महाभारत · अध्याय 12.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.30.1
ततो राजा पाण्डुसुतो नारदं प्रत्यभाषत ।
भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि सुवर्णष्ठीविसंभवम् ॥ १२.३०.१ ॥
तेव्हा पांडुपुत्र राजा नारदांना म्हणाला, हे भगवन्, सुवर्णष्ठीवीची उत्पत्ती ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
12.30.2
एवमुक्तस्तु स मुनिर्धर्मराजेन नारदः ।
आचचक्षे यथावृत्तं सुवर्णष्ठीविनं प्रति ॥ १२.३०.२ ॥
धर्मराजाने असे विचारल्यावर मुनी नारदांनी सुवर्णष्ठीवीविषयी जसे घडले तसे सांगितले.
12.30.3
एवमेतन्महाबाहो यथाऽयं केशवोऽब्रवीत् ।
कार्यस्यास्य तु यच्छेषं तत्ते वक्ष्यामि पृच्छतः ॥ १२.३०.३ ॥
हे महाबाहो, केशवाने सांगितले तसेच हे आहे. पण या कार्याचा जो उर्वरित भाग आहे तो विचारणाऱ्या तुला मी सांगेन.
12.30.4
अहं च पर्वतश्चैव स्वस्रीयो मे महाप्नुनिः ।
वस्तुकामावभिगतौ सृञ्जयं जयतां वरम् ॥ १२.३०.४ ॥
मी, पर्वत आणि माझा बहिणीचा मुलगा महान आपनुनि—निवासाच्या इच्छेने विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ अशा सृंजयाकडे गेलो.
12.30.5
तत्रावां पूजितौ तेन विधिदृष्टेन कर्मणा ।
सर्वकामैः सुविहितौ निवसावोऽस्य वेश्मनि ॥ १२.३०.५ ॥
तेथे त्याने विधिपूर्वक कर्मांनी आम्हा दोघांचा सत्कार केला; सर्व इच्छा पुरवून उत्तम व्यवस्था करून आम्ही त्याच्या घरी राहिलो.
12.30.6
व्यतिक्रान्तासु वर्षासु समये गमनस्य च ।
पर्वतो मामुवाचेदं काले वचनमर्थवत् ॥ १२.३०.६ ॥
पावसाळे सरले आणि निघण्याची वेळ आली तेव्हा पर्वत मला योग्य वेळी हे अर्थपूर्ण वचन म्हणाला.
12.30.7
आवामस्य नरेन्द्रस्य गृहे परमपूजितौ ।
उषितौ समये ब्रह्मंस्तद्विचिन्तय सांप्रतम् ॥ १२.३०.७ ॥
आम्ही दोघे या नरेंद्राच्या गृहात अत्यंत सन्मानित होऊन काही काळ राहिलो. हे ब्राह्मणा, आता त्याचा विचार कर.
12.30.8
ततोऽहमब्रुवं राजन्पर्वतं सुभदर्शनम् ।
सर्वमेतत्त्वयि विभो भागिनेयोपपद्यते ॥ १२.३०.८ ॥
तेव्हा मी शुभदर्शन पर्वताला म्हणालो, हे राजा. हे विभो, हे सर्व तुझ्यासाठी शक्य आहे, हे भागिनेया.
12.30.9
वरेण च्छन्द्यतां राजा लभतां यद्यदिच्छति ।
आवयोस्तपसा सिद्धिं प्राप्नोतु यदि मन्यसे ॥ १२.३०.९ ॥
वराने राजाला विचारावे; त्याला जे हवे ते त्याने मिळवावे. जर तुला योग्य वाटत असेल, तर आमच्या तपाने त्याला सिद्धी प्राप्त होवो.
