મહાભારત · અધ્યાય 12.287
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.287.1
अहो धर्मिष्ठता तस्य वृत्रस्यामिततेजसः ।
यस्य विज्ञानमतुलं विष्णोर्भक्तिश्च तादृशी ॥ १२.२८७.१ ॥
અહો! અમિત તેજસ્વી એવા એ વૃત્રની ધર્મનિષ્ઠા કેટલી મહાન હતી! તેનું જ્ઞાન અતુલ્ય હતું અને વિષ્ણુ પ્રત્યેની તેની ભક્તિ પણ એવી જ હતી.
12.287.2
दुर्विज्ञेयमिदं तस्य विष्णोरमिततेजसः ।
कथं वा राजशार्दूल पदं तु ज्ञातवानसौ ॥ १२.२८७.२ ॥
હે રાજશાર્દૂલ! અમિત તેજસ્વી વિષ્ણુનું આ રહસ્ય સમજવું કઠિન છે; તેણે તે પદ કેવી રીતે જાણ્યું?
12.287.3
भवता कथितं ह्येतच्छ्रद्दधे चाहमच्युत ।
भूयश्च मे समुत्पन्ना बुद्धिरव्यक्तदर्शना ॥ १२.२८७.३ ॥
હે અચ્યુત! આપે જે કહ્યું તેમાં હું શ્રદ્ધા રાખું છું; છતાં ફરીથી મારા મનમાં અસ્પષ્ટ એવી એક શંકા ઉત્પન્ન થઈ છે.
12.287.4
कथं विनिहतो वृत्रः शक्रेण भरतर्षभ ।
धार्मिको विष्णुभक्तश्च तत्त्वज्ञश्च तदन्वये ॥ १२.२८७.४ ॥
હે ભરતર્ષભ! ધાર્મિક, વિષ્ણુભક્ત અને તત્ત્વજ્ઞ એવો વૃત્ર, જેના વંશમાં પણ એવા જ લોકો હતા, તે ઇન્દ્ર વડે કેવી રીતે માર્યો ગયો?
12.287.5
एतन्मे संशयं ब्रूहि पृच्छते भरतर्षभ ।
वृत्रः स राजशार्दूल यथा शक्रेण निर्जितः ॥ १२.२८७.५ ॥
હે ભરતર્ષભ! પૂછનારા મને આ સંશય કહો; હે રાજશાર્દૂલ, તે વૃત્ર ઇન્દ્ર વડે કેવી રીતે જીતાયો?
12.287.6
यथा चैवाभवद्युद्धं तच्चाचक्ष्व पितामह ।
विस्तरेण महाबाहो परं कौतूहलं हि मे ॥ १२.२८७.६ ॥
હે પિતામહ! તે યુદ્ધ કેવી રીતે થયું તે વિસ્તારથી કહો; હે મહાબાહો, મને તેના વિશે ખૂબ કુતૂહલ છે.
12.287.7
रथेनेन्द्रः प्रयातो वै सार्धं सुरगणैः पुरा ।
ददर्शाथाग्रतो वृत्रं धिष्ठितं पर्वतोपमम् ॥ १२.२८७.७ ॥
પૂર્વે ઇન્દ્ર દેવગણો સાથે રથમાં નીકળ્યો. ત્યારે તેણે પોતાની સામે પર્વત જેવો ઊભેલો વૃત્ર જોયો.
12.287.8
योजनानां शतान्यूर्ध्वं पञ्चोन्छ्रितमरिंदम् ।
शतानि विस्तरेणाथ त्रीणि चाभ्यधिकानि वै ॥ १२.२८७.८ ॥
હે શત્રુદમન! તે પાંચસો યોજન ઊંચો ઊભો હતો, અને પહોળાઈમાં ત્રણસોથી વધુ યોજન હતો.
12.287.9
तत्प्रेक्ष्य तादृशं रूपं त्रैलोक्येनापि दुर्जयम् ।
वृत्रस्य देवाः संत्रस्ता न शान्तिमुपलेभिरे ॥ १२.२८७.९ ॥
ત્રણે લોકને પણ ન જીતી શકાય એવું વૃત્રનું તેવું રૂપ જોઈને દેવતાઓ ત્રાસી ગયા; તેમને શાંતિ મળી નહીં.
