ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.292
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.292.1
शोकाद्दुःखाच्च मृत्योश्च त्रसन्ते प्राणिनः सदा ।
उभयं नो यथा न स्यात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२९२.१ ॥
ଶୋକ, ଦୁଃଖ ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସର୍ବଦା ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ପିତାମହ, ଏ ଦୁଇଟି ଆମକୁ ଯେପରି ନ ହେବ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.292.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादं समङ्गस्य च भारत ॥ १२.२९२.२ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ହେ ଭାରତ, ନାରଦ ଓ ସମଙ୍ଗଙ୍କ ସଂବାଦ।
12.292.3
उरसेव प्रणमसे बाहुभ्यां तरसीव च ।
संप्रहृष्टमना नित्यं विशोक इव लक्ष्यसे ॥ १२.२९२.३ ॥
ତୁମେ ଯେପରି ଛାତିରେ ଓ ବାହୁରେ ବଳପୂର୍ବକ ପ୍ରଣାମ କରୁଛ। ସର୍ବଦା ପ୍ରସନ୍ନମନା, ଶୋକରହିତ ପରି ଦିଶୁଛ।
12.292.4
उद्वेगं न हि ते किंचित्सुसूक्ष्ममपि लक्षये ।
नित्यतृप्त इव स्वस्थो बालवच्च विचेष्टसे ॥ १२.२९२.४ ॥
ତୁମଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ମଧ୍ୟ, ଉଦ୍ବେଗ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ। ସର୍ବଦା ତୃପ୍ତ ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ ପରି, ଏବଂ ଶିଶୁ ପରି ତୁମେ ଆଚରଣ କରୁଛ।
12.292.5
भूतं भव्यं भविष्यच्च सर्वभूतेषु नारद ।
तेषां तत्त्वानि जानामि ततो न विमना ह्यहम् ॥ १२.२९२.५ ॥
ହେ ନାରଦ, ସର୍ବ ଭୂତରେ ଯାହା ଭୂତ, ଭବ୍ୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଅଛି, ସେମାନଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ ଜାଣେ; ତେଣୁ ମୁଁ ବିମନା ନୁହେଁ।
12.292.6
उपक्रमानहं वेद पुनरेव फलोदयान् ।
लोके फलानि चित्राणि ततो न विमना ह्यहम् ॥ १२.२९२.६ ॥
ମୁଁ କର୍ମର ଆରମ୍ଭ ଓ ପୁଣି ଫଳର ଉଦୟ ଜାଣେ। ଜଗତରେ ଫଳ ବିଚିତ୍ର; ତେଣୁ ମୁଁ ବିମନା ନୁହେଁ।
12.292.7
अनाथाश्चाप्रतिष्ठाश्च गतिमन्तश्च नारद ।
अन्धा जडाश्च जीवन्ति पश्यास्मानपि जीवतः ॥ १२.२९२.७ ॥
ଅନାଥ, ଆଶ୍ରୟହୀନ, ଗତିଶୀଳ, ଅନ୍ଧ ଓ ଜଡ଼ବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ହେ ନାରଦ, ଜୀବିତ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।
12.292.8
विहितेनैव जीवन्ति अरोगाङ्गा दिवौकसः ।
बलवन्तोऽबलाश्चैव तद्वदस्मान्सभाजय ॥ १२.२९२.८ ॥
ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ହିଁ ନିରୋଗ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତା ବଞ୍ଚନ୍ତି; ବଳବାନ ଓ ଦୁର୍ବଳ ମଧ୍ୟ। ସେହିପରି ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଅ।
12.292.9
सहस्रिणोऽपि जीवन्ति जीवन्ति शतिनस्तथा ।
शाकेन चान्ये जीवन्ति पश्यास्मानपि जीवतः ॥ १२.२९२.९ ॥
ହଜାର ଧନବାନ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଶହେ ଧନବାନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଅନ୍ୟମାନେ ଶାକ ଖାଇ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ଜୀବିତ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।
12.292.10
यदा न शोचेमहि किं नु नः स्या ।
द्धर्मेण वा नारद कर्मणा वा।
कृतान्तवश्यानि यदा सुखानि ।
दुःखानि वा यन्न विधर्षयन्ति ॥ १२.२९२.१० ॥
ଆମେ ଶୋକ ନ କଲେ ଆମର କଣ ହେବ? ହେ ନାରଦ, ଧର୍ମ ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ମୃତ୍ୟୁ-ବଶ ସୁଖ ଓ ଆମକୁ ପୀଡ଼ା ନ ଦେଉଥିବା ଦୁଃଖ କେବେ?
