મહાભારત · અધ્યાય 12.298
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.298.1
कः कस्य चोपकुरुते कश्च कस्मै प्रयच्छति ।
प्राणी करोत्ययं कर्म सर्वमात्मार्थमात्मना ॥ १२.२९८.१ ॥
કોણ કોનું ઉપકાર કરે છે, અને કોણ કોને આપે છે? આ પ્રાણી પોતાના માટે જ, પોતાના દ્વારા જ સર્વ કર્મ કરે છે.
12.298.2
गौरवेण परित्यक्तं निःस्नेहं परिवर्जयेत् ।
सोदर्यं भ्रातरमपि किमुतान्यं पृथग्जनम् ॥ १२.२९८.२ ॥
ગર્વથી ત્યજાયેલા અને સ્નેહરહિત માણસને છોડી દેવો — સગા ભાઈને પણ; તો બીજા પરાયા માણસની શી વાત.
12.298.3
विशिष्टस्य विशिष्टाच्च तुल्यौ दानप्रतिग्रहौ ।
तयोः पुण्यतरं दानं तद्द्विजस्य प्रयच्छतः ॥ १२.२९८.३ ॥
શ્રેષ્ઠ પાસેથી શ્રેષ્ઠને દાન આપવું અને લેવું સમાન છે; તે બંનેમાં, દ્વિજ જે દાન આપે તે વધુ પુણ્યદાયી છે.
12.298.4
न्यायागतं धनं वर्णैर्न्यायेनैव विवर्धितम् ।
संरक्ष्यं यत्नमास्थाय धर्मार्थमिति निश्चयः ॥ १२.२९८.४ ॥
વર્ણોએ ન્યાયથી મેળવેલું અને ન્યાયથી વધારેલું ધન પ્રયત્નપૂર્વક સાચવવું; તે ધર્મ માટે છે એવો નિશ્ચય છે.
12.298.5
न धर्मार्थी नृशंसेन कर्मणा धनमार्जयेत् ।
शक्तितः सर्वकार्याणि कुर्यान्नर्द्धिमनुस्मरन् ॥ १२.२९८.५ ॥
ધર્મ અને અર્થ ઇચ્છનારે ક્રૂર કર્મથી ધન ન મેળવવું; પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સર્વ કાર્ય કરવાં, કેવળ સમૃદ્ધિનું સ્મરણ કરીને નહીં.
12.298.6
अपो हि प्रयताः शीतास्तापिता ज्वलनेन वा ।
शक्तितोऽतिथये दत्त्वा क्षुधार्तायाऽश्नुते फलम् ॥ १२.२९८.६ ॥
શ્રદ્ધાથી અપાયેલું શીતળ જળ હોય કે અગ્નિથી તપાવેલું — પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અતિથિને, ભૂખથી પીડાતાને આપીને માણસ ફળ પામે છે.
12.298.7
रन्तिदेवेन लोकेष्टा सिद्धिः प्राप्ता महात्मना ।
फलपत्रैरथो मूलैर्मुनीनचिंतवांश्च सः ॥ १२.२९८.७ ॥
મહાત્મા રન્તિદેવે લોકોમાં ઇચ્છિત સિદ્ધિ મેળવી. તેમણે ફળ, પાંદડાં અને મૂળ વડે મુનિઓનો સત્કાર કર્યો.
12.298.8
तैरेव फलपत्रैश्च स माठरमतोषयत् ।
तस्माल्लेभे परं स्थानं शैब्योऽपि पृथिवीपतिः ॥ १२.२९८.८ ॥
એ જ ફળ અને પાંદડાં વડે તેમણે માઠરને સંતોષ આપ્યો. તેથી પૃથ્વીપતિ શૈબ્યે પણ પરમ સ્થાન મેળવ્યું.
12.298.9
देवतातिथिभृत्येभ्यः पितृभ्यश्चात्मनस्तथा ।
ऋणवाञ्जायते मर्त्यस्तस्मादनृणतां व्रजेत् ॥ १२.२९८.९ ॥
દેવતાઓ, અતિથિઓ, સેવકો, પિતૃઓ અને પોતાના પ્રત્યે મનુષ્ય ઋણી થઈને જન્મે છે. તેથી તેણે ઋણમુક્તિ મેળવવી.
12.298.10
स्वाध्यायेन महर्षिभ्यो देवेभ्यो यज्ञकर्मणा ।
पितृभ्यः श्राद्धदानेन नृणामभ्यर्चनेन च ॥ १२.२९८.१० ॥
મહર્ષિઓને સ્વાધ્યાયથી, દેવોને યજ્ઞકર્મથી, પિતૃઓને શ્રાદ્ધદાનથી અને મનુષ્યોને સત્કારથી.
12.298.11
पाकशेपावहार्येण पालनेनात्मनोऽपि च ।
यथावद्भृत्यवर्गस्य चिकीर्षेत्कर्म आदितः ॥ १२.२९८.११ ॥
રાંધેલા અન્નના અવશેષથી, પોતાના પાલનથી અને સેવકવર્ગના યથાવિધિ પાલનથી, શરૂઆતથી જ કર્મ કરવાની ઇચ્છા રાખવી.
12.298.12
प्रयत्नेन च संसिद्धा धनैरपि विवर्जिताः ।
सम्यग्घृत्वा हुतवहं मुनयः सिद्धिमागताः ॥ १२.२९८.१२ ॥
પ્રયત્નથી સિદ્ધ થયેલા મુનિઓ, ધન વિના પણ, અગ્નિમાં યથાવિધિ આહુતિ આપીને સિદ્ધિ પામ્યા.
