మహాభారతం · అధ్యాయం 12.302
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.302.1
वर्णो विशेषवर्णानां महर्षे केन जायते ।
एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं तद्ब्रूहि वदतां वर ॥ १२.३०२.१ ॥
మహర్షీ, ప్రత్యేక వర్ణాల వర్ణం దేనివల్ల పుడుతుంది? దీన్ని తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను; వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా, అది చెప్పు.
12.302.2
यदेतज्जायतेऽपत्यं स एवायमिति श्रुतिः ।
कथं ब्राह्मणतो जातो विशेषग्रहणं गतः ॥ १२.३०२.२ ॥
పుట్టిన సంతానం 'అతడే ఇతడు' అని శ్రుతి చెబుతుంది. బ్రాహ్మణుని నుండి జన్మించినవాడు ప్రత్యేక స్థితిని ఎలా పొందుతాడు?
12.302.3
एवमेतन्महाराज येन जातः स एव सः ।
तपसस्त्वपकर्षेण जातिग्रहणतां गतः ॥ १२.३०२.३ ॥
ఇది అలాగే ఉంది, మహారాజా — ఎవరివల్ల జన్మించాడో అతడే అతడు. కానీ తపస్సు క్షీణించడం వల్ల అతడు జాతిని స్వీకరిస్తాడు.
12.302.4
सुक्षेत्राच्च सुबीजाच्च पुण्यो भवति संभवः ।
अतोऽन्यतरतो हीनादवरो नाम जायते ॥ १२.३०२.४ ॥
మంచి క్షేత్రం నుండి, మంచి బీజం నుండి పవిత్రమైన జన్మ కలుగుతుంది. అందువల్ల ఇద్దరిలో ఒకరు హీనులైతే అవరుడు అనే పేరుగలవాడు జన్మిస్తాడు.
12.302.5
वक्राद्भुजाभ्यामूरुभ्यां पद्भ्यां चैवाथ जज्ञिरे ।
सृजतः प्रजापतेर्लोकानिति धर्मविदो विदुः ॥ १२.३०२.५ ॥
ముఖం, భుజాలు, తొడలు, పాదాల నుండి జన్మించారు — లోకాలను సృష్టిస్తున్న ప్రజాపతి నుండి — అని ధర్మజ్ఞులు తెలుసుకుంటారు.
12.302.6
मुखजा ब्राह्मणास्तात बाहुजाः क्षत्रियाः स्मृताः ।
ऊरुजा धनिनो राजन्पादजाः परिचारकाः ॥ १२.३०२.६ ॥
కుమారా, ముఖం నుండి పుట్టినవారు బ్రాహ్మణులు; భుజాల నుండి పుట్టినవారు క్షత్రియులు. రాజా, తొడల నుండి పుట్టినవారు ధనవంతులు; పాదాల నుండి పుట్టినవారు సేవకులు.
12.302.7
चतुर्णामेव वर्णानामागमः पुरुषर्षभ ।
अतोन्ये त्वतिरिक्ता ये ते वै संकरजाः स्मृताः ॥ १२.३०२.७ ॥
పురుషర్షభా, నాలుగు వర్ణాల నుండే ఉత్పత్తి కలుగుతుంది. వీటికి అతీతులైనవారు సంకరజులని చెప్పబడ్డారు.
12.302.8
क्षत्रियातिरथाम्बष्ठा उग्रा वैदेहकास्तथा ।
श्वपाकाः पुल्कसाः स्तेना निषादाः सूतमागधाः ॥ १२.३०२.८ ॥
క్షత్రియాతిరథులు, అంబష్ఠులు, ఉగ్రులు, వైదేహకులు, శ్వపాకులు, పుల్కసులు, దొంగలు, నిషాదులు, సూతులు, మాగధులు—వీరూ ఇలాగే.
12.302.9
अयोगाः कारणा व्रात्याश्चाण्डालाश्च नराधिप ।
एते चतुर्भ्यो वर्णेभ्यो जायन्ते वै परस्परात् ॥ १२.३०२.९ ॥
ఓ నరాధిపా, అయోగులు, కారణులు, వ్రాత్యులు, చండాలురు—వీరు నాలుగు వర్ణాల నుండి, పరస్పర సంబంధం వల్ల జన్మిస్తారు.
12.302.10
ब्रह्मणैकेन जातानां नानात्वं गोत्रतः कथम् ।
बहूनीह हि लोके वै गोत्राणि मुनिसत्तम ॥ १२.३०२.१० ॥
ఒక బ్రాహ్మణుడి నుండి జన్మించినవారికి గోత్రంలో ఇంతటి భేదం ఎలా? మునిశ్రేష్ఠా, ఈ లోకంలో అనేక గోత్రాలు ఉన్నాయి కదా.
