దానిని ఉపసంహరిస్తాడు, మళ్లీ సృష్టిస్తాడు.
12.286.9
नैष दानव ते शक्यस्तपसा नैव चेज्यया ।
संप्राप्तुमिन्द्रियाणां तु संयमेनैव शक्यते ॥ १२.२८६.९ ॥
దానవా, ఈయనను తపస్సుతో గానీ, యజ్ఞంతో గానీ పొందలేవు. ఇంద్రియ నిగ్రహం ద్వారానే ఈయనను పొందడం సాధ్యం.
12.286.10
बाह्ये चाभ्यन्तरे चैव कर्मणा मनसि स्थितः ।
निर्मलीकुरुते बुद्ध्या सोऽमुत्रानन्त्यमश्नुते ॥ १२.२८६.१० ॥
బాహ్యంగా, అంతరంగంగా కర్మ ద్వారా మనసులో నిలిచి, బుద్ధితో దానిని నిర్మలం చేసేవాడు పరలోకంలో అనంతత్వాన్ని పొందుతాడు.
12.286.11
यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत् ।
बहुशोऽतिप्रयत्नेन महताऽऽत्मकृतेन ह ॥ १२.२८६.११ ॥
స్వర్ణకారుడు వెండిని అగ్నిలో అనేకసార్లు, గొప్ప ప్రయత్నంతో, తానే చేసిన విధానంతో శుద్ధి చేసినట్లు.
12.286.12
तद्वज्जातिशतैर्जीवः शुद्ध्यतेऽल्पेन कर्मणा ।
यत्नेन महता चैयवाप्येकजातौ विशुद्ध्यते ॥ १२.२८६.१२ ॥
అదే విధంగా జీవుడు వందలాది జన్మల్లో కొద్ది కర్మతో శుద్ధి అవుతాడు; గొప్ప ప్రయత్నంతో ఒకే జన్మలోనే పూర్తిగా శుద్ధి అవుతాడు.
12.286.13
लीलयाऽल्पं यथा गात्रात्प्रमृज्यादात्मनो रजः ।
बहुयत्नेन महता दोषनिर्हरणं तथा ॥ १२.२८६.१३ ॥
తన శరీరం నుండి కొద్ది ధూళిని ఆటలాగా తుడిచివేయినట్లు, దోషాన్ని తొలగించడం గొప్ప ప్రయత్నంతో జరుగుతుంది.
12.286.14
यथा चाल्पेन माल्येन वासितं तिलसर्षपम् ।
न मुञ्चति स्वकं गन्धं तथा सूक्ष्मस्य दर्शनम् ॥ १२.२८६.१४ ॥
కొద్ది పూలమాలతో సుగంధితమైన నువ్వులు, ఆవాలు తమ స్వంత సువాసనను విడువనట్లు, సూక్ష్మం యొక్క దర్శనం ఉంటుంది.
12.286.15
तदेव बहुभिर्माल्यैर्वास्यमानं पुनः पुनः ।
विमुच्य तं स्वकं गन्धं माल्यगन्धेऽवतिष्ठते ॥ १२.२८६.१५ ॥
అదే వస్తువు అనేక పూలమాలలతో మళ్ళీ మళ్ళీ సుగంధితమై, తన స్వంత సువాసనను వదిలి పూలమాల సువాసనలోనే నిలిచి ఉంటుంది.
12.286.16
एवं जातिशतैर्युक्तो गुणैरेव प्रसङ्गिषु ।
बुद्ध्या निवर्तते दोषो यत्नेनाभ्यासजेन ह ॥ १२.२८६.१६ ॥
ఇలా వందల జన్మలతో కూడిన జీవుడు గుణాల ద్వారానే అనుబంధాలలో ఉంటాడు; అభ్యాసం వల్ల కలిగిన ప్రయత్నంతో బుద్ధి ద్వారా దోషం నివర్తిస్తుంది.
12.286.17
कर्मणा स्वेन रक्तानि विरक्तानि च दानव ।
यथा कर्मविशेषांश्च प्राप्नुवन्ति तथा शृणु ॥ १२.२८६.१७ ॥
దానవా, తమ స్వంత కర్మ వల్ల అనురక్తులు, విరక్తులు అవుతారు; కర్మవిశేషాలను వారు ఎలా పొందుతారో అలా వినుము.
