महाभारत · अध्याय 12.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.3.1
कर्णस्य बाहुवीर्येण प्रश्रयेण दमेन च ।
तुतोष भृगुशार्दूलो गुरुशुश्रूषया तथा ॥ १२.३.१ ॥
कर्णाच्या बाहुवीर्याने, विनयाने, संयमाने आणि गुरुसेवेने भृगुवंशातील तो श्रेष्ठ वीर संतुष्ट झाला.
12.3.2
ततस्तस्मै महातेजा ब्रह्मास्त्रं सनिवर्तनम् ।
प्रोवाच सुमहाप्रज्ञः स तपस्वी तपस्विने ॥ १२.३.२ ॥
नंतर महातेजस्वी, अत्यंत प्रज्ञावान अशा तपस्व्याने त्या तपस्व्याला ब्रह्मास्त्र आणि त्याच्या उपसंहाराची पद्धत सांगितली.
12.3.3
विदितास्त्रस्ततः कर्णो रममाणोऽऽश्रमे भृगोः ।
चकार वै धनुर्वेदे यत्नमद्भुतविक्रमः ॥ १२.३.३ ॥
अस्त्रविद्या अवगत झाल्यावर भृगूच्या आश्रमात आनंदाने राहणारा अद्भुत पराक्रमी कर्ण धनुर्वेदाचा सराव करू लागला.
12.3.4
ततः कदाचिद्रामस्तु चरन्नाश्रममन्तिकात् ।
कर्णेन सहितो धीमानुपवासेन कर्शितः ॥ १२.३.४ ॥
नंतर एके दिवशी बुद्धिमान परशुराम कर्णासह आश्रमाजवळ फिरत असताना उपवासाने कृश झाले होते.
12.3.5
सुष्वाप जामदग्न्यस्तु विस्रम्भोत्पन्नसौहृदः ।
तस्योत्सङ्गे समाधाय शिरः क्लान्तमना गुरुः ॥ १२.३.५ ॥
विश्वासातून निर्माण झालेल्या मैत्रीमुळे, थकलेल्या मनाने जमदग्नीचा पुत्र, तो गुरु, त्याच्या मांडीवर डोके ठेवून झोपला.
12.3.6
अथ क्रिमिः श्लेष्ममयो मांसशोणितभोजनः ।
दारुणो दारुणाकारः कर्णस्याभ्याशमागतः ॥ १२.३.६ ॥
तेव्हा कफापासून जन्मलेला, मांस-रक्त खाणारा, भयानक आकाराचा एक किडा कर्णाजवळ येऊन पोहोचला.
12.3.7
स तस्योरुमथासाद्य बिभेद रुधिराशनः ।
न चैनमशकत्क्षेप्तुं वक्तुं वाऽपि गुरोर्भयात् ॥ १२.३.७ ॥
तो त्याच्या मांडीपर्यंत पोहोचून रक्त पिणाऱ्या त्या किड्याने ती टोचली. गुरूच्या भीतीमुळे त्याला तिला झटकता आले नाही किंवा बोलताही आले नाही.
12.3.8
स दश्यमानोऽपि तथा कृमिणा तेन भारत ।
गुरोः प्रबोधनाकाङ्क्षी तमुपैक्षत सूर्यजः ॥ १२.३.८ ॥
हे भारता, त्या किड्याने तसा दंश केला असतानाही, गुरूला जागे करू इच्छिणाऱ्या सूर्यपुत्राने त्याकडे दुर्लक्ष केले.
12.3.9
कर्णस्तु वेदनां धैर्यादसह्यां विनिगृह्य ताम् ।
अकम्पयन्नव्यथयन्धारयामास भार्गवम् ॥ १२.३.९ ॥
परंतु कर्णाने धैर्याने त्या असह्य वेदनेला आवरून धरले आणि न कंपता, न व्यथित होता भार्गवाला स्थिर ठेवले.
12.3.10
यदा स रुधिरेणाङ्गे परिस्पृष्टोऽभवद्गुरुः ।
तदाऽबुध्यत तेजस्वी संरब्धश्चैनमब्रवीत् ॥ १२.३.१० ॥
जेव्हा रक्ताने गुरूचे शरीर स्पर्शले गेले, तेव्हा तेजस्वी गुरूंना ते समजले आणि क्रोधाने ते त्याला म्हणाले.
12.3.11
अहोऽस्म्यशुचितां प्राप्तः किमिदं च कृतं त्वया ।
कथयस्व भयं त्यक्त्वा याथातथ्यमिदं मम ॥ १२.३.११ ॥
अरेरे, मी अशुचिता प्राप्त झालो आहे! तू हे काय केलेस? भीती सोडून हे खरे खरे मला सांग.