12.287.10
शक्रस्य तु तदा राजन्नूरुस्तम्भो व्यजायत ।
भयाद्वृत्रस्य सहसा दृष्ट्वा तद्रूपमुत्तमम् ॥ १२.२८७.१० ॥
હે રાજન! ત્યારે વૃત્રનું તે ઉત્તમ રૂપ જોઈને ભયથી ઇન્દ્રની જાંઘો અચાનક જડ થઈ ગઈ.
12.287.11
ततो नादः समभवद्वादित्राणां च निःस्वनः ।
देवासुराणां सर्वेषां तस्मिन्युद्धे ह्युपस्थिते ॥ १२.२८७.११ ॥
તે યુદ્ધ શરૂ થતાં દેવો અને અસુરો સૌનાં વાદ્યોનો નાદ અને ગર્જના ઊઠ્યાં.
12.287.12
अथ वृत्रस्य कौरव्य दृष्ट्वा शक्रमवस्थितम् ।
न संभ्रमो न भीः काचिदास्था वा समजायत ॥ १२.२८७.१२ ॥
હે કૌરવ્ય! ત્યારે વૃત્રે સામે ઊભેલા ઇન્દ્રને જોયો; તેનામાં કોઈ ગભરાટ, ભય કે દૃઢ સંકલ્પ જાગ્યો નહીં.
12.287.13
ततः समभवद्युद्धं त्रैलोक्यस्य भयंकरम् ।
शक्रस्य च सुरेन्द्रस्य वृत्रस्य च महात्मनः ॥ १२.२८७.१३ ॥
ત્યારે ત્રણેય લોકને ભયભીત કરનારું યુદ્ધ થયું — શક્ર, દેવેન્દ્ર અને મહાત્મા વૃત્ર વચ્ચે.
12.287.14
असिभिः पट्टसैः शूलैः शक्तितोमरम्रुद्गरैः ।
शिलाभिर्विविधाभिश्च कार्मुकैश्च महास्वनैः ॥ १२.२८७.१४ ॥
તલવારો, પટ્ટિશ, શૂળ, શક્તિ, તોમર, ગદાઓ, વિવિધ પથ્થરો અને મોટો અવાજ કરતાં ધનુષ્યો વડે.
12.287.15
अस्त्रैश्च विविर्धौर्दिव्यैः पावकोल्काभिरेव च ।
देवासुरैस्ततः सैन्यैः सर्वमासीत्समाकुलम् ॥ १२.२८७.१५ ॥
વિવિધ દિવ્ય અસ્ત્રો અને અગ્નિ-ઉલ્કાઓથી; ત્યારે દેવ-અસુરોની સેનાઓથી બધું વ્યાકુળ થઈ ગયું.
12.287.16
पितामहपुरोगाश्च सर्वे देवगणास्तदा ।
ऋषयश्च महाभागास्तद्युद्धं द्रष्टुमागमन् ॥ १२.२८७.१६ ॥
ત્યારે પિતામહ (બ્રહ્મા)ને આગળ રાખીને બધા દેવગણો અને મહાભાગ ઋષિઓ તે યુદ્ધ જોવા આવ્યા.
12.287.17
विमानाग्र्यैर्महाराज सिद्धाश्च भरतर्षभ ।
गन्धर्वाश्च विमानाग्रैरप्सरोभिः समागमन् ॥ १२.२८७.१७ ॥
હે મહારાજ! ભરતશ્રેષ્ઠ! સિદ્ધો શ્રેષ્ઠ વિમાનોમાં, ગંધર્વો વિમાનોમાં અપ્સરાઓ સાથે એકઠા થયા.