12.286.18
यथावत्संप्रवर्तन्ते यस्मिंस्तिष्ठति चानिशम् ।
तत्तेऽनुपूर्व्या व्याख्यास्ये तदिहैकमनाः शृणु ॥ १२.२८६.१८ ॥
వారు దేనిలో యథావిధిగా ప్రవర్తిస్తారో, దేనిలో నిరంతరం ఉంటారో, దాన్ని నీకు క్రమంగా వివరిస్తాను; ఇక్కడ ఏకాగ్ర మనస్సుతో విను.
12.286.19
अनादिनिधनः श्रीमान्हरिर्नारायणः प्रभुः ।
देवः सृजति भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ १२.२८६.१९ ॥
ఆదీ అంతం లేని, శ్రీమంతుడైన హరి నారాయణుడు, ప్రభువు దేవుడు, స్థావర చరాలైన సర్వ భూతాలను సృష్టిస్తాడు.
12.286.20
एष सर्वेषु भूतेषु क्षरश्चाक्षर एव च ।
एकादश विकारात्मा जगत्पिबति रश्मिभिः ॥ १२.२८६.२० ॥
అతడే సర్వ భూతాలలో క్షరుడు, అక్షరుడు కూడా. పదకొండు వికారాల స్వరూపుడైన అతడు తన కిరణాలతో జగత్తును పానం చేస్తాడు.
12.286.21
पादौ तस्य महीं विद्धि मूर्धानं दिवमेव च ।
बाहवस्तु दिशो दैत्य श्रोत्रमाकाशमेव च ॥ १२.२८६.२१ ॥
అతని పాదాలు భూమి అని తెలుసుకో, తల స్వర్గమే. ఓ దైత్యా, అతని బాహువులు దిక్కులు; చెవులు ఆకాశమే.
12.286.22
तस्य तेजोमयः सूर्यो मनश्चन्द्रमसि स्थितम् ।
बुद्धिर्ज्ञानगता नित्यं रसस्त्वप्सु प्रवर्तते ॥ १२.२८६.२२ ॥
అతని తేజోమయ రూపం సూర్యుడు; మనస్సు చంద్రునిలో స్థితమై ఉంది. జ్ఞానాన్ని చేరే బుద్ధి నిత్యం ఉంటుంది; రసం జలాలలో ప్రవర్తిస్తుంది.
12.286.23
भ्रुवोरनन्तरास्तस्य ग्रहा दानवसत्तम ।
नक्षत्रचक्रं नेत्रं च आस्यमग्निं च दानव।
तं विश्वभूतं विश्वादिं परमं विद्धि चेश्वरम् ॥ १२.२८६.२३ ॥
ఓ దానవులలో శ్రేష్ఠుడా, అతని భ్రూమధ్యానికి ఆనుకుని గ్రహాలు ఉన్నాయి. నక్షత్రచక్రం అతని నేత్రం; అగ్ని అతని ముఖం. ఓ దానవా, అతన్ని విశ్వభూతుడిగా, విశ్వానికి ఆదిగా, పరమ ఈశ్వరునిగా తెలుసుకో.
12.286.24
रजस्तमश्च सत्वं च विद्धि नारायणात्मकम् ।
सोश्रमाणां मुखं तात कर्मणस्तत्फलं विदुः ॥ १२.२८६.२४ ॥
రజస్సు, తమస్సు, సత్త్వం — ఇవి నారాయణుని స్వరూపమని తెలుసుకో. ప్రియ కుమారా, శ్రమించేవారికి అతడే ముఖం; కర్మఫలాన్ని కూడా అతడే అని వారు తెలుసుకుంటారు.
12.286.25
अकर्मणः फलं चैव स एव परमोऽव्ययः ।
छन्दांसि यस्य रोमाणि ह्यक्षरं च सरस्वती ॥ १२.२८६.२५ ॥
అకర్మ ఫలం కూడా ఆయనదే; ఆయనే పరముడు, అవ్యయుడు. వేదాలు ఆయన రోమాలు; అక్షరం, సరస్వతీ కూడా ఆయనవే.
