ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.297
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.297.1
मनोरथरथं प्राप्य इन्द्रियार्थहयं नरः ।
रश्मिभिर्ज्ञानसंभूतैर्यो गच्छति स बुद्धिमान् ॥ १२.२९७.१ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟ ରୂପ ଘୋଡ଼ାରେ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା ମନୋରଥ ରଥ ପାଇ, ଜ୍ଞାନରୁ ଜାତ ଲଗାମରେ ଯେ ମଣିଷ ତାହା ଚଳାଏ, ସେ ହିଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
12.297.2
सेवाश्रितेन मनसा वृत्तिहीनस्य शस्यते ।
द्विजातिहस्तान्निर्वृत्ता न तु तुल्यात्परस्परात् ॥ १२.२९७.२ ॥
ଜୀବିକାହୀନ ଲୋକ ପାଇଁ, ସେବାରେ ଆଶ୍ରିତ ମନରେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ହାତରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଜୀବିକା ପ୍ରଶଂସନୀୟ; ସମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ନୁହେଁ।
12.297.3
आयुर्नसुलभं लब्ध्वा नावकर्षेद्विशांपते ।
उत्कर्षार्थं प्रयतते नरः पुण्येन कर्मणा ॥ १२.२९७.३ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଦୁର୍ଲଭ ଆୟୁଷ ପାଇ ମଣିଷ ତାକୁ ତଳକୁ ଟାଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
12.297.4
वर्णेभ्यो हि परिभ्रष्टो न वै संमानमर्हति ।
न तु यः सत्क्रियां प्राप्य राजसं कर्म सेवते ॥ १२.२९७.४ ॥
ବର୍ଣରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଲୋକ ପ୍ରକୃତରେ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ କ୍ରିୟା ପାଇ ରାଜସ କର୍ମ ସେବନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.297.5
वर्णोत्कर्षमवाप्नोति नरः पुण्येन कर्मणा ।
दुर्लभं तमलब्धा हि हन्यात्पापेन कर्मणा ॥ १२.२९७.५ ॥
ମଣିଷ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣୋତ୍କର୍ଷ ପାଏ; ଦୁର୍ଲଭ ସେହି ଉତ୍କର୍ଷ ନ ପାଇଲେ ପାପକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.297.6
अज्ञानाद्धि कृतं पापं तपसैवाभिनिर्णुदेत् ।
पापं हि कर्म फलति पापमेव स्वयंकृतम्।
तस्मात्पापं न सेवेत कर्म दुःखफलोदयम् ॥ १२.२९७.६ ॥
ଅଜ୍ଞାନରୁ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ। ପାପକର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ଦିଏ; ନିଜ କରିଥିବା ପାପ ହିଁ ଫଳେ। ତେଣୁ ଦୁଃଖଫଳ ଦେଉଥିବା ପାପକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.297.7
पापानुबन्धं यत्कर्म यद्यपि स्यान्महाफलम् ।
तन्न सेवेत मेधावी शुचिः कुशलिनं यथा ॥ १२.२९७.७ ॥
ପାପସହ ଜଡିତ କର୍ମ ମହାଫଳ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶୁଚି ବ୍ୟକ୍ତି ତାହା କରିବ ନାହିଁ, କଲ୍ୟାଣକାମୀ ପରି।
12.297.8
किंकष्टमनुपश्यामि फलं पापस्य कर्मणः ।
प्रत्यापन्नस्य हि ततो नात्मा तावद्विरोचते ॥ १२.२९७.८ ॥
ପାପକର୍ମର ଫଳରେ କେଉଁ କଷ୍ଟ ମୁଁ ଦେଖେ? ତାହାରେ ଫସିଥିବାର ଆତ୍ମା ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.297.9
प्रत्यापत्तिश्च यस्येह बालिशस्य न जायते ।
तस्यापि सुमहांस्तापः प्रस्थितस्योपजायते ॥ १२.२९७.९ ॥
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ମୂର୍ଖର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ରସର ହୋଇଥିବାର ମଧ୍ୟ ମହାସନ୍ତାପ ଜନ୍ମେ।
12.297.10
विरक्तं शोध्यते वस्त्रं न तु कृष्णोपसंहितम् ।
प्रयत्नेन मनुष्येन्द्र पापमेवं निबोध मे ॥ १२.२९७.१० ॥
ରଙ୍ଗ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଧୋଇ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ କଳା ଦାଗରେ ଭରା ନୁହେଁ। ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରଯତ୍ନରେ ପାପ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି — ମୋଠାରୁ ଜାଣ।
12.297.11
स्वयं कृत्वा तु यः पापं शुभमेवानुतिष्ठति ।
प्रायश्चित्तं नरः कर्तुमुभयं सोऽश्नुते पृथक् ॥ १२.२९७.११ ॥
ଯେ ମଣିଷ ନିଜେ ପାପ କରି ପରେ ଶୁଭକର୍ମ କରେ ଏବଂ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ କରେ, ସେ ଦୁଇଟିର ଫଳ ପୃଥକ ଭାବରେ ଭୋଗେ।
12.297.12
अज्ञानात्तु कृतां हिंसामहिंसा व्यपकर्षति ।
