มหาภารตะ · อัธยายะ 12.296
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.296.1
अतः परं महाबाहो यच्छ्रेयस्तद्ब्रवीहि मे ।
न तृप्याम्यमृतस्येव वचसस्ते पितामह ॥ १२.२९६.१ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง บัดนี้ขอท่านบอกข้าพเจ้าว่าอะไรคือความดีสูงสุด ข้าแต่ปิตามหะ ข้าพเจ้ายังไม่อิ่มใจเลยแม้จะได้ฟังถ้อยคำของท่านดุจได้ดื่มน้ำอมฤต
12.296.2
किं कर्म पुरुषः कृत्वा शुभं पुरुषसत्तम ।
श्रेयः परमवाप्नोति प्रेत्य चेह च तद्वद ॥ १२.२९६.२ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐที่สุด บุรุษควรทำกรรมดีอะไรจึงจะได้ความดีสูงสุดทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ขอท่านจงบอกข้าพเจ้าเรื่องนั้นด้วย
12.296.3
अत्र ते वर्तयिष्यामि यथा पूर्वं महायशाः ।
पराशरं महात्मानं पप्रच्छ जनको नृपः ॥ १२.२९६.३ ॥
ในเรื่องนี้ ข้าพเจ้าจะเล่าให้ฟังถึงเรื่องที่พระเจ้าชนกผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ ในอดีตได้ทูลถามพระปราศรผู้มีจิตใจอันยิ่งใหญ่
12.296.4
किं श्रेयः सर्वभूतानामस्मिँल्लोके परत्र च ।
यद्भवेत्प्रतिपत्त्व्यं तद्भवान्प्रब्रवीतु मे ॥ १२.२९६.४ ॥
อะไรคือความดีสูงสุดสำหรับสัตว์ทั้งปวง ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ที่พึงบรรลุได้ ขอท่านผู้เจริญโปรดบอกข้าพเจ้าเรื่องนั้น
12.296.5
ततः स तपसा युक्तः सर्वधर्मविधानवित् ।
नृपायानुग्रहमना मुनिर्वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १२.२९६.५ ॥
ครั้นแล้ว ฤๅษีผู้เพียบพร้อมด้วยตบะ และรอบรู้ในวิธีการของธรรมทั้งปวง มีจิตเอ็นดูต่อพระราชา จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
12.296.6
धर्म एव कृतः श्रेयानिह लोके परत्र च ।
तस्माद्धि परमं नास्ति यथा प्राहुर्मनीषिणः ॥ १२.२९६.६ ॥
ธรรมเมื่อได้ปฏิบัติแล้วนั่นแหละคือความดีสูงสุดทั้งในโลกนี้และโลกหน้า เพราะฉะนั้นจึงไม่มีสิ่งใดสูงกว่าธรรม ดังที่ปราชญ์ทั้งหลายกล่าวไว้
12.296.7
प्रतिपद्य नरो धर्मं स्वर्गलोके महीयते ।
धर्मात्मकः कर्मविधिर्देहिनां नृपसत्तम ॥ १२.२९६.७ ॥
บุรุษผู้ปฏิบัติตามธรรมย่อมได้รับการยกย่องในสวรรค์ ข้าแต่ราชันผู้ประเสริฐ ระเบียบแห่งการกระทำสำหรับสัตว์ผู้มีร่างกายนั้น ประกอบขึ้นด้วยธรรมนั่นเอง
12.296.8
तस्मिन्त्राश्रमिणः सन्तः स्वकर्माणीह कुर्वते ॥ १२.२९६.८ ॥
ภายในระเบียบนั้น ผู้ประพฤติดีที่อยู่ในอาศรมทั้งหลาย ย่อมปฏิบัติหน้าที่ของตนในโลกนี้
12.296.9
चतुर्विधा हि लोकेऽस्मिन्यात्रा तात विधीयते ।