12.286.26
बह्वाश्रयो बहुमुखो धर्मो हृदि समाश्रितः ।
स ब्रह्मपरमो धर्मस्तपश्च सदसच्च सः ॥ १२.२८६.२६ ॥
అనేక ఆశ్రయాలు, అనేక ముఖాలు కలిగిన ధర్మం హృదయంలో ఆశ్రయించి ఉంది. ఆయనే బ్రహ్మంలో పరమ ధర్మం; తపస్సూ, సత్తూ, అసత్తూ ఆయనే.
12.286.27
श्रोत्रशास्त्रग्रहोपेतः षोड्शर्त्विक्क्रतुश्च सः ।
पितामहश्च रुद्रश्च सोऽश्विनौ स पुरंदरः ॥ १२.२८६.२७ ॥
శ్రవణం, శాస్త్రం, గ్రహణంతో కూడిన ఆయనే పదహారు ఋత్విజులతో కూడిన యజ్ఞం. ఆయనే పితామహుడు, రుద్రుడు; ఆయనే ఇద్దరు అశ్వినులు; ఆయనే పురందరుడు (ఇంద్రుడు).
12.286.28
मित्रोऽथ वरुणश्चैव यमोऽथ धनदस्तथा ।
ते पृथग्दर्शनास्तस्य संविदन्ति तथैकताम्।
एकस्य विद्धि देवस्य सर्वं जगदिदं वशे ॥ १२.२८६.२८ ॥
మిత్రుడు, వరుణుడు, యముడు, ధనదుడు (కుబేరుడు) కూడా; వారు ఆయన భిన్న దర్శనాలు, ఆయన ఏకత్వంలో కలుస్తారు. ఈ సర్వ జగత్తు ఆ ఒక్క దేవుని వశంలో ఉందని తెలుసుకో.
12.286.29
नानाभूतस्य दैत्येन्द्र तस्यैकत्वं वदन्त्यपि ।
जन्तुः पश्यति विज्ञानात्ततः सत्वं प्रकाशते ॥ १२.२८६.२९ ॥
దైత్యేంద్రా, అనేక రూపాలుగా మారిన ఆయన ఏకత్వం కూడా చెప్పబడుతుంది. జీవి విజ్ఞానం ద్వారా చూస్తుంది; అప్పుడు సత్త్వం ప్రకాశిస్తుంది.
12.286.30
संहारविक्षेपसहस्रकोटी ।
स्तिष्ठन्ति जीवाः प्रचरन्ति चान्ये।
प्रजाविसर्गस्य च पारिमाण्यं ।
वापीसहस्राणि बहूनि दैत्य ॥ १२.२८६.३० ॥
సంహారం, విక్షేపం అనే వేలకోట్ల (జీవులు) నిలిచి ఉంటారు; ఇతరులు సంచరిస్తారు. ప్రజాసృష్టి పరిమాణమూ అంతే. దైత్యా, అవి అనేక వేల బావుల వంటివి.
12.286.31
वाप्यः पुनर्योजनविस्तृतास्ताः ।
क्रोशं च गम्भीरतयाऽवगाढाः।
आयामतः पञ्चशताश्च सर्वाः ।
प्रत्येकशो योजनतः प्रवृद्धाः ॥ १२.२८६.३१ ॥
ఆ మెట్లబావులు మళ్లీ ఒక యోజనం వెడల్పు కలవి; ఒక క్రోశం లోతుగా మునిగినవి. పొడవులో అన్నీ ఐదువందలు; ప్రతి ఒక్కటీ ఒక యోజనంతో విస్తరించినవి.
12.286.32
वाप्या जलं क्षिप्यति वालकोट्या ।
त्वह्ना सकृच्चाप्यथ न द्वितीयम्।
तासां क्षये विद्धि परं विसर्गं ।
संहारमेकं च तथा प्रजानाम् ॥ १२.२८६.३२ ॥
ఒక మెట్లబావి నీటిని ఒక వెంట్రుక కొనతో ఒక రోజులో ఒకసారి తీసినా, రెండోసారి కాదు; వాటి క్షయంలో తెలుసుకో—ఇది ప్రజల పరమ సృష్టి, ఒకే సంహారం.
