มหาภารตะ · อัธยายะ 12.292
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.292.1
शोकाद्दुःखाच्च मृत्योश्च त्रसन्ते प्राणिनः सदा ।
उभयं नो यथा न स्यात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२९२.१ ॥
สัตว์ทั้งหลายย่อมหวาดหวั่นอยู่เสมอ ด้วยความโศก ด้วยทุกข์ และด้วยความตาย ขอท่านจงบอกข้าพเจ้า ข้าแต่ปิตามหะ ว่าจะทำอย่างไรให้ทั้งสองอย่างนี้ไม่เกิดแก่เราได้
12.292.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादं समङ्गस्य च भारत ॥ १२.२९२.२ ॥
ในเรื่องนี้ ท่านทั้งหลายยังยกนิทานโบราณเรื่องนี้มากล่าว คือการสนทนาระหว่างนารทะกับสมังคะ ข้าแต่ภารตะ
12.292.3
उरसेव प्रणमसे बाहुभ्यां तरसीव च ।
संप्रहृष्टमना नित्यं विशोक इव लक्ष्यसे ॥ १२.२९२.३ ॥
ท่านก้มกราบด้วยอก และด้วยแขนทั้งสองอย่างแรงกล้า ใจของท่านยินดีอยู่เสมอ ท่านปรากฏเหมือนผู้ปราศจากความโศก
12.292.4
उद्वेगं न हि ते किंचित्सुसूक्ष्ममपि लक्षये ।
नित्यतृप्त इव स्वस्थो बालवच्च विचेष्टसे ॥ १२.२९२.४ ॥
ข้าพเจ้าไม่เห็นความกระวนกระวายใดๆ ในตัวท่าน แม้เพียงเล็กน้อยที่สุด ท่านเหมือนผู้อิ่มเอมอยู่เสมอและมั่นคงในตน ท่านประพฤติตนเหมือนเด็ก
12.292.5
भूतं भव्यं भविष्यच्च सर्वभूतेषु नारद ।
तेषां तत्त्वानि जानामि ततो न विमना ह्यहम् ॥ १२.२९२.५ ॥
ข้าแต่นารทะ ข้าพเจ้ารู้สภาวะแท้จริงของสิ่งที่เคยมี สิ่งที่จะมี และสิ่งที่จะเกิดขึ้นในสัตว์ทั้งปวง เพราะเหตุนั้นใจของข้าพเจ้าจึงไม่หวั่นไหว
12.292.6
उपक्रमानहं वेद पुनरेव फलोदयान् ।
लोके फलानि चित्राणि ततो न विमना ह्यहम् ॥ १२.२९२.६ ॥
ข้าพเจ้ารู้จุดเริ่มต้นของการกระทำ และรู้การเกิดขึ้นของผลอีกครั้ง ผลในโลกนั้นมีหลากหลาย เพราะเหตุนั้นใจของข้าพเจ้าจึงไม่หวั่นไหว
12.292.7
अनाथाश्चाप्रतिष्ठाश्च गतिमन्तश्च नारद ।
अन्धा जडाश्च जीवन्ति पश्यास्मानपि जीवतः ॥ १२.२९२.७ ॥
ข้าแต่นารทะ ผู้ไร้ที่พึ่ง ผู้ไม่มีที่ตั้ง ผู้เคลื่อนไหวได้ ผู้ตาบอด และผู้เขลา ก็ยังดำรงชีวิตอยู่ ขอท่านมองดูพวกเราด้วย ผู้ยังมีชีวิตอยู่เช่นกัน
12.292.8
विहितेनैव जीवन्ति अरोगाङ्गा दिवौकसः ।
बलवन्तोऽबलाश्चैव तद्वदस्मान्सभाजय ॥ १२.२९२.८ ॥
เทพผู้ไม่มีตำหนิในอวัยวะย่อมดำรงชีวิตได้ด้วยสิ่งที่กำหนดไว้แล้วเท่านั้น ทั้งผู้แข็งแรงและผู้อ่อนแอ ขอท่านชี้แนะพวกเราโดยนัยเดียวกันด้วยเถิด