12.302.11
यत्र तत्र कथं जाताः स्वयोनिं मुनयो गताः ।
शूद्रयोनौ समुत्पन्ना वियोनौ च तथा परे ॥ १२.३०२.११ ॥
మునులు ఎక్కడెక్కడో ఎలా జన్మించి తమ సొంత యోనిని పొందారు? కొందరు శూద్ర యోనిలో, మరికొందరు అయోగ్య యోనులలో జన్మించారు.
12.302.12
राजन्नैतद्भवेद्ब्राह्ममपकृष्टेन जन्मना ।
महात्मनां समुत्पत्तिस्तपसा भावितात्मनाम् ॥ १२.३०२.१२ ॥
ఓ రాజా, బ్రాహ్మణత్వం తక్కువ జన్మ వల్ల లభించదు. మహాత్ముల ఉత్పత్తి తపస్సుతో పవిత్రమైన ఆత్మలవల్ల కలుగుతుంది.
12.302.13
उत्पाद्य पुत्रान्मुनयो नृपते यत्र तत्र ह ।
स्वेनैव तपसा तेषामृषित्वं विदधुः पुनः ॥ १२.३०२.१३ ॥
ఓ రాజా, మునులు అక్కడక్కడ పుత్రులను కన్నారు; తరువాత తమ స్వంత తపస్సుతోనే వారికి ఋషిత్వాన్ని స్థిరపరచారు.
12.302.14
पितामहश्च मे पूर्वमृश्यशृङ्गश्च काश्यपः ।
वेदस्ताण्ड्यः कृपश्चैव काक्षीवत्कमठादयः ॥ १२.३०२.१४ ॥
నా పితామహుడు పూర్వం, ఋశ్యశృంగుడు, కాశ్యపుడు, వేదుడు, తాండ్యుడు, కృపుడు, కాక్షీవంతుడు, కమఠుడు మొదలైనవారు.
12.302.15
यवक्रीतश्च नृपते द्रोणश्च वदतांवरः ।
आयुर्मतङ्गो दत्तश्च द्रुमदो मात्स्य एव च ॥ १२.३०२.१५ ॥
ఓ రాజా, యవక్రీతుడు, వక్తలలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుడు, ఆయుడు, మతంగుడు, దత్తుడు, ద్రుమదుడు, మాత్స్యుడు కూడా.
12.302.16
एते स्वां प्रकृतिं प्राप्ता वैदेह तपसो बलात् ।
प्रतिष्ठिता वेदविदो दमेन तपसैव हि ॥ १२.३०२.१६ ॥
ఓ వైదేహా, వీరంతా తపో బలంతో తమ స్వభావాన్ని పొందారు; దమంతో, తపస్సుతోనే వేదవేత్తలుగా ప్రతిష్ఠితులయ్యారు.
12.302.17
मूलगोत्राणि चत्वारि समुत्पन्नानि पार्थिव ।
अङ्गिराः कश्यपश्चैव वसिष्ठो भृगुरेव च ॥ १२.३०२.१७ ॥
ఓ రాజా, నాలుగు మూల గోత్రాలు ఉద్భవించాయి: అంగిరసుడు, కాశ్యపుడు, వసిష్ఠుడు, భృగువు.
12.302.18
कर्मतोऽन्यानि गोत्राणि समुत्पन्नानि पार्थिव ।
नामधेयानि तपसा तानि च ग्रहणं सताम् ॥ १२.३०२.१८ ॥
ఓ రాజా, కర్మ వలన ఇతర గోత్రాలు ఉద్భవించాయి; ఆ పేర్లు తపస్సు వలన కలిగినవి, సజ్జనులచే స్వీకరించబడేవి.
12.302.19
विशेषधर्मान्वर्णानां प्रब्रूहि भगवन्मम ।
ततः सामान्यधर्मांश्च सर्वत्र कुशलो ह्यसि ॥ १२.३०२.१९ ॥
భగవాన్, వర్ణాల విశేష ధర్మాలను నాకు వివరించండి; తరువాత సామాన్య ధర్మాలను కూడా, ఎందుకంటే మీరు అన్నింటిలో నిపుణులు.
12.302.20
प्रतिग्रहो याजनं च तथैवाध्यापनं नृप ।
विशेषधर्मा विप्राणां रक्षा क्षत्रस्य शोभना ॥ १२.३०२.२० ॥
ఓ రాజా, దానం స్వీకరించడం, యాగం చేయించడం, అలాగే బోధించడం — ఇవి బ్రాహ్మణుల విశేష ధర్మాలు; క్షత్రియునికి శుభకరమైన ధర్మం రక్షణ.