12.286.33
षड्जीववर्णाः परमं प्रमाणं ।
कृष्णो धूम्रो नीलमथास्य मध्यम्।
रक्तं पुनः सह्यतरं सुखं तु ।
हारिद्रवर्णं सुसुखं च शुक्लम् ॥ १२.२८६.३३ ॥
ఆరు జీవ-వర్ణాలు పరమ ప్రమాణం: నలుపు, పొగ, నీలం; దాని మధ్యమం; తరువాత ఎరుపు, ఇంకా భరించదగినది, సుఖకరమైనది; పసుపు-రంగు, అత్యంత సుఖకరమైనది; తెలుపు.
12.286.34
परं तु शुक्लं विमलं विशोकं ।
गतक्लमं सिद्ध्यति दानवेन्द्र।
गत्वा तु योनिप्रभवाणि दैत्य ।
सहस्रशः सिद्धिमुपैति जीवः ॥ १२.२८६.३४ ॥
కానీ తెలుపు, నిర్మలం, శోకరహితం, అలసట లేనివాడై అతడు సిద్ధిని పొందుతాడు, దానవేంద్రా. తరువాత, దైత్యా, యోనుల నుండి జన్మించి జీవుడు వేలసార్లు సిద్ధిని పొందుతాడు.
12.286.35
गतिं च यां दर्शनमाह देवो ।
गत्वा शुभं दर्शनमेव चापि।
गतिः पुनर्वर्णकृता प्रजानां ।
वर्णस्तथा कालकृतोऽसुरेन्द्र ॥ १२.२८६.३५ ॥
దేవుడు చెప్పిన గతి, దర్శనం శుభదర్శనాన్ని పొంది కూడా ఉంటుంది; మళ్లీ, గతి ప్రజల వర్ణాలచే కల్పితం; వర్ణం కూడా కాలంచే కల్పితం, అసురేంద్రా.
12.286.36
शतं सहस्राणि चतुर्दशेह ।
परा गतिर्जीवगणस्य दैत्य।
आरोहणं तत्कृतमेव विद्धि ।
स्थानं तथा निःसरणं च तेषाम् ॥ १२.२८६.३६ ॥
ఇక్కడ పదునాలుగు వందల వేలు ఉన్నాయి. ఓ దైత్యా, జీవగణానికి పరమ గతి అదే. వారి ఆరోహణం కూడా దాని వల్లనే జరిగిందని తెలుసుకో; వారి స్థితీ, నిష్క్రమణమూ కూడా అంతే.
12.286.37
योऽस्मादथ भ्रश्यति कालयोगा ।
त्कृष्णे वर्णे तिष्ठति सर्वकृष्टे।
अतिप्रसक्तो निरयाच्च दैत्य ।
ततस्ततः संपरिवर्तते च ॥ १२.२८६.३७ ॥
దీని నుండి కాలయోగం వల్ల పడిపోయేవాడు, అన్నిటికంటే తక్కువైన నల్లని వర్ణంలో నిలుస్తాడు; ఓ దైత్యా, నరకంలో అతిగా అంటుకున్నవాడై అతడు మళ్లీ మళ్లీ తిరుగుతాడు.
12.286.38
कृष्णस्य वर्णस्य गतिर्निकुष्टा ।
स मज्जते नरके पच्यमानः।
स्थानं तथा दुर्गतिभिस्तु तस्य ।
प्रजाविसर्गान्सुबहून्वदन्ति ॥ १२.२८६.३८ ॥
నల్లని వర్ణం యొక్క గతి నికృష్టమైనది; నరకంలో వేగుతూ అతడు మునుగుతాడు. అతని స్థానమూ దుర్గతులతోనే; ప్రజల సృష్టులు అనేకం గురించి ప్రజలు ఇలాగే చెబుతారు.
12.286.39
शतं सहस्राणि ततश्चरित्वा ।
प्राप्नोति वर्णं हरितं तु पश्चात्।
स चैव तस्मिन्निवसत्यनिशो ।
युगक्षयं तमसा संवृतात्मा ॥ १२.२८६.३९ ॥
అటుపై వంద వేల (సంవత్సరాలు) సంచరించి, తరువాత పచ్చని వర్ణాన్ని పొందుతాడు; అతడు అందులోనే ఎడతెగకుండా నివసిస్తాడు, యుగక్షయం వరకు, చీకటితో కప్పబడిన ఆత్మతో.