12.287.18
ततोऽन्तरिक्षमावृत्य वृत्रो धर्मभूतां वरः ।
अश्मवर्षेण देवेन्द्रं सर्वतः समवाकिरत् ॥ १२.२८७.१८ ॥
ત્યારે ધર્માત્માઓમાં શ્રેષ્ઠ વૃત્રે આકાશને ઢાંકી દીધું અને દેવેન્દ્ર પર ચારે બાજુથી પથ્થરોનો વરસાદ વરસાવ્યો.
12.287.19
ततो देवगणाः क्रुद्धाः सर्वतः शरवृष्टिभिः ।
अश्मवर्षमपोहन्त वृत्रप्रेरितमाहवे ॥ १२.२८७.१९ ॥
ત્યારે ક્રોધિત દેવગણોએ ચારેબાજુથી બાણવર્ષા વડે યુદ્ધમાં વૃત્રે મોકલેલી પથ્થરોની વર્ષા દૂર કરી.
12.287.20
वृत्रस्तु कुरुशार्दूल महामायो महाबलः ।
मोहयामास देवेन्द्रं मायायुद्धेन सर्वशः ॥ १२.२८७.२० ॥
હે કુરુશાર્દૂલ, મહામાયાવી અને મહાબલવાન વૃત્રે માયાયુદ્ધ વડે દેવેન્દ્રને સર્વ રીતે મોહિત કર્યા.
12.287.21
तस्य वृत्रार्दितस्याथ मोह आसीच्छतक्रतोः ।
रथन्तरेण तं तत्र वसिष्ठः समबोधयत् ॥ १२.२८७.२१ ॥
વૃત્રથી પીડિત થયેલા તે શતક્રતુને ત્યારે મોહ થયો; ત્યાં વસિષ્ઠે રથંતર વડે તેને જાગૃત કર્યો.
12.287.22
देवश्रेष्ठोऽस्ति देवेन्द्र दैत्यासुरनिबर्हण ।
त्रैलोक्यबलसंयुक्तः कस्माच्छक्र विषीदसि ॥ १२.२८७.२२ ॥
હે દેવેન્દ્ર, તું દેવોમાં શ્રેષ્ઠ છે; દૈત્ય-અસુરોનો સંહારક છે; ત્રિલોકના બળથી યુક્ત છે. હે શક્ર, તું કેમ વિષાદ કરે છે?
12.287.23
एष ब्रह्मा च विष्णुश्च शिवश्चैव जगत्पतिः ।
सोमश्च भगवान्देवः सर्वे च परमर्षयः ॥ १२.२८७.२३ ॥
આ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ, જગત્પતિ, ભગવાન સોમ અને બધા પરમ ઋષિઓ છે.
12.287.24
समुद्विग्नं समीक्ष्य त्वां स्वस्तीत्यूचुर्जयाय ते ।
मा कार्षीः कश्मलं शक्र कश्चिदेवेतरो यथा।
आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा जहि शत्रून्सुराधिप ॥ १२.२८७.२४ ॥
તને અત્યંત વ્યાકુળ જોઈને તેમણે વિજય માટે તને 'સ્વસ્તિ' કહ્યું. હે શક્ર, અન્ય કોઈની જેમ કાયરતા ન કર; યુદ્ધમાં આર્ય નિશ્ચય કરીને શત્રુઓનો વધ કર, હે સુરાધિપ.
12.287.25
एष लोकगुरुस्त्र्यक्षः सर्वलोकनमस्कृतः ।
निरीक्षते त्वां भगवांस्त्यज मोहं सुराधिप ॥ १२.२८७.२५ ॥
લોકગુરુ, ત્ર્યક્ષ, સર્વલોકોથી નમસ્કૃત એ ભગવાન તને જોઈ રહ્યા છે. હે સુરાધિપ, મોહ ત્યજ.
12.287.26
एते ब्रह्मर्षयश्चैव बृहस्पतिपुरोगमाः ।
स्तवेन शक्र दिव्येन स्तुवन्ति त्वां जयाय वै ॥ १२.२८७.२६ ॥
બૃહસ્પતિ જેમના અગ્રણી છે તે બ્રહ્મર્ષિઓ, હે શક્ર, દિવ્ય સ્તોત્રથી વિજય માટે તારી સ્તુતિ કરે છે.