12.3.12
तस्य कर्णस्तदाचष्ट कृमिणा परिभक्षणम् ।
ददर्श रामस्तं चापि कृमिं सूकरसंस्थितम् ॥ १२.३.१२ ॥
तेव्हा कर्णाने त्याला किड्याने खाल्लेल्या गोष्टीचे वर्णन केले. रामाने तो किडाही पाहिला, जो एका डुकरात होता.
12.3.13
अष्टपादं तीक्ष्णदंष्ट्रं सूचीभिः परिसंवृतम् ।
रोमभिः सन्निरुद्धाङ्गमलर्कं नाम नामतः ॥ १२.३.१३ ॥
आठ पाय, तीक्ष्ण दाढा असलेला, सुयांनी वेढलेला, केसांनी ज्याचे अवयव अडवलेले होते — नावाने तो अलर्क म्हटला जात असे.
12.3.14
स दृष्टमात्रो रामेण किमिः प्राणानवासृजत् ।
तस्मिन्नेवासृजि क्लिन्नस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १२.३.१४ ॥
रामाने पाहताच तो किडा प्राण सोडला; त्याच रक्तात भिजून तो अद्भुतासारखा झाला.
12.3.15
ततोऽन्तरिक्षे ददृशे विश्वरूपः करालवान् ।
राक्षसो लोहितग्रीवः कृष्णाङ्गो मेघवाहनः ॥ १२.३.१५ ॥
नंतर आकाशात विश्वरूप, भयंकर असा एक राक्षस दिसला — लाल मानेचा, काळ्या अंगाचा, मेघवाहन.
12.3.16
स रामं प्राञ्जलिर्भूत्वा बभाषे पूर्णमानसः ।
स्वस्ति ते भृगुशार्दूल गमिष्येऽहं यथागतम् ॥ १२.३.१६ ॥
तो रामासमोर हात जोडून, परिपूर्ण मनाने बोलला — "हे भृगुश्रेष्ठा, तुझे कल्याण असो; मी ज्या मार्गाने आलो त्याच मार्गाने जाईन."
12.3.17
मोक्षितो नरकादस्माद्भवता मुनिसत्तम ।
भद्रं च तेऽस्तु सिद्धिश्च प्रियं मे भवता कृतम् ॥ १२.३.१७ ॥
"हे मुनिश्रेष्ठा, तुम्ही मला या नरकातून मुक्त केलेत. तुमचे कल्याण आणि सिद्धी होवो; तुम्ही माझे प्रिय कार्य केलेत."
12.3.18
तमुवाच महाबाहुर्जामदग्न्यः प्रतापवान् ।
कस्त्वं कस्माच्च नरकं प्रतिपन्नो ब्रवीहि तत् ॥ १२.३.१८ ॥
तेव्हा महाबाहू, प्रतापी जमदग्नीचा पुत्र त्याला म्हणाला — "तू कोण आहेस? कोणत्या कारणाने नरकात पडलास? ते मला सांग."
12.3.19
सोऽब्रवीदहमासं प्राग्दंशो नाम महासुरः ।
पुरा देवयुगे तात भृगोस्तु सवया इव ॥ १२.३.१९ ॥
तो म्हणाला, "पूर्वी देवयुगात मी दंश नावाचा महासुर होतो, हे तात, भृगूसारख्याच वयाचा."
12.3.20
सोऽहं भृगोः सुदयितां भार्यामपहरं बलात् ।
महर्षेरभिशापेन क्रिमिभूतोऽपतं भुवि ॥ १२.३.२० ॥
मी भृगूची अत्यंत प्रिय पत्नी बळजबरीने पळवली; त्या महर्षीच्या शापाने मी किडा होऊन पृथ्वीवर पडलो.
12.3.21
अब्रवीद्धि स मां क्रुद्धस्तव पूर्वपितामहः ।
मूत्र श्लेष्माशनः पाय निरयं प्रतिपत्स्यसे ॥ १२.३.२१ ॥
रागावलेले तुमचे पूर्वपितामह मला म्हणाले, "मूत्र आणि कफ खाणारा तू गुदद्वारातून नरकात जाशील."
12.3.22
शापस्यान्तो भवेद्ब्रह्मन्नित्येवं तमथाब्रवम् ।
भविता भार्गवाद्रामादिंति मामब्रवीद्भृगुः ॥ १२.३.२२ ॥
"हे ब्रह्मन्, शापाचा अंत कधी होईल?" असे मी त्यांना विचारले; तेव्हा भृगू मला म्हणाले, "भार्गव रामाकडून तो होईल."