12.286.40
स वै यदा सत्वगुणेन युक्त ।
स्तमो व्यपोहन्घटते स्वबुद्ध्या।
स लोहितं वर्णमुपैति नीला ।
न्मनुष्यलोके परिवर्तते च ॥ १२.२८६.४० ॥
అతడు సత్వగుణంతో కూడి, తమస్సును తొలగించి తన బుద్ధితో ప్రయత్నించినప్పుడు, ఎరుపు వర్ణాన్ని పొందుతాడు; నీలమును కూడా, మనుష్యలోకంలో అతడు తిరుగుతాడు.
12.286.41
स तत्र संहारविसर्गमेकं ।
स्वकर्मजैर्बन्धनैः क्लिश्यमानः।
ततः स हारिद्रमुपैति वर्णं ।
संहारविक्षेपशते व्यतीते ॥ १२.२८६.४१ ॥
అక్కడ అతడు ఒకసారి లయ మరియు సృష్టి చక్రంలో, తన కర్మలవల్ల కలిగిన బంధాలతో బాధపడుతూ, వందల లయ-విక్షేపాలు గడిచాక పసుపు వర్ణాన్ని పొందుతాడు.
12.286.42
हारिद्रवर्णस्तु प्रजाविसर्गा ।
त्सहस्रशस्तिष्ठति संचरन्वै।
अविप्रमुक्तो निरये च दैत्य ।
ततः सहस्राणि दशापराणि ॥ १२.२८६.४२ ॥
పసుపు వర్ణుడైన అతడు, ప్రజా-సృష్టి నుండి వేలసార్లు సంచరిస్తూ ఉంటాడు; నరకంలో విడువబడక, ఓ దైత్యా; తరువాత మరో పదివేలు.
12.286.43
गतीः सहस्राणि च पञ्च तस्य ।
चत्वारि संवर्तकृतानि चैव।
विमुक्तमेनं निरयाच्च विद्धि ।
सर्वेषु चान्येषु च संभवेषु ॥ १२.२८६.४३ ॥
అతనికి ఐదు వేల గతులు, సంవర్తాల వల్ల కలిగిన నాలుగు ఉన్నాయి; నరకం నుండి ఇతడు విడుదలవుతాడని, ఇతర అన్ని జన్మలలోనూ కూడా తెలుసుకో.
12.286.44
स देवलोके विहरत्यभीक्ष्णं ।
ततश्च्युतो मानुषतामुपैति
संहारविक्षेपशतानि चाष्टौ ।
मर्त्येषु तिष्ठन्नमृतत्वमेवि ॥ १२.२८६.४४ ॥
అతడు దేవలోకంలో నిరంతరం విహరిస్తాడు; తరువాత పతనమై మానవత్వాన్ని పొందుతాడు; ఎనిమిది వందల లయ-విక్షేపాల తర్వాత, మర్త్యుల మధ్య ఉంటూ అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు.
12.286.45
सोऽस्मादय भ्रश्यति कालयोगा ।
त्कृष्णे तले तिष्ठति सर्वकृष्टे।
यथा त्वयं सिध्यति जीवलोक ।
स्तत्तेऽभिधास्याम्यसुरप्रवीर ॥ १२.२८६.४५ ॥
అతడు కాలయోగం వల్ల దీని నుండి పతనమవుతాడు; ఆ నల్లని అడుగున, అందరిచే లాగబడినవాడై నిలుస్తాడు; ఈ జీవలోకంలో ఇది ఎలా సిద్ధిస్తుందో, అది నీకు చెబుతాను, ఓ అసురవీరా.
12.286.46
दैवानि स व्यूहशतानि सप्त ।
रक्तो हरिद्रोऽथ तथैव शुक्लः।
संश्रित्य संधावति शुक्लमेत ।
मष्टावरानर्च्यतमान्स लोकान्। ॥ १२.२८६.४६ ॥
అతడు దివ్యమైన ఏడు వందల వ్యూహాలను కలిగి ఉంటాడు. ఎరుపు, పసుపు, తరువాత అలాగే తెలుపు; తెలుపును ఆశ్రయించి అతడు ఈ వైపుగా పరుగెత్తుతాడు; ఎనిమిది దిగువ, అత్యంత పూజనీయ లోకాలకు వెళ్తాడు.
