ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.302
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.302.1
वर्णो विशेषवर्णानां महर्षे केन जायते ।
एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं तद्ब्रूहि वदतां वर ॥ १२.३०२.१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣ ਕਿਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਦੱਸੋ।
12.302.2
यदेतज्जायतेऽपत्यं स एवायमिति श्रुतिः ।
कथं ब्राह्मणतो जातो विशेषग्रहणं गतः ॥ १२.३०२.२ ॥
ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਜੰਮਦੀ ਹੈ, 'ਉਹੀ ਇਹ ਹੈ' — ਇਹ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਿਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ?
12.302.3
एवमेतन्महाराज येन जातः स एव सः ।
तपसस्त्वपकर्षेण जातिग्रहणतां गतः ॥ १२.३०२.३ ॥
ਇਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜ — ਜਿਸ ਤੋਂ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਉਹੀ ਉਹ ਹੈ। ਪਰ ਤਪ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਉਹ ਜਾਤੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.302.4
सुक्षेत्राच्च सुबीजाच्च पुण्यो भवति संभवः ।
अतोऽन्यतरतो हीनादवरो नाम जायते ॥ १२.३०२.४ ॥
ਚੰਗੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ 'ਅਵਰ' ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
12.302.5
वक्राद्भुजाभ्यामूरुभ्यां पद्भ्यां चैवाथ जज्ञिरे ।
सृजतः प्रजापतेर्लोकानिति धर्मविदो विदुः ॥ १२.३०२.५ ॥
ਮੂੰਹ, ਬਾਹਾਂ, ਪੱਟਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ — ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ — ਇਹ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.302.6
मुखजा ब्राह्मणास्तात बाहुजाः क्षत्रियाः स्मृताः ।
ऊरुजा धनिनो राजन्पादजाः परिचारकाः ॥ १२.३०२.६ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੱਟਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਧਨੀ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਸੇਵਕ।
12.302.7
चतुर्णामेव वर्णानामागमः पुरुषर्षभ ।
अतोन्ये त्वतिरिक्ता ये ते वै संकरजाः स्मृताः ॥ १२.३०२.७ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ, ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜੋ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਕਰਜ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
12.302.8
क्षत्रियातिरथाम्बष्ठा उग्रा वैदेहकास्तथा ।
श्वपाकाः पुल्कसाः स्तेना निषादाः सूतमागधाः ॥ १२.३०२.८ ॥
ਕਸ਼ੱਤ੍ਰਿਯਾਤਿਰਥ, ਅੰਬਸ਼ਠ, ਉਗ੍ਰ, ਵੈਦੇਹਕ, ਸ਼ਵਪਾਕ, ਪੁਲਕਸ, ਚੋਰ, ਨਿਸ਼ਾਦ, ਸੂਤ ਅਤੇ ਮਾਗਧ — ਇਹ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
12.302.9
अयोगाः कारणा व्रात्याश्चाण्डालाश्च नराधिप ।
एते चतुर्भ्यो वर्णेभ्यो जायन्ते वै परस्परात् ॥ १२.३०२.९ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਅਯੋਗ, ਕਾਰਣ, ਵ੍ਰਾਤਯ ਅਤੇ ਚਾਂਡਾਲ—ਇਹ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਜਨਮਦੇ ਹਨ।
12.302.10
ब्रह्मणैकेन जातानां नानात्वं गोत्रतः कथम् ।
बहूनीह हि लोके वै गोत्राणि मुनिसत्तम ॥ १२.३०२.१० ॥
ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਏਨਾ ਭੇਦ ਕਿਵੇਂ? ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਗੋਤ੍ਰ ਹਨ।
12.302.11
यत्र तत्र कथं जाताः स्वयोनिं मुनयो गताः ।
शूद्रयोनौ समुत्पन्ना वियोनौ च तथा परे ॥ १२.३०२.११ ॥
ਮੁਨੀ ਜਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ? ਕੁਝ ਸ਼ੂਦਰ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਯੋਨੀ ਵਿੱਚ।
12.302.12
राजन्नैतद्भवेद्ब्राह्ममपकृष्टेन जन्मना ।
महात्मनां समुत्पत्तिस्तपसा भावितात्मनाम् ॥ १२.३०२.१२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਨੀਵੇਂ ਜਨਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤਪ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.302.13
उत्पाद्य पुत्रान्मुनयो नृपते यत्र तत्र ह ।
स्वेनैव तपसा तेषामृषित्वं विदधुः पुनः ॥ १२.३०२.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤਪ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀਪਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
12.302.14
पितामहश्च मे पूर्वमृश्यशृङ्गश्च काश्यपः ।
वेदस्ताण्ड्यः कृपश्चैव काक्षीवत्कमठादयः ॥ १२.३०२.१४ ॥
ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਮਹ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰਿੰਗ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਵੇਦ, ਤਾਂਡਯ, ਕ੍ਰਿਪ, ਕਾਕਸ਼ੀਵਾਨ, ਕਮਠ ਆਦਿ।
12.302.15
यवक्रीतश्च नृपते द्रोणश्च वदतांवरः ।
आयुर्मतङ्गो दत्तश्च द्रुमदो मात्स्य एव च ॥ १२.३०२.१५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯਵਕ੍ਰੀਤ, ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੋਣ, ਆਯੂ, ਮਤੰਗ, ਦੱਤ, ਦ੍ਰੁਮਦ ਅਤੇ ਮਾਤਸਯ ਵੀ।
12.302.16
एते स्वां प्रकृतिं प्राप्ता वैदेह तपसो बलात् ।
प्रतिष्ठिता वेदविदो दमेन तपसैव हि ॥ १२.३०२.१६ ॥
ਹੇ ਵੈਦੇਹ, ਇਹ ਸਭ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਦਮ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਦ-ਵੇਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਏ।
12.302.17
मूलगोत्राणि चत्वारि समुत्पन्नानि पार्थिव ।
अङ्गिराः कश्यपश्चैव वसिष्ठो भृगुरेव च ॥ १२.३०२.१७ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ, ਚਾਰ ਮੂਲ ਗੋਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ: ਅੰਗਿਰਾ, ਕਸ਼ਯਪ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੂ।
12.302.18
कर्मतोऽन्यानि गोत्राणि समुत्पन्नानि पार्थिव ।
नामधेयानि तपसा तानि च ग्रहणं सताम् ॥ १२.३०२.१८ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ, ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ ਗੋਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਉਹ ਨਾਮ ਤਪ ਤੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.302.19
विशेषधर्मान्वर्णानां प्रब्रूहि भगवन्मम ।
ततः सामान्यधर्मांश्च सर्वत्र कुशलो ह्यसि ॥ १२.३०२.१९ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਫਿਰ ਸਾਂਝੇ ਧਰਮ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ।
12.302.20
प्रतिग्रहो याजनं च तथैवाध्यापनं नृप ।
विशेषधर्मा विप्राणां रक्षा क्षत्रस्य शोभना ॥ १२.३०२.२० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਾਨ ਲੈਣਾ, ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ — ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ ਹਨ; ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਦਾ ਸ਼ੋਭਨੀਕ ਧਰਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
12.302.21
कृषिश्च पाशुपाल्यं च वाणिज्यं च विशामपि ।
द्विजानां परिचर्या च शूद्रकर्म नराधिप ॥ १२.३०२.२१ ॥
ਖੇਤੀ, ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵੀ ਵੈਸ਼ਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ; ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।
12.302.22
विशेषधर्मा नृपते वर्णानां परिकीर्तिताः ।
धर्मान्साधारणांस्तात विस्तरेण शृणुष्व मे ॥ १२.३०२.२२ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ, ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ ਦੱਸੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਪੁੱਤਰ, ਸਾਂਝੇ ਧਰਮ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣ।
12.302.23
आनृशंस्यमर्हिसा चाप्रमादः संविभागिता ।
श्राद्धकर्मातिथेयं च सत्यमक्रोध एव च ॥ १२.३०२.२३ ॥
ਦਿਆ, ਅਹਿੰਸਾ, ਅਪ੍ਰਮਾਦ, ਵੰਡ ਕੇ ਖਾਣਾ, ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ, ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਰਹਿਤਤਾ ਵੀ।
12.302.24
स्वेषु दारेषु संतोषः शौचं नित्याऽनसूयता ।
आत्मज्ञानं तितिक्षा च धर्माः साधारणा नृप ॥ १२.३०२.२४ ॥
ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਸਦਾ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤਤਾ, ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਬਰ — ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਇਹ ਸਾਂਝੇ ਧਰਮ ਹਨ।
12.302.25
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्रयो वर्णा द्विजातयः ।
अत्र तेषामधीकारो धर्मेषु द्विपदां वर ॥ १२.३०२.२५ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਹਨ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।
12.302.26
विकर्मावस्थिता वर्णाः पतन्ति नृपते त्रयः ।
उन्नमन्ति यथा सन्त आश्रित्येह स्वकर्मसु ॥ १२.३०२.२६ ॥
ਵਿਕਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਰਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੱਜਣ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਚੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।
12.302.27
न चापि शूद्रः पततीति निश्चयो ।
न चापि संस्कारमिहार्हतीति वा।
श्रुतिप्रयुक्तं न च धर्ममाप्नुते ।