12.30.10
तत आहूय राजानं सृञ्जयं जयतां वरम् ।
पर्वतोऽनुमतो वाक्यमुवाच कुरुपुङ्गव ॥ १२.३०.१० ॥
मग जयश्रेष्ठ सृंजय राजाला बोलावून, अनुमती मिळाल्यावर पर्वत हे वचन बोलला, हे कुरुपुंगवा.
12.30.11
प्रीतौ स्वो नृप सत्कारैर्भवदार्जवसंभृतैः ।
आवाभ्यामभ्यनुज्ञातो वरं नृवर चिन्तय ॥ १२.३०.११ ॥
हे राजा, तुझ्या सरळपणाने भरलेल्या सत्कारांनी आम्ही दोघे प्रसन्न झालो आहोत. आमच्याकडून अनुमती मिळाल्यावर, हे नरश्रेष्ठा, वराचा विचार कर.
12.30.12
देवानामविहिंसायां न भवेन्मानुषे क्षमम् ।
तद्गृहाण महाराज पूजार्हो नौ मतो भवान् ॥ १२.३०.१२ ॥
देवांच्या अहिंसेत मानवाला हे योग्य नाही. म्हणून, हे महाराजा, स्वीकार कर. आमच्या मते तू पूजनीय आहेस.
12.30.13
प्रीतौ भवन्तौ यदि मे कृतमेतावता मम ।
एष एव परो लाभो निर्वृत्तो मे महाफलः ॥ १२.३०.१३ ॥
तुम्ही दोघे माझ्यावर प्रसन्न असाल आणि माझ्यासाठी इतके केले असेल, तर हाच माझा परम लाभ; हे मला महान फल देणारे ठरले.
12.30.14
तमेवंवादिनं भूयः पर्वतः प्रत्यभाषत ।
शृणु राजन्सुसंकल्पं यत्ते हृदि चिरं स्थितम् ॥ १२.३०.१४ ॥
असे बोलणाऱ्याला पर्वतमुनींनी पुन्हा उत्तर दिले: हे राजा, ऐक; तुझ्या हृदयात बराच काळ स्थिर राहिलेला दृढ संकल्प ऐक.
12.30.15
अभीप्ससि सुतं वीरं वीर्यवन्तं दृढव्रतम् ।
आयुष्मतं महाभागं देवराजसमद्युतिम् ॥ १२.३०.१५ ॥
तू असा पुत्र इच्छितोस जो वीर, पराक्रमी, दृढव्रती, दीर्घायुषी, महाभाग्यवान आणि देवराज इंद्रासारखा तेजस्वी असेल.
12.30.16
भविष्यत्येष ते कामो न त्वायुष्मान्भविष्यति ।
देवराजाभिभूत्यर्थं संकल्पो ह्ये ते हृदि ॥ १२.३०.१६ ॥
तुझी ही इच्छा पूर्ण होईल; पण तो दीर्घायुषी होणार नाही. देवराज इंद्राला पराभूत करण्यासाठी असा संकल्प तुझ्या हृदयात आहे.
12.30.17
सुवर्णष्ठीवनाच्चैव स्वर्णष्ठीवी भविष्यति ।
रक्ष्यश्च देवराजात्स देवराजसमद्युतिः ॥ १२.३०.१७ ॥
तो सोने ओकणारा होईल, आणि देवराज इंद्रापासून त्याचे रक्षण करावे लागेल; तो देवराज इंद्रासारखा तेजस्वी होईल.
12.30.18
तच्छ्रुत्वा सृञ्जयो वाक्यं पर्वतस्य महात्मनः ।
प्रसादयामास तदा नैतदेवं भवेदिति ॥ १२.३०.१८ ॥
महात्मा पर्वतांचे ते वचन ऐकून संजयाने तेव्हा त्यांना प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला: 'असे न होवो' असे म्हणत.
