ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.292
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.292.1
शोकाद्दुःखाच्च मृत्योश्च त्रसन्ते प्राणिनः सदा ।
उभयं नो यथा न स्यात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२९२.१ ॥
ਸ਼ੋਕ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਡਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.292.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादं समङ्गस्य च भारत ॥ १२.२९२.२ ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਹੇ ਭਾਰਤ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਸਮੰਗ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
12.292.3
उरसेव प्रणमसे बाहुभ्यां तरसीव च ।
संप्रहृष्टमना नित्यं विशोक इव लक्ष्यसे ॥ १२.२९२.३ ॥
ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ।
12.292.4
उद्वेगं न हि ते किंचित्सुसूक्ष्ममपि लक्षये ।
नित्यतृप्त इव स्वस्थो बालवच्च विचेष्टसे ॥ १२.२९२.४ ॥
ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰਾ ਵੀ, ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਵੀ, ਉਦਵੇਗ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ। ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਸਵਸਥ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹੈਂ।
12.292.5
भूतं भव्यं भविष्यच्च सर्वभूतेषु नारद ।
तेषां तत्त्वानि जानामि ततो न विमना ह्यहम् ॥ १२.२९२.५ ॥
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਮਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
12.292.6
उपक्रमानहं वेद पुनरेव फलोदयान् ।
लोके फलानि चित्राणि ततो न विमना ह्यहम् ॥ १२.२९२.६ ॥
ਮੈਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫਲਾਂ ਦਾ ਉਦੈ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਲ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਮਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
12.292.7
अनाथाश्चाप्रतिष्ठाश्च गतिमन्तश्च नारद ।
अन्धा जडाश्च जीवन्ति पश्यास्मानपि जीवतः ॥ १२.२९२.७ ॥
ਅਨਾਥ, ਬੇਸਹਾਰਾ, ਚਲਣ-ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਲੋਕ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜੀਉਂਦੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਵੀ ਵੇਖ।
12.292.8
विहितेनैव जीवन्ति अरोगाङ्गा दिवौकसः ।
बलवन्तोऽबलाश्चैव तद्वदस्मान्सभाजय ॥ १२.२९२.८ ॥
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਨਿਰੋਗ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੀ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਾਓ।
12.292.9
सहस्रिणोऽपि जीवन्ति जीवन्ति शतिनस्तथा ।
शाकेन चान्ये जीवन्ति पश्यास्मानपि जीवतः ॥ १२.२९२.९ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਧਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੌ ਧਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ; ਹੋਰ ਸਾਗ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੀਉਂਦੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਵੀ ਵੇਖ।
12.292.10
यदा न शोचेमहि किं नु नः स्या ।
द्धर्मेण वा नारद कर्मणा वा।
कृतान्तवश्यानि यदा सुखानि ।
दुःखानि वा यन्न विधर्षयन्ति ॥ १२.२९२.१० ॥
ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੋਗ ਨਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ? ਹੇ ਨਾਰਦ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਅਤੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਸਤਾਉਣ, ਉਹ ਕਦੋਂ?
12.292.11
यस्मै प्राज्ञाः कथयन्ते मनुष्याः ।
प्रज्ञामूलं हीन्द्रियाणां प्रसादः।
मुह्यन्ति शोचन्ति तथेन्द्रियाणि ।
प्रज्ञालाभो नास्ति मूढेन्द्रियस्य ॥ १२.२९२.११ ॥
ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪ੍ਰਗਿਆ ਹੈ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸੋਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੂਰਖ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
12.292.12
मूढस्य दर्पः स पुनर्मोह एव ।
मूढस्य नायं न परोऽस्ति लोकः।
न ह्येव दुःखानि सदा भवन्ति ।
सुखस्य वा नित्यशो लाभ एव ॥ १२.२९२.१२ ॥
ਮੂਰਖ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਹੀ ਫਿਰ ਮੋਹ ਹੈ। ਮੂਰਖ ਲਈ ਨਾ ਇਹ ਲੋਕ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ। ਦੁੱਖ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਲਾਭ ਵੀ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
12.292.13
भावात्मकं संपरिवर्तमानं ।
न मादृशः संज्वरं जातु कुर्यात्।
इष्टान्भोगान्नानुरुध्येत्सुखं वा ।
न चिन्तयेद्दुःखमभ्यागतं वा ॥ १२.२९२.१३ ॥
ਬਦਲਦੀ ਹੋਈ ਭਾਵ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਤਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇੱਛਤ ਭੋਗਾਂ ਜਾਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਆਏ ਦੁੱਖ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.292.14
समाहितो न स्पृहयेत्परेषां ।
नानागतं चाभिनन्देच्च लाभम्।
न चापि हृष्येद्विपुलेऽर्थलाभे ।
तथाऽर्थनाशे च न वै विषीदेत् ॥ १२.२९२.१४ ॥
ਸਮਾਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾ ਕਰੇ; ਅਜੇ ਨਾ ਆਏ ਲਾਭ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾ ਮਨਾਵੇ। ਵੱਡੇ ਧਨ-ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਹਰਸ਼ਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਦ ਨਾ ਕਰੇ।
12.292.15
न बान्धवा न च वित्तं न कौल्यं ।
न च श्रुतं न च मन्त्रा न वीर्यम्।
दुःखान्त्रातुं सर्व एवोत्सहन्ते ।
परत्र शीलेन तु यान्ति शान्तिम् ॥ १२.२९२.१५ ॥
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਧਨ, ਕੁਲੀਨਤਾ, ਵਿਦਿਆ, ਸਲਾਹ, ਪਰਾਕਰਮ — ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਸ਼ੀਲ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.292.16
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य नायोगाद्विन्दते सुखम् ।
धृतिश्च दुःखत्यागश्चेत्युभयं तु सुखं नृप ॥ १२.२९२.१६ ॥
ਅਯੁਕਤ (ਅਸੰਜਮੀ) ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਤਿਆਗ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਖ ਹਨ।
12.292.17
प्रियं हि हर्षजननं हर्ष उत्सेकवर्धनः ।
उत्सेको नरकायैव तस्मात्तान्संत्यजाम्यहम् ॥ १२.२९२.१७ ॥
ਪਿਆਰੀ ਚੀਜ਼ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੰਕਾਰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਹੰਕਾਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਰਕ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ।
12.292.18
एताञ्शोकभयोत्सेकान्मोहनान्सुखदुःखयोः ।
पश्यामि साक्षिवल्लोके देहस्यास्य विचेष्टनात् ॥ १२.२९२.१८ ॥
ਸ਼ੋਕ, ਭੈ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ, ਜੋ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੇਹ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੇ ਸਾਖੀ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
12.292.19
अर्थकामौ परित्यज्य विशोको विगतज्वरः ।
तृष्णामोहौ तु संत्यज्य चरामि पृथिवीमिमाम् ॥ १२.२९२.१९ ॥
ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹਾਂ।
12.292.20
न च मृत्योर्न चाधर्मान्न लोभान्न कुतश्चन ।
पीतामृतस्येवात्यन्तमिह वामुत्र वा भयम् ॥ १२.२९२.२० ॥
ਮੌਤ ਤੋਂ, ਅਧਰਮ ਤੋਂ, ਲੋਭ ਤੋਂ, ਕਿਤੋਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਈ ਭੈ ਨਹੀਂ।
12.292.21
एतद्ब्रह्मन्विजानामि महत्कृत्वा तपोऽव्ययम् ।
तेन नारद संप्राप्तो न मां शोकः प्रबाधते ॥ १२.२९२.२१ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਹੁਣ ਸ਼ੋਕ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।