12.292.11
यस्मै प्राज्ञाः कथयन्ते मनुष्याः ।
प्रज्ञामूलं हीन्द्रियाणां प्रसादः।
मुह्यन्ति शोचन्ति तथेन्द्रियाणि ।
प्रज्ञालाभो नास्ति मूढेन्द्रियस्य ॥ १२.२९२.११ ॥
ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯାହା କୁହନ୍ତି: ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପ୍ରସନ୍ନତାର ମୂଳ ପ୍ରଜ୍ଞା। ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମୋହିତ ହୋଇ ଶୋକ କରନ୍ତି; ମୂଢ଼ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ଲୋକର ପ୍ରଜ୍ଞାଲାଭ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.292.12
मूढस्य दर्पः स पुनर्मोह एव ।
मूढस्य नायं न परोऽस्ति लोकः।
न ह्येव दुःखानि सदा भवन्ति ।
सुखस्य वा नित्यशो लाभ एव ॥ १२.२९२.१२ ॥
ମୂଢ଼ର ଦର୍ପ ହିଁ ପୁନର୍ବାର ମୋହ। ମୂଢ଼ ପାଇଁ ଏ ଲୋକ ନାହିଁ, ପରଲୋକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଦୁଃଖ ସର୍ବଦା ଘଟେ ନାହିଁ; ସୁଖର ଲାଭ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.292.13
भावात्मकं संपरिवर्तमानं ।
न मादृशः संज्वरं जातु कुर्यात्।
इष्टान्भोगान्नानुरुध्येत्सुखं वा ।
न चिन्तयेद्दुःखमभ्यागतं वा ॥ १२.२९२.१३ ॥
ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଭାବାବସ୍ଥାରେ ମୋ ପରି ଲୋକ କଦାପି ସନ୍ତାପିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଇଷ୍ଟ ଭୋଗ ବା ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଉପସ୍ଥିତ ଦୁଃଖର ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.292.14
समाहितो न स्पृहयेत्परेषां ।
नानागतं चाभिनन्देच्च लाभम्।
न चापि हृष्येद्विपुलेऽर्थलाभे ।
तथाऽर्थनाशे च न वै विषीदेत् ॥ १२.२९२.१४ ॥
ସମାହିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟର ବସ୍ତୁକୁ ଲୋଭ କରିବ ନାହିଁ; ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ଆସିଥିବା ଲାଭକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରିବ ନାହିଁ। ବଡ଼ ଧନଲାଭରେ ହର୍ଷିତ ହେବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଧନନାଶରେ ମଧ୍ୟ ବିଷଣ୍ଣ ହେବ ନାହିଁ।
12.292.15
न बान्धवा न च वित्तं न कौल्यं ।
न च श्रुतं न च मन्त्रा न वीर्यम्।
दुःखान्त्रातुं सर्व एवोत्सहन्ते ।
परत्र शीलेन तु यान्ति शान्तिम् ॥ १२.२९२.१५ ॥
ବନ୍ଧୁ, ଧନ, କୁଳଗୌରବ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ, ମନ୍ତ୍ରଣା, ପରାକ୍ରମ — ଏସବୁ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଶୀଳ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପରଲୋକରେ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
12.292.16
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य नायोगाद्विन्दते सुखम् ।
धृतिश्च दुःखत्यागश्चेत्युभयं तु सुखं नृप ॥ १२.२९२.१६ ॥
ଅଯୁକ୍ତ (ଅସଂଯମୀ) ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ; ଯୋଗ ବିନା ସୁଖ ମିଳେ ନାହିଁ। ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖତ୍ୟାଗ — ଏହି ଦୁଇଟି, ହେ ରାଜନ୍, ସୁଖ।
12.292.17
प्रियं हि हर्षजननं हर्ष उत्सेकवर्धनः ।
उत्सेको नरकायैव तस्मात्तान्संत्यजाम्यहम् ॥ १२.२९२.१७ ॥
ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ହର୍ଷ ଜନ୍ମାଏ; ହର୍ଷ ଅହଂକାର ବଢ଼ାଏ; ଅହଂକାର ନିଶ୍ଚିତ ନରକ ପାଇଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ସେସବୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
12.292.18
एताञ्शोकभयोत्सेकान्मोहनान्सुखदुःखयोः ।
पश्यामि साक्षिवल्लोके देहस्यास्य विचेष्टनात् ॥ १२.२९२.१८ ॥
ଶୋକ, ଭୟ ଓ ଅହଂକାର, ଯାହା ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ମୋହ ଜନ୍ମାଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଦେହର ଚେଷ୍ଟାର ସାକ୍ଷୀ ପରି ମୁଁ ଜଗତରେ ଦେଖେ।
12.292.19
अर्थकामौ परित्यज्य विशोको विगतज्वरः ।
तृष्णामोहौ तु संत्यज्य चरामि पृथिवीमिमाम् ॥ १२.२९२.१९ ॥
ଅର୍ଥ ଓ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୋକରହିତ ଓ ସନ୍ତାପରହିତ ହୋଇ, ତୃଷ୍ଣା ଓ ମୋହକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରେ।
12.292.20
न च मृत्योर्न चाधर्मान्न लोभान्न कुतश्चन ।
पीतामृतस्येवात्यन्तमिह वामुत्र वा भयम् ॥ १२.२९२.२० ॥
ମୃତ୍ୟୁରୁ, ଅଧର୍ମରୁ, ଲୋଭରୁ, କେଉଁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ଭୟ ନାହିଁ; ଅମୃତ ପାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପରି ଏଠାରେ ବା ସେଠାରେ ମୋର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୟ ନାହିଁ।
12.292.21
एतद्ब्रह्मन्विजानामि महत्कृत्वा तपोऽव्ययम् ।
तेन नारद संप्राप्तो न मां शोकः प्रबाधते ॥ १२.२९२.२१ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହା ଜାଣେ; ଅବ୍ୟୟ ମହାନ ତପସ୍ୟା କରି, ହେ ନାରଦ, ତାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହା ପାଇଛି; ଏବେ ଶୋକ ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦିଏ ନାହିଁ।