12.302.21
कृषिश्च पाशुपाल्यं च वाणिज्यं च विशामपि ।
द्विजानां परिचर्या च शूद्रकर्म नराधिप ॥ १२.३०२.२१ ॥
వ్యవసాయం, పశుపోషణ, వ్యాపారం కూడా వైశ్యుల ధర్మాలు; ద్విజులకు సేవ చేయడం శూద్రుని కర్మ, ఓ నరాధిపా.
12.302.22
विशेषधर्मा नृपते वर्णानां परिकीर्तिताः ।
धर्मान्साधारणांस्तात विस्तरेण शृणुष्व मे ॥ १२.३०२.२२ ॥
ఓ నృపతీ, వర్ణాల విశేష ధర్మాలు చెప్పబడ్డాయి; ప్రియుడా, సామాన్య ధర్మాలను నా నుండి విస్తారంగా విను.
12.302.23
आनृशंस्यमर्हिसा चाप्रमादः संविभागिता ।
श्राद्धकर्मातिथेयं च सत्यमक्रोध एव च ॥ १२.३०२.२३ ॥
దయ, అహింస, అప్రమత్తత, పంచుకోవడం, శ్రాద్ధ కర్మ, అతిథి సత్కారం, సత్యం, క్రోధం లేకపోవడం కూడా.
12.302.24
स्वेषु दारेषु संतोषः शौचं नित्याऽनसूयता ।
आत्मज्ञानं तितिक्षा च धर्माः साधारणा नृप ॥ १२.३०२.२४ ॥
తన భార్యలతో సంతృప్తి, శుచిత్వం, నిత్యం అసూయ లేకపోవడం, ఆత్మజ్ఞానం, ఓర్పు — ఓ నృపా, ఇవి సామాన్య ధర్మాలు.
12.302.25
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्रयो वर्णा द्विजातयः ।
अत्र तेषामधीकारो धर्मेषु द्विपदां वर ॥ १२.३०२.२५ ॥
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు — ఈ మూడు వర్ణాలు ద్విజాతులు. ఓ నరశ్రేష్ఠా, ధర్మాలలో వారికే అధికారం ఉంది.
12.302.26
विकर्मावस्थिता वर्णाः पतन्ति नृपते त्रयः ।
उन्नमन्ति यथा सन्त आश्रित्येह स्वकर्मसु ॥ १२.३०२.२६ ॥
విరుద్ధ కర్మలలో నిలిచిన ఆ మూడు వర్ణాలు, ఓ రాజా, పతనమవుతాయి. సజ్జనులు ఇక్కడ తమ స్వకర్మలను ఆశ్రయించి ఎలా ఉన్నతి పొందుతారో అలా.
12.302.27
न चापि शूद्रः पततीति निश्चयो ।
न चापि संस्कारमिहार्हतीति वा।
श्रुतिप्रयुक्तं न च धर्ममाप्नुते ।
न चास्य धर्मे प्रतिषेधनं कृतम् ॥ १२.३०२.२७ ॥
శూద్రుడు పతనమవుతాడని నిశ్చయం లేదు; అతను ఇక్కడ సంస్కారానికి అర్హుడు కాడని కూడా కాదు. శ్రుతి విధించిన ధర్మాన్ని అతడు పొందడు; అతని ధర్మంపై నిషేధం కూడా చేయబడలేదు.
12.302.28
वैदेहकं शूद्रमुदाहरन्ति ।
द्विजा महाराज श्रुतोपपन्नाः।
अहं हि पश्यामि नरेन्द्र देवं ।
विश्वस्य विष्णुं जगतः प्रधानम् ॥ १२.३०२.२८ ॥
శాస్త్రజ్ఞులైన ద్విజులు వైదేహక శూద్రుణ్ణి గురించి ఇలా చెబుతారు, మహారాజా. కానీ నరేంద్రా, నేను అతనిని జగత్తుకు ప్రధానమైన దేవుడు విష్ణువుగానే చూస్తున్నాను.
12.302.29
सतां वृत्तमधिष्ठाय निहीना उद्दिधीर्षवः ।
मन्त्रवर्जं न दुष्यन्ति कुर्वाणाः पौष्टिकीः क्रियाः ॥ १२.३०२.२९ ॥
సజ్జనుల ఆచారాన్ని ఆశ్రయించి, ఉన్నతి కోరే నీచులు మంత్రం లేకుండా పౌష్టిక కర్మలు చేసినా దోషం పొందరు.