12.3.23
सोऽहमेनां गतिं प्राप्तो यथा नकुशलस्तथा ।
त्वया साधो समागम्य विमुक्तः पापयोनितः ॥ १२.३.२३ ॥
मी या स्थितीला पोहोचलो; आता मी कुशल नाही. हे साधो, तुला भेटून मी पापयोनीतून मुक्त झालो आहे.
12.3.24
एवमुक्त्वा नमस्कृत्य ययौ रामं महासुरः ।
रामः कर्णं तु सक्रोधमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.३.२४ ॥
असे बोलून, नमस्कार करून तो महासुर निघून गेला. तेव्हा राम रागाने हे वचन बोलला.
12.3.25
अतिदुःखमिदं मूढ न जातु ब्राह्मणः सहेत् ।
क्षत्रियस्येव ते धैर्यं कामया सत्यमुच्यताम् ॥ १२.३.२५ ॥
अरे मूर्खा, हे अतिशय दुःखदायक आहे; कोणताही ब्राह्मण हे कधीही सहन करणार नाही. तुझे धैर्य क्षत्रियासारखे आहे. इच्छेने सत्य सांग.
12.3.26
तमुवाच ततः कर्णः शापाद्भीतः प्रसादयन् ।
ब्रह्मक्षत्रान्तरे जातं सूतं मां विद्धि भार्गव ॥ १२.३.२६ ॥
तेव्हा शापाने भयभीत झालेला कर्ण त्यांना प्रसन्न करत म्हणाला: हे भार्गवा, मला ब्राह्मण आणि क्षत्रिय यांच्यामध्ये जन्मलेला सूत समजा.
12.3.27
राधेयः कर्ण इति मां प्रवदन्ति जना भुवि ।
प्रसादं कुरु मे ब्रह्मन्नस्त्रलुब्धस्य भार्गव ॥ १२.३.२७ ॥
पृथ्वीवर लोक मला राधेय कर्ण म्हणतात. हे ब्रह्मन्, हे भार्गवा, अस्त्रलोभी माझ्यावर कृपा करा.
12.3.28
पिता गुरुर्न संदेहो वेदविद्याप्रदः प्रभुः ।
अतो भार्गव इत्युक्तं मया गोत्रं तवान्तिके ॥ १२.३.२८ ॥
पिता आणि गुरू, वेदविद्या देणारे प्रभू तेच आहेत, यात शंका नाही. म्हणूनच तुमच्यासमोर मी भार्गव गोत्र सांगितले.
12.3.29
तमुवाच भृगुश्रेष्ठः सरोपः प्रदहन्निव ।
भूमौ निपतितं दीनं वेपमानं कृताञ्जलिम् ॥ १२.३.२९ ॥
भृगुश्रेष्ठ क्रोधाने जणू जाळत त्याला म्हणाले — जमिनीवर पडलेल्या, दीन, थरथरणाऱ्या, हात जोडलेल्या त्याला.
12.3.30
यस्मान्मिथ्याविचीर्णोऽहमस्त्रलोभादिह त्वया ।
तस्मादेतन्न ते मूढ ब्रह्मास्त्रं प्रतिभास्यति ॥ १२.३.३० ॥
अस्त्राच्या लोभाने तू येथे माझ्याशी खोटे बोलून मला फसवलेस; म्हणून हे मूर्खा, हे ब्रह्मास्त्र तुला प्रकट होणार नाही.
12.3.31
अन्यत्र वधकालात्ते सदृशे न समीयुपः ।
अब्राह्मणे न हि ब्रह्म चिरं तिष्ठेत्कदाचन ॥ १२.३.३१ ॥
मृत्यूच्या वेळेशिवाय तुझ्यासारख्या कोणाशीही तुझी गाठ पडणार नाही. कारण अब्राह्मणात ब्रह्म कधीच दीर्घकाल टिकत नाही.
12.3.32
गच्छेदानीं न ते स्थानमनृतस्येह विद्यते ।
न त्वया सदृशो युद्धे भविता क्षत्रियो भुवि ॥ १२.३.३२ ॥
आता जा, येथे असत्यासाठी तुला स्थान नाही. पृथ्वीवर युद्धात तुझ्यासारखा क्षत्रिय होणार नाही.
12.3.33
एवमुक्तः स रामेण न्यायेनोपजगामह ।
दुर्योधनमुपागम्य कृतास्त्रोऽस्मीति चाब्रवीत् ॥ १२.३.३३ ॥
रामाने असे म्हटल्यावर तो न्यायाने परत गेला. दुर्योधनाजवळ जाऊन तो म्हणाला, "मी अस्त्रविद्येत निपुण झालो आहे."