मर्त्या यत्रावतिष्ठन्ते सा च कामात्प्रवर्तते ॥ १२.२९६.९ ॥
ลูกรัก ในโลกนี้มีการดำเนินชีวิตที่กำหนดไว้สี่ประการ และการดำเนินชีวิตที่มนุษย์ตั้งอยู่นั้น ย่อมดำเนินไปเพราะความปรารถนา
12.296.10
सुकृतासुकृतं कर्म निषेव्य विविधैः क्रमैः ।
दशार्धप्रविभक्तानां भूतानां विविधा गतिः ॥ १२.२९६.१० ॥
เมื่อได้ประพฤติกรรมดีและกรรมชั่วตามลำดับต่างๆ แล้ว คติของสัตว์ซึ่งแบ่งออกเป็นสิบขั้นครึ่งนั้นย่อมมีหลายประการ
12.296.11
सौवर्णं राजतं चापि यथा भाण्डं निषिच्यते ।
तथा निपिच्यते जन्तुः पूर्वकर्मवशानुगः ॥ १२.२९६.११ ॥
ดุจภาชนะทองหรือเงินที่ถูกหล่อในแม่พิมพ์ สัตว์ก็ถูกหล่อหลอมเช่นนั้น โดยตามอำนาจของกรรมในอดีต
12.296.12
नाबीजाज्जायते किंचिन्नाकृत्वा सुखमेधते ।
सुकृतैर्विन्दते सौख्यं प्राप्य देहक्षयं नरः ॥ १२.२९६.१२ ॥
สิ่งใดๆ ย่อมไม่เกิดขึ้นโดยปราศจากเมล็ดพันธุ์ และความสุขย่อมไม่เจริญงอกงามหากไม่ได้กระทำ บุรุษย่อมได้ความสุขด้วยกรรมดี แม้เมื่อถึงคราวร่างกายเสื่อมสลาย
12.296.13
दैवं तात न पश्यामि नास्ति दैवस्य साधनम् ।
स्वभावतो हि संसिद्धा देवगन्धर्वदानवाः ॥ १२.२९६.१३ ॥
ลูกรัก ข้าพเจ้าไม่เห็นโชคชะตา และโชคชะตาก็ไม่มีวิธีการใดๆ เทพ คนธรรพ์ และอสูรย่อมสมบูรณ์พร้อมด้วยธรรมชาติของตนเอง
12.296.14
प्रेत्य यान्त्यकृतं कर्म न स्मरन्ति सदा जनाः ।
ते वै तस्य फलप्राप्तौ कर्म चापि चतुर्विधम् ॥ १२.२९६.१४ ॥
เมื่อตายไปแล้ว ผู้คนย่อมไม่นำกรรมที่ตนมิได้กระทำไปด้วย และผู้คนก็มิได้จำได้เสมอไป ในการได้รับผลของกรรมนั้น ยังมีกรรมอีกสี่ประการด้วย
12.296.15
लोकयात्राश्रयश्चैव शब्दो वेदाश्रयः कृतः ।
शान्त्यर्थं मनसस्तात नैतद्वृद्धानुशासनम् ॥ १२.२९६.१५ ॥
ถ้อยคำที่ตั้งอยู่บนการดำเนินชีวิตในโลกและอาศัยพระเวทนั้น ได้ถูกสถาปนาไว้แล้ว ลูกรัก นี่มิใช่คำสั่งสอนของผู้เฒ่าเพื่อความสงบแห่งจิต
12.296.16
चक्षुषा मनसा वाचा कर्मणा च चतुर्विधम् ।
कुरुते यादृशं कर्म तादृशं प्रतिपद्यते ॥ १२.२९६.१६ ॥
ด้วยตา ใจ วาจา และการกระทำ บุคคลย่อมกระทำกรรมได้สี่ประการ กรรมชนิดใดที่ตนกระทำ ก็ย่อมได้รับผลชนิดนั้น
12.296.17
निरन्तरं च मिश्रं च लभते कर्म पार्थिव ।
कल्याणं यदि वा पापं न तु नाशोऽस्य विद्यते ॥ १२.२९६.१७ ॥
ข้าแต่พระราชา บุคคลย่อมได้รับกรรมอย่างต่อเนื่องและผสมปนเป ไม่ว่าจะเป็นกรรมดีหรือกรรมชั่ว แต่การทำลายกรรมนั้นย่อมไม่มีอยู่
12.296.18
कदाचित्सुकृतं तात कूटस्थमिव तिष्ठति ।
मज्जमानस्य संसारे यावद्दुःखाद्विमुच्यते ॥ १२.२९६.१८ ॥
ลูกรัก บางครั้งกรรมดีย่อมคงอยู่มั่นคงดุจสิ่งที่ไม่หวั่นไหว สำหรับผู้ที่กำลังจมอยู่ในสังสารวัฏ จนกว่าจะพ้นจากทุกข์