12.287.27
एवं संबोध्यमानस्य वसिष्ठेन महात्मना ।
अतीव वासवस्यासीद्बलमुत्तमतेजसः ॥ १२.२८७.२७ ॥
મહાત્મા વસિષ્ઠ દ્વારા આ રીતે જાગૃત કરાયેલા વાસવને અત્યંત બળ પ્રાપ્ત થયું.
12.287.28
ततो बुद्धिमुपागम्य भगवान्पाकशासनः ।
योगेन महता युक्तस्तां मायां व्यपकर्षत ॥ १२.२८७.२८ ॥
ત્યારે બુદ્ધિ પામીને ભગવાન પાકશાસને મહાન યોગથી યુક્ત થઈ તે માયાને દૂર કરી.
12.287.29
ततोऽङ्गिरः सुतः श्रीमांस्ते चैव सुमहर्षयः ।
दृष्ट्वा वृत्रस्य विक्रान्तुमुपागम्य महेश्वरम् ॥ १२.२८७.२९ ॥
ત્યારે અંગિરાના શ્રીમાન પુત્ર અને તે મહર્ષિઓએ વૃત્રનો પરાક્રમ જોઈ મહેશ્વર પાસે જઈને.
12.287.30
ऊचुर्वृत्रविनाशार्थं लोकानां हितकाम्यया ।
ततो भगवतस्तेजो ज्वरो भूत्वा जगत्पतेः ॥ १२.२८७.३० ॥
વૃત્રના નાશ માટે, લોકોના હિતની ઇચ્છાથી તેઓએ કહ્યું. ત્યારે જગતપતિ ભગવાનનું તેજ જ્વર બની ગયું.
12.287.31
समाविशत्तदा रौद्रं वृत्रं लोकपतिं तदा ।
विष्णुश्च भगवान्देवः सर्वलोकाभिपूजितः ॥ १२.२८७.३१ ॥
ત્યારે ભયંકર વૃત્રમાં, લોકોના સ્વામી એવા તેનામાં, તે પ્રવેશ્યો. અને ભગવાન દેવ વિષ્ણુ, જે સર્વ લોકોથી પૂજિત છે, તેઓ પણ (તેમાં પ્રવેશ્યા).
12.287.32
ऐन्द्रं समाविशुद्वज्रं लोकसंरक्षणे रतः ।
ततो बृहस्पतिर्धीमानुपागम्य शतक्रतुम्।
वसिष्ठश्च महातेजाः सर्वे च परमर्षयः ॥ १२.२८७.३२ ॥
ઇન્દ્રનું વજ્ર તેનામાં પ્રવેશ્યું; તે લોકોના રક્ષણમાં લીન હતું. ત્યારે બુદ્ધિમાન બૃહસ્પતિ શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) પાસે ગયા, અને મહાતેજસ્વી વસિષ્ઠ તથા સર્વ પરમ ઋષિઓ (પણ ગયા).
12.287.33
ते समासाद्य वरदं वासवं लोकपूजितम् ।
ऊचुरेकाग्रमनसो जहि वृत्रमिति प्रभो ॥ १२.२८७.३३ ॥
તેઓ વરદાતા, લોકપૂજિત વાસવ (ઇન્દ્ર) પાસે પહોંચીને એકાગ્ર મનથી બોલ્યા — 'હે પ્રભુ, વૃત્રનો વધ કરો.'
12.287.34
एष वृत्रो महाञ्शक्रे बलेन महता वृतः ।
विश्वात्मा सर्वगश्चैव बहुमायश्च विश्रुतः ॥ १२.२८७.३४ ॥
આ મહાન વૃત્ર, ઇન્દ્ર સામે મહાન બળથી ઘેરાયેલો; સર્વાત્મા, સર્વવ્યાપી અને અનેક માયાવાળો તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
12.287.35
तदेनमसुरश्रेष्ठं त्रैलोक्येनापि दुर्जयम् ।
जहि त्वं योगमास्थाय मावमंस्थाः सुरेश्वर ॥ १२.२८७.३५ ॥
તેથી ત્રણે લોકોને પણ જીતવો મુશ્કેલ એવા આ અસુરશ્રેષ્ઠને યોગનો આશ્રય લઈને હણ; હે સુરેશ્વર, તેને તુચ્છ ગણીશ નહીં.