12.30.19
आयुष्मान्मे भवेत्पुत्रो भवतोस्तपस मुन ।
न च तं पर्वतः किंचिदुवाचेन्द्रव्यपेक्षया ॥ १२.३०.१९ ॥
हे मुनी, तुमच्या तपसामर्थ्याने मला दीर्घायुषी पुत्र होवो. त्या पर्वतमुनींनी इंद्रासारख्या पुत्राबद्दल काहीही सांगितले नाही.
12.30.20
तमहं नृपतिं दीनमब्रवं पुनरेव च ।
स्मर्तव्योऽस्मि महाराज दर्शयिष्यामि ते सुतम् ॥ १२.३०.२० ॥
त्या दुःखी राजाला मी पुन्हा म्हणालो, "हे महाराज, मला स्मरण ठेवा; मी तुम्हाला तुमचा पुत्र दाखवीन."
12.30.21
अहं ते दयितं पुत्रं प्रेतराजवशं गतम् ।
पुनर्दास्यामि तद्रूपं मा शुचः पृथिवीपते ॥ १२.३०.२१ ॥
तुमचा प्रिय पुत्र यमराजाच्या स्वाधीन झाला आहे; त्याला त्याच रूपात मी पुन्हा देईन. हे पृथ्वीपते, शोक करू नका.
12.30.22
एवमुक्त्वा तु नृपतिं प्रयातौ स्वो यथेप्सितम् ।
सृञ्जयश्च यथाकामं प्रविवेश स्वमन्दिरम् ॥ १२.३०.२२ ॥
राजाला असे सांगून ते दोघे आपल्या इच्छेप्रमाणे स्वर्गाला गेले; आणि सृंजयही आपल्या इच्छेनुसार आपल्या भवनात शिरला.
12.30.23
सृञ्जयस्याथ राजर्षेः कस्मिंश्चित्कालपर्यये ।
जज्ञे पुत्रो महावीर्यस्तेजसा प्रज्वलन्निव ॥ १२.३०.२३ ॥
काही काळानंतर त्या राजर्षी सृंजयाला महापराक्रमी पुत्र झाला; तो जणू तेजाने तळपत होता.
12.30.24
ववृधे स यथाकालं सरसीव महोत्पलम् ।
बभूव काञ्चनष्ठीवी यथार्थं नाम तस्य तत् ॥ १२.३०.२४ ॥
तो यथाकाळ सरोवरातील मोठ्या कमळाप्रमाणे वाढला; आणि त्याचे ते नाव यथार्थ ठरले — तो सोन्याची थुंकी टाकणारा झाला.
12.30.25
तदद्भुततमं लोके पप्रथे कुरुसत्तम ।
बुबुधे तच्च देवेन्द्रो वरदानं मनीषिणोः ॥ १२.३०.२५ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, ती अत्यंत अद्भुत गोष्ट जगात पसरली; आणि मनीषींच्या त्या वरदानाची बातमी देवेंद्रानेही जाणली.
12.30.26
ततः स्वाभिभवाद्भीतो बृहस्पतिमते स्थितः ।
कुमारस्यान्तरप्रेक्षी नित्यमेवाभ्यवर्तत ॥ १२.३०.२६ ॥
नंतर स्वतःच्या पराभवाच्या भीतीने बृहस्पतीच्या मतानुसार स्थिर राहून, कुमारात संधी पाहत तो सतत तसाच वागत राहिला.
12.30.27
चोदयामास तद्वज्रं दिव्यास्रं मूर्तिमत्स्थ्रितम् ।
व्याघ्रो भूत्वा जहीमं त्वं राजपुत्रमिति प्रभो ॥ १२.३०.२७ ॥
दिव्य अस्त्र म्हणून मूर्त रूपात उभ्या असलेल्या त्या वज्राला त्याने प्रेरित केले: 'वाघ होऊन या राजपुत्राला ठार कर' असे, हे प्रभो.