ब्राह्मणाः शास्त्रनिर्देशादित्याहुर्ब्रह्मवादिनः ॥ १२.२९७.१२ ॥
ଅଜ୍ଞାନରୁ କରାଯାଇଥିବା ହିଂସାକୁ ଅହିଂସା ଦୂର କରେ; ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହା କହନ୍ତି।
12.297.13
तथा कामकृतं नास्य विहिंसैवानुकर्षति ।
इत्याहुर्ब्रह्मशास्त्रज्ञा ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः ॥ १२.२९७.१३ ॥
ସେହିପରି, କାମନାରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ତାହା ପାଇଁ ହିଂସାକୁ ହିଁ ଟାଣି ଆଣେ। ବ୍ରହ୍ମଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହିପରି କହନ୍ତି।
12.297.14
अहं तु तावत्पश्यामि कर्म यद्धर्तते कृतम् ।
गुणयुक्तं प्रकाशं वा पापेनानुपसंहितम् ॥ १२.२९७.१४ ॥
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହା ଦେଖେ: ଯେଉଁ କର୍ମ କରାଯାଏ, ତାହା ଗୁଣଯୁକ୍ତ ଓ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉ ବା ପାପ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ନ ହେଉ।
12.297.15
यथा सूक्ष्माणि कर्माणि फलन्तीह यथातथम् ।
बुद्धियुक्तानि तानीह कृतानि मनसा सह ॥ १२.२९७.१५ ॥
ଏଠାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ କର୍ମସମୂହ ଯେପରି ଯଥାର୍ଥ ଫଳ ଦିଏ, ସେହିପରି ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମନ ସହିତ କରାଯାଇଥିବା ସେହି କର୍ମସମୂହ ମଧ୍ୟ।
12.297.16
भवत्यल्पफलं कर्म सेवितं नित्यमुल्वणम् ।
अबुद्धिपूर्वं धर्मज्ञ कृतमुग्रेण कर्मणा ॥ १२.२९७.१६ ॥
ନିରନ୍ତର ଆଚରିତ, ଉଗ୍ର କର୍ମ ଅଳ୍ପ ଫଳ ଦିଏ। ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପୂର୍ବବୁଦ୍ଧି ବିନା ଉଗ୍ର କର୍ମଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା।
12.297.17
कृतानि यानि कर्माणि दैवतैर्मुनिभिस्तथा ।
न चरेत्तानि धर्मात्मा श्रुत्वा चापि न कुत्सयेत् ॥ १२.२९७.१७ ॥
ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନେ ଯେଉଁ କର୍ମ କରିଛନ୍ତି, ଧର୍ମାତ୍ମା ସେସବୁ ଆଚରଣ କରିବେ ନାହିଁ; ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ସେସବୁର ନିନ୍ଦା କରିବେ ନାହିଁ।
12.297.18
संचिन्त्य मनसा राजन्विदित्वा शक्तिमात्मनः ।
करोति यः शुभं कर्म स वै भद्राणि पश्यति ॥ १२.२९७.१८ ॥
ହେ ରାଜନ, ଯିଏ ମନରେ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଜାଣି ଶୁଭ କର୍ମ କରେ, ସେ ହିଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲ୍ୟାଣ ଦେଖେ।
12.297.19
नवे कपाले सलिलं संन्यस्तं हीयते यथा ।
नवेतरे तथा भावं प्राप्नोति सुखभावितम् ॥ १२.२९७.१९ ॥
ନୂଆ ଗଢ଼ରେ ଢାଳିଥିବା ପାଣି ଯେପରି କମିଯାଏ, ସେହିପରି ନୂଆରେ ବା ଅନ୍ୟରେ (ତାହା) ସୁଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥା ପାଏ।
12.297.20
सतोयेऽन्यत्तु यत्तोयं तस्मिन्नेव प्रसिच्यते ।
तद्धि वृद्धिमवाप्नोति सलिले सलिलं यथा ॥ १२.२९७.२० ॥
ପାଣିଥିବା ପାତ୍ରରେ ଅନ୍ୟ ପାଣି ଢଳାଯାଏ, ତାହା ସେଥିରେ ମିଶି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ପାଣିରେ ପାଣି ପରି।
12.297.21
एवं कर्माणि यानीह बुद्धियुक्तानि पार्थिव ।
समानि चैव यानीह तानि पुण्यतमान्यपि ॥ १२.२९७.२१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏଠାରେ ଯେଉଁ କର୍ମ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଯେଉଁ ସମାନ କର୍ମ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ।
12.297.22
राज्ञा जेतव्याः शत्रवश्चोन्नताश्च ।
सम्यक्कर्तव्यं पालनं च प्रजानाम्।
अग्निश्चेयो बहुभिश्चापि यज्ञै ।
रन्त्ये मध्ये वा वनमाश्रित्य स्थेयम् ॥ १२.२९७.२२ ॥
ରାଜାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ଓ ଅହଂକାରୀମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ବହୁ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଜାଳିବା ଉଚିତ; ଜୀବନର ଶେଷରେ ବା ମଝିରେ ବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହିବା ଉଚିତ।
12.297.23
दमान्वितः पुरुषो धर्मशीलो ।
भूतानि चात्मानमिवानुपश्येत्।
गरीयसः पूजयेदात्मशक्त्या ।
सत्येन शीलेन सुखं नरेन्द्र ॥ १२.२९७.२३ ॥
ସଂଯମୀ, ଧର୍ମଶୀଳ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ସତ୍ୟ ଓ ଶୀଳରେ ସୁଖ ମିଳେ।