12.302.30
यथायथा हि सद्वॄत्तमालम्बन्तीतरे जनाः ।
यथातथा सुखं प्राप्य प्रेत्य चेह च मोदते ॥ १२.३०२.३० ॥
ఇతర జనులు ఎంత మేరకు సద్వర్తనను ఆశ్రయిస్తారో, అంత మేరకు సుఖం పొంది ఇక్కడా మరణానంతరమూ ఆనందిస్తారు.
12.302.31
किं कर्म दूषयत्येनमथो जातिर्महामुने ।
संदेहो मे समुत्पन्नस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.३०२.३१ ॥
మహామునీ, ఇతనిని కర్మ దూషిస్తుందా, లేక జాతి దూషిస్తుందా? నాకు సందేహం కలిగింది; దానిని నాకు వివరించడం తగును.
12.302.32
असंशयं महाराज उभयं दोषकारकम् ।
कर्म चैव हि जातिश्च विशेषं तु निशामय ॥ १२.३०२.३२ ॥
మహారాజా, సందేహం లేదు; కర్మ, జాతి రెండూ దోషాన్ని కలిగిస్తాయి. అయితే వాటి విశేష భేదాన్ని విను.
12.302.33
जात्या च कर्मणा चैव दुष्टं कर्म न सेवते ।
जात्या दुष्टश्च यः पापं न करोति स पूरुषः ॥ १२.३०२.३३ ॥
జాతిచేత, కర్మచేత కూడా దూషితుడైనా దూషిత కర్మను ఆచరించనివాడు, జాతిచేత దూషితుడైనా పాపం చేయనివాడు — ఆ పురుషుడే (శ్రేష్ఠుడు).
12.302.34
जात्या प्रधानं पुरुषं कुर्वाणं कर्म धिक्कृतम् ।
कर्म तद्दूषयत्येनं तस्मात्कर्म न शोभनम् ॥ १२.३०२.३४ ॥
జాతిచేత ప్రధానుడైనా నిందితమైన కర్మను చేసే పురుషుడిని ఆ కర్మయే దూషిస్తుంది. కాబట్టి ఆ కర్మ శుభకరం కాదు.
12.302.35
कानि कर्माणि धर्म्याणि लोकेऽस्मिन्द्विजसत्तम् ।
न हिंसन्तीह भूतानि क्रियमाणानि सर्वदा ॥ १२.३०२.३५ ॥
ద్విజశ్రేష్ఠా, ఈ లోకంలో ఏ కర్మలు ధర్మ్యమైనవి, చేస్తున్నప్పుడు ప్రాణులను ఎప్పుడూ హింసించనివి?
12.302.36
शृणु मेऽत्र महाराज यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
यानि कर्माण्यहिंस्राणि नरं त्रायन्ति सर्वदा ॥ १२.३०२.३६ ॥
మహారాజా, నీవు నన్ను అడుగుతున్న దానిని ఇక్కడ నా నుండి విను. అహింసాత్మకమైన కర్మలు మనిషిని ఎల్లప్పుడూ రక్షిస్తాయి.
12.302.37
संन्यस्याग्नीनुदासीनाः पश्यन्ति विगतज्वराः ।
नैःश्रेयसं कर्मपथं समारुह्य यथाक्रमम् ॥ १२.३०२.३७ ॥
అగ్నులను త్యజించి, ఉదాసీనులై, తాపరహితులై వారు చూస్తారు; క్రమపద్ధతిలో మోక్షదాయకమైన కర్మమార్గాన్ని అధిరోహించి.
12.302.38
प्रश्रिता विनयोपेता दमनित्याः सुसंशिताः ।
पयान्ति स्थानमजरं सर्वकर्मविवर्जिताः ॥ १२.३०२.३८ ॥
వినయవంతులై, వినయంతో కూడినవారై, నిత్యం దమనశీలురై, సుసంశుద్ధులై, సర్వ కర్మలను విడిచి వారు అజరమైన స్థానానికి వెళ్తారు.
12.302.39
सर्वे वर्णा धर्मकार्याणि सम्यक् ।
कृत्वा राजन्सत्यवाक्यानि चोक्त्वा।
त्यक्त्वा धर्मं दारुणं जीवलोके ।
यान्ति स्वर्गं नात्र कार्यो विचारः ॥ १२.३०२.३९ ॥
ఓ రాజా, అన్ని వర్ణాలవారు ధర్మకార్యాలను సరిగ్గా చేసి, సత్యవాక్యాలు పలికి, ఈ జీవలోకంలో కఠిన ధర్మాన్ని విడిచి స్వర్గానికి వెళ్తారు; ఇందులో సందేహం లేదు.