12.292.9
सहस्रिणोऽपि जीवन्ति जीवन्ति शतिनस्तथा ।
शाकेन चान्ये जीवन्ति पश्यास्मानपि जीवतः ॥ १२.२९२.९ ॥
ผู้มีพันก็ยังดำรงชีวิตอยู่ ผู้มีร้อยก็ดำรงชีวิตอยู่เช่นกัน บางคนก็ดำรงชีวิตด้วยผักใบเขียว ขอท่านมองดูพวกเราด้วย ผู้ยังมีชีวิตอยู่เช่นกัน
12.292.10
यदा न शोचेमहि किं नु नः स्या ।
द्धर्मेण वा नारद कर्मणा वा।
कृतान्तवश्यानि यदा सुखानि ।
दुःखानि वा यन्न विधर्षयन्ति ॥ १२.२९२.१० ॥
ถ้าเราไม่โศกเศร้า จะเกิดอะไรขึ้นแก่เรากันเล่า ข้าแต่นารทะ ด้วยธรรมหรือด้วยการกระทำ เมื่อใดความสุขจะตกอยู่ใต้อำนาจของยม และเมื่อใดทุกข์ทั้งหลายจะไม่รุกรานเรา
12.292.11
यस्मै प्राज्ञाः कथयन्ते मनुष्याः ।
प्रज्ञामूलं हीन्द्रियाणां प्रसादः।
मुह्यन्ति शोचन्ति तथेन्द्रियाणि ।
प्रज्ञालाभो नास्ति मूढेन्द्रियस्य ॥ १२.२९२.११ ॥
เกี่ยวกับเรื่องนี้ ผู้มีปัญญากล่าวแก่มนุษย์ว่า ปัญญาเป็นรากของความผ่องใสแห่งอินทรีย์ อินทรีย์ทั้งหลายย่อมหลงและโศกเศร้า สำหรับผู้มีอินทรีย์หลงใหล ย่อมไม่ได้รับปัญญา
12.292.12
मूढस्य दर्पः स पुनर्मोह एव ।
मूढस्य नायं न परोऽस्ति लोकः।
न ह्येव दुःखानि सदा भवन्ति ।
सुखस्य वा नित्यशो लाभ एव ॥ १२.२९२.१२ ॥
ความหยิ่งของผู้หลงใหลนั้นก็คือความหลงอีกนั่นเอง สำหรับผู้หลงใหล ไม่มีทั้งโลกนี้และโลกอื่น ทุกข์ก็ไม่เกิดขึ้นอยู่เสมอ และการได้รับความสุขก็ไม่คงที่เช่นกัน
12.292.13
भावात्मकं संपरिवर्तमानं ।
न मादृशः संज्वरं जातु कुर्यात्।
इष्टान्भोगान्नानुरुध्येत्सुखं वा ।
न चिन्तयेद्दुःखमभ्यागतं वा ॥ १२.२९२.१३ ॥
ผู้เช่นข้าพเจ้าไม่ควรทรมานตนเองด้วยความร้อนรนเพราะสภาวะแห่งภาวะที่แปรเปลี่ยนอยู่เสมอ ไม่ควรยึดติดกับความเพลิดเพลินหรือความสุขที่ปรารถนา และไม่ควรครุ่นคิดถึงทุกข์ที่มาถึงแล้ว
12.292.14
समाहितो न स्पृहयेत्परेषां ।
नानागतं चाभिनन्देच्च लाभम्।
न चापि हृष्येद्विपुलेऽर्थलाभे ।
तथाऽर्थनाशे च न वै विषीदेत् ॥ १२.२९२.१४ ॥
ผู้มีใจสงบไม่ควรอยากได้สิ่งที่เป็นของผู้อื่น ไม่ควรยินดีในลาภที่ยังไม่มาถึง และไม่ควรเริงใจเพราะได้ทรัพย์สมบัติมากมาย หรือเศร้าโศกเมื่อทรัพย์สมบัติสูญหายไป
12.292.15
न बान्धवा न च वित्तं न कौल्यं ।