न चास्य धर्मे प्रतिषेधनं कृतम् ॥ १२.३०२.२७ ॥
ਸ਼ੂਦਰ ਪਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਇੱਥੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਰੁਤੀ ਵੱਲੋਂ ਵਿਹਿਤ ਧਰਮ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਮਨਾਹੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
12.302.28
वैदेहकं शूद्रमुदाहरन्ति ।
द्विजा महाराज श्रुतोपपन्नाः।
अहं हि पश्यामि नरेन्द्र देवं ।
विश्वस्य विष्णुं जगतः प्रधानम् ॥ १२.३०२.२८ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਦ੍ਵਿਜ ਵੈਦੇਹਕ ਸ਼ੂਦਰ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ। ਪਰ ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
12.302.29
सतां वृत्तमधिष्ठाय निहीना उद्दिधीर्षवः ।
मन्त्रवर्जं न दुष्यन्ति कुर्वाणाः पौष्टिकीः क्रियाः ॥ १२.३०२.२९ ॥
ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਉੱਚੇ ਉੱਠਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੀਵੇਂ ਲੋਕ, ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
12.302.30
यथायथा हि सद्वॄत्तमालम्बन्तीतरे जनाः ।
यथातथा सुखं प्राप्य प्रेत्य चेह च मोदते ॥ १२.३०२.३० ॥
ਹੋਰ ਲੋਕ ਜਿੰਨਾ ਸਦਾਚਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨਾ ਹੀ ਸੁਖ ਪਾ ਕੇ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.302.31
किं कर्म दूषयत्येनमथो जातिर्महामुने ।
संदेहो मे समुत्पन्नस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.३०२.३१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਇਹਨੂੰ ਕਰਮ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਾਤੀ? ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਓ।
12.302.32
असंशयं महाराज उभयं दोषकारकम् ।
कर्म चैव हि जातिश्च विशेषं तु निशामय ॥ १२.३०२.३२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਕਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਸੁਣੋ।
12.302.33
जात्या च कर्मणा चैव दुष्टं कर्म न सेवते ।
जात्या दुष्टश्च यः पापं न करोति स पूरुषः ॥ १२.३०२.३३ ॥
ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੋ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਤੋਂ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੋ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ — ਉਹੀ ਪੁਰਸ਼ (ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ)।
12.302.34
जात्या प्रधानं पुरुषं कुर्वाणं कर्म धिक्कृतम् ।
कर्म तद्दूषयत्येनं तस्मात्कर्म न शोभनम् ॥ १२.३०२.३४ ॥
ਜਾਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਨਿੰਦਿਤ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਰਮ ਹੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਰਮ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ।
12.302.35
कानि कर्माणि धर्म्याणि लोकेऽस्मिन्द्विजसत्तम् ।
न हिंसन्तीह भूतानि क्रियमाणानि सर्वदा ॥ १२.३०२.३५ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਧਰਮ-ਸੰਮਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?
12.302.36
शृणु मेऽत्र महाराज यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
यानि कर्माण्यहिंस्राणि नरं त्रायन्ति सर्वदा ॥ १२.३०२.३६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਅਹਿੰਸਕ ਕਰਮ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.302.37
संन्यस्याग्नीनुदासीनाः पश्यन्ति विगतज्वराः ।
नैःश्रेयसं कर्मपथं समारुह्य यथाक्रमम् ॥ १२.३०२.३७ ॥
ਅਗਨੀਆਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ, ਉਦਾਸੀਨ ਅਤੇ ਤਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ।
12.302.38
प्रश्रिता विनयोपेता दमनित्याः सुसंशिताः ।
पयान्ति स्थानमजरं सर्वकर्मविवर्जिताः ॥ १२.३०२.३८ ॥
ਨਿਮਰ, ਵਿਨਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਦਾ ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅਜਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.302.39
सर्वे वर्णा धर्मकार्याणि सम्यक् ।
कृत्वा राजन्सत्यवाक्यानि चोक्त्वा।
त्यक्त्वा धर्मं दारुणं जीवलोके ।
यान्ति स्वर्गं नात्र कार्यो विचारः ॥ १२.३०२.३९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸਾਰੇ ਵਰਣ ਧਰਮ-ਕਾਰਜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ, ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਬੋਲ ਕੇ, ਇਸ ਜੀਵ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।