12.286.47
अष्टौ च षष्टिं च शतानि चैव ।
मनोविरुद्धानि महाद्युतीनाम्।
शुक्लस्य वर्णस्य परा गतिर्या ।
त्रीण्येव रुद्धानि महानुभाव ॥ १२.२८६.४७ ॥
ఎనిమిది, అరవై, ఇంకా వందలు, మనస్సుకు విరుద్ధమైనవి, మహాతేజస్వుల వి; శ్వేత వర్ణం యొక్క పరమ గతి అయినది మూడే నిరోధించబడ్డాయి, ఓ మహానుభావా.
12.286.48
संहाराविक्षेपमनिष्टमेकं ।
चत्वारि चान्यानि वसत्यनीशः।
षष्ठस्य वर्णस्य परा गतिर्या ।
सिद्धावसिद्धस्य गतक्लमस्यर ॥ १२.२८६.४८ ॥
సంహారం, విక్షేపం, అనిష్టమైనది, ఒకటి; మరియు నాలుగు ఇతరాలు, అసమర్థునిగా నివసిస్తాయి; ఆరవ వర్ణం యొక్క పరమ గతి, సిద్ధిలో, అసిద్ధునికి, అలసట లేనివానికి…
12.286.49
ततो महान्मानुषतामुपैति ॥ १२.२८६.४९ ॥
అప్పుడు మహానుడు మనుష్యత్వాన్ని పొందుతాడు.
12.286.50
तस्मादुपावृत्य ततः क्रमेण ।
सोग्रेण संतिष्ठति भूतसर्गम्।
स सप्तकृत्वश्च परैति लोका ।
न्संहारविक्षेपकृतप्रवासः ॥ १२.२८६.५० ॥
అందువల్ల తిరిగి, అప్పుడు క్రమంగా, అతడు ఉగ్రునితో భూత-సర్గంలో నిలుస్తాడు; అతడు ఏడు సార్లు లోకాలకు వెళ్తాడు, సంహార-విక్షేపాల వల్ల కలిగిన ప్రవాసంతో.
12.286.51
देवस्य विष्णोः परमस्य चैव ॥ १२.२८६.५१ ॥
దేవుడైన విష్ణువు యొక్క, పరమునిది కూడా.
12.286.52
संहारकाले परदिग्धकाया ।
ब्रह्माणमायान्ति सदा प्रजाहि।
चेष्टात्मनो देवगणाश्च सर्वे ।
ये ब्रह्मलोके ह्यमराः स्म तेऽपि ॥ १२.२८६.५२ ॥
సంహార కాలంలో, పరమ-దిగ్ధ శరీరులు ఎల్లప్పుడూ బ్రహ్మ వద్దకు వెళ్తారు. ప్రాణులు, కార్యశీలురైన దేవగణాలు, బ్రహ్మలోకంలో అమరులుగా ఉన్నవారు కూడా అంతే.
12.286.53
प्रजानिसर्गे तु स शेषकाले ।
स्थानानि स्वान्येव सरन्ति जीवाः।
निःशेषतस्तत्पदं वान्ति चान्ते ।
सर्वे देवा ये सदृशा मनुष्याः ॥ १२.२८६.५३ ॥
సృష్టి ఉద్భవంలో, శేష కాలంలో ప్రాణులు తమ తమ స్థానాలకు వెళ్తాయి. అంతంలో అవి పూర్తిగా ఆ పదాన్ని పొందుతాయి — దేవతలందరు, వారితో సమానులైన మనుషులు కూడా.
12.286.54
ये तु च्युताः सिद्धलोकात्क्रमेण ।
तेषां गतिं यान्ति यथाऽऽनुपूर्व्या।
जीवाः परे तद्बलवेषरूपाः ।
स्वकं विधिं यान्ति विषर्ययेण ॥ १२.२८६.५४ ॥
సిద్ధ లోకం నుండి క్రమంగా పడిపోయిన వారికి వారి గతి క్రమానుసారం కలుగుతుంది. ఆ బలం, వేషం, రూపం కలిగిన ఉన్నత ప్రాణులు తమ తమ విధిని పొందుతారు, విపరీత క్రమంలోనూ.