12.30.28
प्रवृद्धः किल वीर्येण मामेषोऽभिभविष्यति ।
सृञ्जयस्य सुतो वज्र यथैनं पर्वतोऽब्रवीत् ॥ १२.३०.२८ ॥
'हा पराक्रमाने वाढून मला निश्चितच पराभूत करील' — हे वज्रा, सृंजयाच्या पुत्राबद्दल पर्वताने जसे त्याला सांगितले होते.
12.30.29
एवमुक्तस्तु शक्रेण वज्रः परपुरंजयः ।
कुमारमन्तरप्रेक्षी नित्यमेवान्वपद्यत ॥ १२.३०.२९ ॥
शक्राने असे सांगितल्यावर, शत्रुनगरांना जिंकणारे ते वज्र कुमाराकडे संधी पाहत सतत त्याच्या मागे लागले.
12.30.30
सृञ्जयोऽपि सुतं प्राप्य देवराजसमद्युतिम् ।
हृष्टः सान्तः पुरो राजा वननित्यो बभूव ह ॥ १२.३०.३० ॥
देवराजासारखे तेजस्वी पुत्र मिळाल्याने सृंजयही आनंदित झाला; तो राजा अंतःपुरासह सदा वनात राहणारा झाला.
12.30.31
ततो भागीरथीतीरे कदाचिन्निर्जने वने ।
धात्रीद्वितीयो बालः स क्रीडार्थं पर्यधावत ॥ १२.३०.३१ ॥
नंतर एकदा भागीरथीच्या तीरावरील निर्जन अरण्यात, धात्रीसह तो बालक खेळण्यासाठी धावू लागला.
12.30.32
पञ्चवर्षकदेशीयो बालो नागेन्द्रविक्रमः ।
सहसोत्पतितं व्याघ्रमाससाद महाबलम् ॥ १२.३०.३२ ॥
पाच वर्षांचा तो बालक, गजेंद्रासारखा पराक्रमी, अचानक झेप घेऊन आलेल्या महाबलवान वाघासमोर आला.
12.30.33
स बालस्तेन निष्पिष्टो वेपमानो नृपात्मजः ।
व्यसुः पपात मेदिन्यां ततो धात्री विचुक्रुशे ॥ १२.३०.३३ ॥
त्या वाघाने चिरडलेला तो राजपुत्र थरथरत प्राणहीन होऊन जमिनीवर कोसळला; तेव्हा धात्री मोठ्याने आक्रोश करू लागली.
12.30.34
हत्वा तु राजपुत्रं स तत्रैवान्तरधीयत ।
शार्दूलो देवराजस्य माययान्तर्हितस्तदा ॥ १२.३०.३४ ॥
राजपुत्राला ठार मारून तो वाघ तिथेच अंतर्धान पावला; तेव्हा देवराजाच्या मायेने तो लपून गेला.
12.30.35
धात्र्यास्तु निनदं श्रुत्वा रुदत्याः परमार्तवत् ।
अभ्यधावत तं देशं स्वयमेव महीपतिः ॥ १२.३०.३५ ॥
धात्रीचा रडण्याचा आवाज ऐकून, अतिशय व्याकुळ होऊन, राजा स्वतःच त्या ठिकाणी धावला.
12.30.36
स ददर्श शयानं तं गतासुं पीतशोणितम् ।
कुमारं विगतानन्दं निशाकरमिव च्युतम् ॥ १२.३०.३६ ॥
त्याने तो बालक पाहिला; प्राणहीन, रक्ताने माखलेला, आनंदहीन, जणू खाली पडलेला चंद्र.
12.30.37
स तमुत्सङ्गमारोप्य परिपीडितवक्षसम् ।
पुत्रं रुधिरसंसिक्तं पर्यदेवयदातुरः ॥ १२.३०.३७ ॥
छाती चिरडलेल्या, रक्ताने माखलेल्या त्या पुत्राला मांडीवर घेऊन तो आर्तपणे विलाप करू लागला.