12.298.13
विश्वामित्रस्य पुत्रत्वमृचीकतनयोऽगमत् ।
ऋग्भिः स्तुत्वा महाबाहो देवान्वै यज्ञभागिनः ॥ १२.२९८.१३ ॥
વિશ્વામિત્રનું પુત્રત્વ ઋચીકનો પુત્ર પામ્યો. હે મહાબાહો, ઋચાઓ વડે યજ્ઞભાગી દેવોની સ્તુતિ કરીને.
12.298.14
गतः शुक्रत्वमुशना देवदेवप्रसादनात् ।
देवीं स्तुत्वा तु गगने मोदते तेजसा वृतः ॥ १२.२९८.१४ ॥
દેવદેવની કૃપાથી ઉશના શુક્રપદ પામ્યા. દેવીની સ્તુતિ કરીને તે આકાશમાં તેજથી ઘેરાયેલા આનંદ કરે છે.
12.298.15
असितो देवलश्चैव तथा नारदपर्वतौ ।
कक्षीवाञ्जामदग्न्यश्च रामस्ताण्ड्यस्तथाऽऽत्मवान् ॥ १२.२९८.१५ ॥
અસિત અને દેવલ, તેમ જ નારદ અને પર્વત, કક્ષીવાન, જમદગ્નિનો પુત્ર રામ, તાણ્ડ્ય અને આત્મસંયમી પણ.
12.298.16
वसिष्ठो जमदग्निश्च विश्वामित्रोऽत्रिरेव च ।
भरद्वाजो हरिश्मश्रुः कुण्डधारः श्रुतश्रवाः ॥ १२.२९८.१६ ॥
વસિષ્ઠ, જમદગ્નિ, વિશ્વામિત્ર અને અત્રિ પણ; ભરદ્વાજ, હરિશ્મશ્રુ, કુંડધાર અને શ્રુતશ્રવા.
12.298.17
एते महर्षयः स्तुत्वा विष्णुमृग्भिः समाहिताः ।
लेभिरे तपसा सिद्धिं प्रसादात्तस्य धीमतः ॥ १२.२९८.१७ ॥
આ મહર્ષિઓ ઋચાઓ વડે વિષ્ણુની સ્તુતિ કરીને, એકાગ્ર થઈને, તપથી સિદ્ધિ પામ્યા; તે બુદ્ધિમાનની કૃપાથી.
12.298.18
अनर्हाश्चार्हतां प्राप्ताः सन्तः स्तुत्वा तमेव ह ।
न तु वृद्धिमिहान्विच्छेत्कर्म कृत्वा जुगुप्सितम् ॥ १२.२९८.१८ ॥
અયોગ્ય પણ સજ્જનોની યોગ્યતા પામીને તેમની જ સ્તુતિ કરીને (સિદ્ધિ પામે છે); પરંતુ નિંદિત કર્મ કરીને અહીં ઉન્નતિ ન ઇચ્છવી.
12.298.19
येऽर्था धर्मेण ते सत्या येऽधर्मेण धिगस्तु तान् ।
धर्मं वै शाश्वतं लोके न जह्याद्धनकाङ्क्षया ॥ १२.२९८.१९ ॥
ધર્મથી મળેલું ધન સત્ય છે; અધર્મથી મળેલાને ધિક્કાર. જગતમાં શાશ્વત ધર્મને ધનની ઇચ્છાથી કોઈએ ત્યજવો નહીં.
12.298.20
आहिताग्निर्हि धर्मात्मा यः स पुण्यकृदुत्तमः ।
वेदा हि सर्वे राजेन्द्र स्थितास्त्रिष्वग्निषु प्रभो ॥ १२.२९८.२० ॥
આહિતાગ્નિ ધર્માત્મા જ પુણ્યકર્મી અને ઉત્તમ છે. હે રાજેન્દ્ર, હે પ્રભો, સર્વ વેદ ત્રણ અગ્નિઓમાં સ્થિત છે.
12.298.21
च चाप्यग्न्याहितो विप्रः क्रिया यस्य न हीयते ।
श्रेयो ह्यनाहिताग्नित्वमग्निहोत्रं न निष्क्रियम् ॥ १२.२९८.२१ ॥
અગ્નિ સ્થાપનાર બ્રાહ્મણની ક્રિયા ન ઘટે તો તે શ્રેષ્ઠ છે. અનાહિતાગ્નિપણું પણ શ્રેષ્ઠ છે, પણ અગ્નિહોત્ર ક્રિયા વિના ન હોય.
12.298.22
अग्निरात्मा च माता च पिता जनयिता तथा ।
गुरुश्च नरशार्दूल परिचर्या यथातथम् ॥ १२.२९८.२२ ॥
અગ્નિ, આત્મા, માતા, પિતા, જન્મદાતા અને ગુરુ — હે નરશાર્દૂલ, એમની યથોચિત સેવા કરવી.
12.298.23
मानं त्यक्त्वा यो नरो वृद्धसेवी ।
विद्वान्क्लीबः पश्यति प्रीतियोगात्।
दाक्ष्येण हीनो धर्मयुक्तो न दान्तो ।
लोकेऽस्मिन्वै पूज्यते सद्भिरार्यः ॥ १२.२९८.२३ ॥
અભિમાન છોડી જે વૃદ્ધોની સેવા કરે, વિદ્વાન હોવા છતાં પ્રેમબંધનથી જુએ, કુશળતા વિનાનો પણ ધર્મયુક્ત અને દાન્ત ન હોય તેવો માણસ આ લોકમાં સજ્જનો દ્વારા આર્ય તરીકે પૂજાય છે.