12.286.55
स यावदेवास्ति सशेषभुक्तिः ।
प्रजाश्च देव्यौ च तथैव शुक्ले।
तावत्तदङ्गेषु विशुद्धभावः ।
संयम्य पञ्चेन्द्रियरूपमेतत् ॥ १२.२८६.५५ ॥
ఆ శేష భోగం ఉన్నంత వరకు, ప్రాణులు మరియు ఇద్దరు దేవియులు కూడా, అలాగే శుక్ల పక్షంలోనూ. అప్పటి వరకు ఆ అంగాలలో విశుద్ధ భావం ఉంటుంది. ఈ పంచేంద్రియ రూపాన్ని నియమించి —
12.286.56
नारायणस्येह बलं मया ते ॥ १२.२८६.५६ ॥
నారాయణుని బలాన్ని ఇక్కడ నేను నీకు చెప్పాను.
12.286.57
एवं गते मे न विषादोस्ति कश्चि ।
त्सम्यक्च पश्यामि वचस्तथैतत्।
श्रुत्वा तु ते वाचमदीनसत्व ।
विकल्मषोस्म्यद्य तथा विपाष्मा ॥ १२.२८६.५७ ॥
ఇలా జరిగినందుకు నాకు ఏ విషాదమూ లేదు. నీ ఈ మాటను నేను సరిగానే చూస్తున్నాను. నీ అదీనసత్త్వపు వాక్యాన్ని విని ఇప్పుడు నేను నిర్మలుడనై పాపరహితుడనయ్యాను.
12.286.58
तस्मिज्जगत्सर्वमिदं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२८६.५८ ॥
ఆయనయందే ఈ సమస్త జగత్తు ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.
12.286.59
एवमुक्त्वा स कौन्तेय वृत्रः प्राणानवासृजत् ।
योजयित्वा तथाऽऽत्मानं परं स्थानमवाप्तवान् ॥ १२.२८६.५९ ॥
కౌంతేయా, ఇలా చెప్పి ఆ వృత్రుడు తన ప్రాణాలను విడిచాడు. ఈ విధంగా ఆత్మను యోగంతో కలిపి పరమ స్థానాన్ని పొందాడు.
12.286.60
अयं स भगवान्देवः पितामह जनार्दनः ।
सनत्कुमारो वृत्राय यत्तदाख्यातवान्पुरा ॥ १२.२८६.६० ॥
పితామహా, ఈయనే ఆ భగవంతుడైన దేవ జనార్దనుడు. పూర్వకాలంలో సనత్కుమారుడై వృత్రునికి అది చెప్పాడు.
12.286.61
मूलस्थायी स भगवान्स्वेनानन्तेन तेजसा ।
तत्स्थः सृजति तान्भावानात्मरूपान्महामनाः ॥ १२.२८६.६१ ॥
మూలంలో స్థితుడైన ఆ భగవంతుడు తన అనంత తేజస్సుతో, దానిలో స్థితుడై, మహామనస్కుడై, తన స్వరూపంతో ఉన్న ఆ భావాలను (ప్రాణులను) సృష్టిస్తాడు.
12.286.62
तुरीयांशेन तस्येमं विद्धि केशवमच्युतम् ।
तुरीयांशेन ब्रह्माणं तस्य विद्धि महात्मनः।
तुरीयार्धेन लोकांस्त्रीन्भावयत्येव बुद्धिमान् ॥ १२.२८६.६२ ॥
ఆయన చతుర్థాంశంతో ఈ అచ్యుతుడైన కేశవుని తెలుసుకో. ఆ మహాత్ముని చతుర్థాంశంతో బ్రహ్మను తెలుసుకో. చతుర్థార్ధంతో బుద్ధిమంతుడు మూడు లోకాలను పోషిస్తాడు.