12.30.38
ततस्ता मातरस्तस्य रुदत्यः शोककर्शिताः ।
अभ्यधावन्त तं देशं यत्र राजा स सृञ्जयः ॥ १२.३०.३८ ॥
तेव्हा शोकाने कृश झालेल्या, रडत असलेल्या त्याच्या त्या माता ज्या ठिकाणी सृंजय राजा होता तिकडे धावत गेल्या.
12.30.39
ततः स राजा सस्मार मामेव गतमानसः ।
तदाऽहं चिन्तनं ज्ञात्वा गतवांस्तस्य दर्शनम् ॥ १२.३०.३९ ॥
तेव्हा विचलित मनाच्या त्या राजाने मलाच स्मरण केले. तेव्हा त्याची चिंता जाणून मी त्याच्या दर्शनासाठी गेलो.
12.30.40
मयैतानि च वाक्यानि श्रावितः शोकलालसः ।
यानि ते यदुवीरेण कथितानि महीपते ॥ १२.३०.४० ॥
हे महीपते, यदुवीराने तुम्हाला सांगितलेली ती वचने मीच शोकाने व्याकुळ झालेल्या त्याला ऐकवली.
12.30.41
संजीवितश्चापि पुनर्वासवानुमते तदा ।
भवितव्यं तथा तच्च न तच्छक्यमतोऽन्यथा ॥ १२.३०.४१ ॥
इंद्राच्या अनुमतीने तेव्हा तो पुन्हा जिवंत झाला. तसे होणारच होते; ते अन्यथा घडणे शक्य नव्हते.
12.30.42
तत ऊर्ध्वं कुमारस्तु स्वर्णष्ठीवी महायशाः ।
चित्तं प्रसादयामास पितृर्मातुश्च वीर्यवान् ॥ १२.३०.४२ ॥
त्यानंतर, सोने थुंकणाऱ्या त्या महायशस्वी, पराक्रमी कुमाराने वडिलांचे आणि मातेचे मन प्रसन्न केले.
12.30.43
कारयामास राज्यं च पितरि स्वर्गते नृप ।
वर्षाणां शतमेकं च सहस्रं भीमविक्रमः ॥ १२.३०.४३ ॥
हे राजा, वडील स्वर्गवासी झाल्यावर त्याने राज्य चालवले; भयंकर पराक्रमी तो शंभर व हजार वर्षे राज्य करत राहिला.
12.30.44
तत ईजे महायज्ञैर्बहुभिर्भूरिदक्षिणैः ।
तर्पयामास देवांश्च पितॄंश्चैव महाद्युतिः ॥ १२.३०.४४ ॥
नंतर त्या महातेजस्वीने भरपूर दक्षिणांसह अनेक महायज्ञ केले आणि देव व पितरांना तृप्त केले.
12.30.45
उत्पाद्य च बहून्पुत्रान्कुलसतानकारिणः ।
कालेन महता राजन्कालधर्ममुपेयिवान् ॥ १२.३०.४५ ॥
हे राजा, कुलपरंपरा चालवणारे अनेक पुत्र जन्माला घालून दीर्घकालानंतर तो कालधर्माला (मृत्यूला) प्राप्त झाला.
12.30.46
स त्वं राजेन्द्र संजातं शोकमेकं निवर्तय ।
यथा त्वं केशवः प्राह व्यामश्च सुमहातपाः ॥ १२.३०.४६ ॥
हे राजेंद्रा, तुझ्यात उत्पन्न झालेला तो एक शोक परत फिरव; जसे केशव म्हणाले आणि महातपस्वी व्यासांनीही सांगितले.
12.30.47
पितृपैतामहं राज्यमास्थाय धुरमुद्वह ।
इष्ट्वा पुण्यैर्महायज्ञैरिष्टं लोकमवाप्स्यसि ॥ १२.३०.४७ ॥
वडील आणि आजोबांचे राज्य स्वीकारून धुरा वाहा; पुण्यकारक महायज्ञ करून तू इष्ट लोक प्राप्त करशील.