12.296.19
ततो दुःखक्षयं कृत्वा सुकृतं कर्म सेवते ।
सुकृतक्षयाच्च दुष्कृतं तद्विद्धि मनुजाधिप ॥ १२.२९६.१९ ॥
ต่อจากนั้น เมื่อทำให้ทุกข์สิ้นไปแล้ว บุรุษก็ปฏิบัติกรรมดี และเมื่อกรรมดีหมดสิ้นไป ข้าแต่จอมมนุษย์ พึงทราบว่ากรรมนั้นก็กลายเป็นกรรมชั่ว
12.296.20
दमः क्षमा धृतिस्तेजः संतोषः सत्यवादिता ।
ह्रीरहिंसाऽव्यसनिता दाक्ष्यं चेति सुखावहाः ॥ १२.२९६.२० ॥
การข่มใจ ความอดทน ความมั่นคง ความกล้า ความสันโดษ ความซื่อสัตย์ ความละอาย การไม่เบียดเบียน การไม่ติดอบายมุข และความชำนาญ ล้วนนำมาซึ่งความสุข
12.296.21
दुष्कृते सुकृते चापि न जन्तुर्नियतो भवेत् ।
नित्यं मनः समाधाने प्रयतेत विचक्षणः ॥ १२.२९६.२१ ॥
สัตว์ผู้มีชีวิตไม่ควรถูกผูกมัดอยู่กับกรรมชั่วหรือกรรมดี ผู้มีปัญญาพึงพยายามตั้งจิตให้มั่นในสมาธิอยู่เสมอ
12.296.22
नायं परस्य सुकृतं दुष्कृतं चापि सेवते ।
करोति यादृशं कर्म तादृशं प्रतिपद्यते ॥ १२.२९६.२२ ॥
สัตว์นี้ไม่ได้รับผลของกรรมดีหรือกรรมชั่วของผู้อื่น ตามที่กระทำกรรมเช่นใด ก็ย่อมได้รับผลเช่นนั้น
12.296.23
सुखदुःखे समाधाय पुमानन्येन गच्छति ।
अन्येनैव जनः सर्वः संगतो यश्च पार्थिवः ॥ १२.२९६.२३ ॥
เมื่อละทิ้งสุขและทุกข์แล้ว บุรุษย่อมไปพร้อมกับอีกสิ่งหนึ่ง คนทั้งปวงก็ต่างผูกพันเพียงกับอีกสิ่งหนึ่งเท่านั้น และพระราชาก็เช่นเดียวกัน
12.296.24
परेषां यदसूयेत न तत्कुर्यात्स्वयं नरः ।
यो ह्यसूयुस्तथा युक्तः सोऽवहासं नियच्छति ॥ १२.२९६.२४ ॥
บุรุษไม่ควรทำเองซึ่งสิ่งที่ตนริษยาในผู้อื่น ผู้ที่มีความริษยาและมีใจเช่นนั้น หากกระทำเช่นนั้น ย่อมต้องรับการเยาะเย้ย
12.296.25
भीरू राजन्यो ब्राह्मणः सर्वभक्ष्यो ।
वैश्योऽनीहावान्हीनवर्णोऽलसश्च।
विद्वांश्राशीलो वृत्तहीनः कुलीनः ।
सत्याद्विभ्रष्टो ब्राह्मणस्त्री च तुष्टा ॥ १२.२९६.२५ ॥
พระราชาผู้ขลาดกลัว พราหมณ์ผู้กินทุกสิ่ง แพศย์ผู้ไม่ขวนขวาย ผู้อยู่ในวรรณะต่ำและเกียจคร้าน ผู้มีความรู้แต่ประพฤติชั่ว ผู้มีตระกูลสูงแต่ขาดความประพฤติดี พราหมณ์ที่เสื่อมจากสัตย์ และสตรีที่พอใจในตน ทั้งหมดนี้เป็นเช่นนั้น
12.296.26
रागी युक्तः पचमानोऽऽत्महेतो ।
र्मूर्खो वक्ता नृपहीनं च राष्ट्रम्।
एते सर्वे शोच्यतां यान्ति राज ।
न्यश्रायुक्तः स्नेहहीनः प्रजासु ॥ १२.२९६.२६ ॥
ผู้ที่ยึดติดในราคะ ผู้ที่หุงต้มเพื่อตนเองเท่านั้น ผู้พูดโง่เขลา และแว่นแคว้นที่ปราศจากพระราชา ทั้งหมดนี้ย่อมตกอยู่ในความน่าโศกเศร้า ดังนั้นพระราชาที่พึ่งพาผู้อื่นและขาดความรักต่อประชาชนก็เช่นกัน