12.286.63
अर्वाक्स्थितस्तु यः स्थायी कल्पान्ते परिवर्तते ।
स शेते भगवानप्सु योऽसावतिबलः प्रभुः।
तान्विघाता प्रसन्नात्मा लोकांश्चरति शाश्वतान् ॥ १२.२८६.६३ ॥
కల్పాంతంలో మారిపోయే, క్రింద స్థితమైన ఆ స్థిరుడైన భగవానుడు నీటిలో శయనిస్తాడు; అతడు అత్యంత బలవంతుడైన ప్రభువు. ప్రసన్నమనస్కుడైన విధాత ఆ శాశ్వత లోకాలలో సంచరిస్తాడు.
12.286.64
सर्वाण्यशून्यानि करोत्यनन्तः ।
सनातनः संचरते च लोकान्।
स चानिरुद्धः सृजते महात्मा ।
तत्स्थं जगत्सर्वमिदं विचित्रम् ॥ १२.२८६.६४ ॥
అనంతుడు సమస్తాన్ని పరిపూర్ణం చేస్తాడు; సనాతనుడు లోకాలలో సంచరిస్తాడు. ఆ మహాత్ముడు అనిరుద్ధుడు సృష్టిస్తాడు. ఈ విచిత్రమైన సమస్త జగత్తు అతనిలోనే స్థితమై ఉంది.
12.286.65
वृत्रेण परमार्थज्ञ दृष्टा मन्येत्मनो गतिः ।
सुखात्तस्मात्स सुखितो न शोचति पितामह ॥ १२.२८६.६५ ॥
పరమార్థ జ్ఞానీ, వృత్రుని ద్వారా ఆత్మ గతిని చూసి అలా భావించాలి. అందువల్ల అతడు సుఖంతో సుఖితుడై శోకించడు, పితామహా.
12.286.66
शुक्लः शुक्लाभिजातीयः साध्यो नावर्ततेऽनघ ।
तिर्यग्गतेश्च निर्मुक्तो निरयाच्च पितामह ॥ १२.२८६.६६ ॥
అనఘా, శుక్లుడు, శుద్ధ జన్మ కలవాడు, సాధించదగినవాడు తిరిగిరాడు; అతడు తిర్యగ్గతి నుండి విముక్తుడవుతాడు, పితామహా, నరకం నుండి కూడా.
12.286.67
हारिद्रवर्णे रक्ते वा वर्तमानस्तु पार्थिव ।
तिर्यगेवानुपश्येत कर्मभिस्तामसैर्वृतः ॥ १२.२८६.६७ ॥
ఓ రాజా, పసుపు రంగు లేదా ఎరుపు రంగు స్థితిలో ఉన్నవాడు కూడా తామస కర్మలతో చుట్టబడి తిర్యక్ (జంతు) యోనినే చూస్తాడు.
12.286.68
वयं तु भृशमापन्ना रक्ताः कष्टाः सुखेऽसुखे ।
कां गतिं प्रतिपत्स्यामो नीलां कृष्णाधमामथ ॥ १२.२८६.६८ ॥
మేము అత్యంత ఆపదలో పడి, రాగయుక్తులై, సుఖంలోనూ దుఃఖంలోనూ కష్టపడుతున్నాము. నీలమైన, నల్లని, అధమమైన ఏ గతిని పొందుతాము?
12.286.69
शुद्धाभिजनसंपन्नाः पाण्डवाः संशितव्रताः ।
विहत्य देवलोकेषु पुनर्मानुषमेध्यथ ॥ १२.२८६.६९ ॥
శుద్ధ వంశంలో జన్మించిన, దృఢ వ్రతులైన పాండవులారా, దేవలోకాలకు వెళ్ళి తిరిగి మానుష లోకానికి వస్తారు.
12.286.70
प्रजाविसर्गं च सुखेन लोके ।
प्रेत्यान्येदेहेषु सुखानि भुक्त्वा।
सुखेन संयास्यथ सिद्धसङ्ख्यां ।
मा वो भयं भवतु न वोऽस्तु पापम् ॥ १२.२८६.७० ॥
లోకంలో సుఖంగా సంతానాన్ని కొనసాగించి, మరణానంతరం ఇతర దేహాల్లో సుఖాలను అనుభవించి, సుఖంగా సిద్ధుల సమూహంలో చేరతారు. మీకు భయం కలగకుండు గాక, మీకు పాపం కలగకుండు గాక.