न च श्रुतं न च मन्त्रा न वीर्यम्।
दुःखान्त्रातुं सर्व एवोत्सहन्ते ।
परत्र शीलेन तु यान्ति शान्तिम् ॥ १२.२९२.१५ ॥
ญาติ ทรัพย์ สกุลสูงศักดิ์ ความรู้ คำแนะนำ หรือกำลัง ไม่อาจช่วยให้พ้นจากทุกข์ได้เลย แต่ด้วยศีล มนุษย์เท่านั้นจึงบรรลุความสงบในโลกหน้า
12.292.16
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य नायोगाद्विन्दते सुखम् ।
धृतिश्च दुःखत्यागश्चेत्युभयं तु सुखं नृप ॥ १२.२९२.१६ ॥
ผู้ไม่มีโยคะย่อมไม่มีปัญญา และผู้ไม่มีโยคะก็ไม่ได้รับความสุข ความมั่นคงและการละทิ้งทุกข์ ทั้งสองอย่างนี้ คือความสุข ข้าแต่พระราชา
12.292.17
प्रियं हि हर्षजननं हर्ष उत्सेकवर्धनः ।
उत्सेको नरकायैव तस्मात्तान्संत्यजाम्यहम् ॥ १२.२९२.१७ ॥
สิ่งที่เป็นที่รักย่อมก่อให้เกิดความยินดี และความยินดีย่อมเพิ่มความทะนงตน ความทะนงตนนั้นนำไปสู่นรกอย่างแน่นอน เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงละทิ้งสิ่งเหล่านั้น
12.292.18
एताञ्शोकभयोत्सेकान्मोहनान्सुखदुःखयोः ।
पश्यामि साक्षिवल्लोके देहस्यास्य विचेष्टनात् ॥ १२.२९२.१८ ॥
ข้าพเจ้าเห็นความโศก ความกลัว และความลำพองเหล่านี้ ซึ่งทำให้หลงใหลในสุขและทุกข์ ในโลกนี้ดุจพยานผู้เฝ้าดูการเคลื่อนไหวของร่างกายนี้
12.292.19
अर्थकामौ परित्यज्य विशोको विगतज्वरः ।
तृष्णामोहौ तु संत्यज्य चरामि पृथिवीमिमाम् ॥ १२.२९२.१९ ॥
ข้าพเจ้าละทิ้งทรัพย์และกาม ปราศจากความโศกและความร้อนรน และละทิ้งตัณหากับโมหะแล้ว จึงท่องเที่ยวไปทั่วแผ่นดินนี้
12.292.20
न च मृत्योर्न चाधर्मान्न लोभान्न कुतश्चन ।
पीतामृतस्येवात्यन्तमिह वामुत्र वा भयम् ॥ १२.२९२.२० ॥
ข้าพเจ้าไม่มีความกลัว ไม่ว่าจะเป็นความตาย อธรรม ความโลภ หรือสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น เหมือนผู้ดื่มน้ำอมฤตแล้ว ข้าพเจ้าไม่มีความกลัวใดๆ ทั้งในโลกนี้และโลกหน้าอย่างสิ้นเชิง
12.292.21
एतद्ब्रह्मन्विजानामि महत्कृत्वा तपोऽव्ययम् ।
तेन नारद संप्राप्तो न मां शोकः प्रबाधते ॥ १२.२९२.२१ ॥
พราหมณ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้ารู้ความข้อนี้ เพราะได้บำเพ็ญตบะอันยิ่งใหญ่และไม่เสื่อมสูญ โอ นารท ด้วยตบะนั้นข้าพเจ้าจึงได้บรรลุสิ่งนี้ และความโศกไม่ทำให้ข้าพเจ้าทุกข์อีกต่อไป