12.287.36
अनेन हि तपस्तप्तं बलार्थममराधिप ।
षष्टिं वर्षसहस्राणि ब्रह्मा चास्मै वरं ददौ ॥ १२.२८७.३६ ॥
બળ માટે આણે સાઠ હજાર વર્ષ તપ કર્યું, હે અમરાધિપ; અને બ્રહ્માએ તેને વર આપ્યો.
12.287.37
महत्त्वं योगिनां चैव महामायत्वमेव च ।
महाबलत्वं च तथा तेजश्चाग्र्यं सुरेश्वर ॥ १२.२८७.३७ ॥
યોગીઓનું મહત્ત્વ, મહામાયાની શક્તિ, મહાબળ અને શ્રેષ્ઠ તેજ, હે સુરેશ્વર.
12.287.38
एतत्त्वां मामकं तेजः समाविशति वासव ।
वृत्रमेवं त्ववध्यं तं वज्रेण जहि दानवम् ॥ १२.२८७.३८ ॥
હે વાસવ, મારું આ તેજ તારામાં પ્રવેશે છે. તે અવધ્ય દાનવ વૃત્રને વજ્રથી હણ.
12.287.39
भगवंस्त्वत्प्रसादेन दितिजं सुदुरासदम् ।
वज्रेण निहनिष्यामि पश्यतस्ते सुरर्षभ ॥ १२.२८७.३९ ॥
હે ભગવાન, તમારી કૃપાથી તે દુર્જય દિતિજને હું વજ્રથી હણીશ, તમે જોતા હશો ત્યારે, હે સુરશ્રેષ્ઠ.
12.287.40
आविश्यमाने दैत्ये तु ज्वरेणाथ महासुरे ।
देवतानामृषीणां च हर्षान्नादो महानभूत् ॥ १२.२८७.४० ॥
તે દૈત્ય મહાસુરમાં તાવ પ્રવેશતો હતો ત્યારે દેવતાઓ અને ઋષિઓના હર્ષથી મહાન નાદ ઉત્પન્ન થયો.
12.287.41
ततो दुन्दुभयश्चैव शङ्ख्याश्च सुमहास्वनाः ।
मुरजा डिण्डिभाश्चैव प्रावाद्यन्त सहस्रशः ॥ १२.२८७.४१ ॥
ત્યારે દુંદુભીઓ, અત્યંત ગર્જતા શંખો, મુરજો અને ડિંડિમો હજારોની સંખ્યામાં વાગવા લાગ્યા.
12.287.42
असुराणां तु सर्वेषां स्मृतिलोपो महानभूत् ।
मायानाशश्च बलवान्क्षणेन समपद्यत ॥ १२.२८७.४२ ॥
બધા અસુરોનો મોટો સ્મૃતિલોપ થયો, અને બળવાન માયા ક્ષણમાં નાશ પામી.
12.287.43
तमाविष्टमथो ज्ञात्वा ऋषयो देवतास्तथा ।
स्तुवन्तः शक्नमीशानं तथा प्राचोदयन्नपि ॥ १२.२८७.४३ ॥
તેને આવિષ્ટ જાણીને ઋષિઓ અને દેવોએ ઇન્દ્ર અને ઈશાનની સ્તુતિ કરતાં તેને પણ પ્રેરિત કર્યો.
12.287.44
रथस्थस्य हि शक्रस्य युद्धकाले महात्मनः ।
ऋषिभिः स्तूयमानस्य रूपमासीन्सुदुर्दृशम् ॥ १२.२८७.४४ ॥
યુદ્ધકાળમાં રથ પર ઊભેલા મહાત્મા શક્રનું રૂપ, ઋષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતાં, જોવું અત્યંત દુષ્કર હતું.