Mahābhārata · Adhyāya 12.302
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.302.1
वर्णो विशेषवर्णानां महर्षे केन जायते ।
एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं तद्ब्रूहि वदतां वर ॥ १२.३०२.१ ॥
Wahai resi agung, dengan apa varṇa dari varṇa-varṇa yang berbeda itu dilahirkan? Aku ingin mengetahuinya; katakanlah, wahai yang terbaik di antara para pembicara.
12.302.2
यदेतज्जायतेऽपत्यं स एवायमिति श्रुतिः ।
कथं ब्राह्मणतो जातो विशेषग्रहणं गतः ॥ १२.३०२.२ ॥
Keturunan yang lahir itu 'dialah orang ini juga', demikian kata śruti. Bagaimana, lahir dari seorang brahmana, ia mencapai kedudukan yang berbeda?
12.302.3
एवमेतन्महाराज येन जातः स एव सः ।
तपसस्त्वपकर्षेण जातिग्रहणतां गतः ॥ १२.३०२.३ ॥
Demikianlah, wahai raja agung: ia sesungguhnya sama dengan orang yang darinya ia lahir. Namun karena merosotnya tapas, ia menerima status kasta.
12.302.4
सुक्षेत्राच्च सुबीजाच्च पुण्यो भवति संभवः ।
अतोऽन्यतरतो हीनादवरो नाम जायते ॥ १२.३०२.४ ॥
Dari ladang yang baik dan benih yang baik lahirlah kelahiran yang suci. Oleh sebab itu, jika salah satu dari keduanya lebih rendah, lahirlah seorang anak bernama 'avara' (yang lebih rendah).
12.302.5
वक्राद्भुजाभ्यामूरुभ्यां पद्भ्यां चैवाथ जज्ञिरे ।
सृजतः प्रजापतेर्लोकानिति धर्मविदो विदुः ॥ १२.३०२.५ ॥
Dari mulut, lengan, paha, dan kaki mereka lahir — dari Prajāpati yang menciptakan dunia — demikianlah para pengetahu dharma mengetahuinya.
12.302.6
मुखजा ब्राह्मणास्तात बाहुजाः क्षत्रियाः स्मृताः ।
ऊरुजा धनिनो राजन्पादजाः परिचारकाः ॥ १२.३०२.६ ॥
Para brahmana, wahai anakku, dikatakan lahir dari mulut; kaum kṣatriya dikenang lahir dari lengan. Orang-orang kaya, wahai raja, lahir dari paha; para pelayan lahir dari kaki.
12.302.7
चतुर्णामेव वर्णानामागमः पुरुषर्षभ ।
अतोन्ये त्वतिरिक्ता ये ते वै संकरजाः स्मृताः ॥ १२.३०२.७ ॥
Wahai banteng di antara manusia, asal-usul hanya berasal dari empat varṇa; mereka yang di luar itu disebut lahir dari percampuran.
12.302.8
क्षत्रियातिरथाम्बष्ठा उग्रा वैदेहकास्तथा ।
श्वपाकाः पुल्कसाः स्तेना निषादाः सूतमागधाः ॥ १२.३०२.८ ॥
Kṣatriya-atiratha, Ambaṣṭha, Ugra, Vaidehaka, Śvapāka, Pulkasa, pencuri, Niṣāda, Sūta dan Māgadha — mereka pun demikian.
12.302.9
अयोगाः कारणा व्रात्याश्चाण्डालाश्च नराधिप ।
एते चतुर्भ्यो वर्णेभ्यो जायन्ते वै परस्परात् ॥ १२.३०२.९ ॥
Wahai raja manusia, ayoga, kāraṇa, vrātya dan caṇḍāla — mereka lahir dari empat varṇa dan dari satu sama lain.
12.302.10
ब्रह्मणैकेन जातानां नानात्वं गोत्रतः कथम् ।
बहूनीह हि लोके वै गोत्राणि मुनिसत्तम ॥ १२.३०२.१० ॥
Bagaimana bisa ada keragaman gotra di antara mereka yang lahir dari satu brahmana? Wahai yang terbaik di antara para resi, memang banyak gotra di dunia ini.
12.302.11
यत्र तत्र कथं जाताः स्वयोनिं मुनयो गताः ।
शूद्रयोनौ समुत्पन्ना वियोनौ च तथा परे ॥ १२.३०२.११ ॥
Bagaimana para resi lahir di sana-sini dan mencapai asal-usul mereka sendiri? Sebagian lahir dari rahim śūdra, dan yang lain dari rahim yang tidak layak.
12.302.12
राजन्नैतद्भवेद्ब्राह्ममपकृष्टेन जन्मना ।
महात्मनां समुत्पत्तिस्तपसा भावितात्मनाम् ॥ १२.३०२.१२ ॥
Wahai raja, keadaan brahmana tidak mungkin berasal dari kelahiran yang hina; jiwa-jiwa agung muncul dari mereka yang dirinya disucikan oleh tapa.
12.302.13
उत्पाद्य पुत्रान्मुनयो नृपते यत्र तत्र ह ।
स्वेनैव तपसा तेषामृषित्वं विदधुः पुनः ॥ १२.३०२.१३ ॥
Wahai raja, para resi menghasilkan putra di sana-sini, lalu dengan tapa mereka sendiri menetapkan kedudukan rishi bagi mereka.
12.302.14
पितामहश्च मे पूर्वमृश्यशृङ्गश्च काश्यपः ।
वेदस्ताण्ड्यः कृपश्चैव काक्षीवत्कमठादयः ॥ १२.३०२.१४ ॥
Kakekku pada masa dahulu, dan Ṛśyaśṛṅga serta Kāśyapa, Veda, Tāṇḍya, Kṛpa, Kākṣīvat, Kamaṭha dan lainnya.
12.302.15
यवक्रीतश्च नृपते द्रोणश्च वदतांवरः ।
आयुर्मतङ्गो दत्तश्च द्रुमदो मात्स्य एव च ॥ १२.३०२.१५ ॥
Dan Yavakrīta, wahai raja, dan Droṇa, yang terbaik di antara para penutur, Āyu, Mataṅga, Datta, Drumada dan juga Mātsya.
12.302.16
एते स्वां प्रकृतिं प्राप्ता वैदेह तपसो बलात् ।
प्रतिष्ठिता वेदविदो दमेन तपसैव हि ॥ १२.३०२.१६ ॥
Mereka ini, wahai Vaideha, mencapai hakikat diri mereka dengan kekuatan tapa, dan ditetapkan sebagai ahli Veda hanya dengan pengendalian diri dan tapa.
12.302.17
मूलगोत्राणि चत्वारि समुत्पन्नानि पार्थिव ।
अङ्गिराः कश्यपश्चैव वसिष्ठो भृगुरेव च ॥ १२.३०२.१७ ॥
Empat garis keturunan asal muncul, wahai raja: Aṅgiras, Kāśyapa, Vasiṣṭha dan Bhṛgu.
12.302.18
कर्मतोऽन्यानि गोत्राणि समुत्पन्नानि पार्थिव ।
नामधेयानि तपसा तानि च ग्रहणं सताम् ॥ १२.३०२.१८ ॥
Garis keturunan lain muncul dari perbuatan, wahai raja; nama-nama itu berasal dari tapa dan diterima oleh orang-orang baik.
12.302.19
विशेषधर्मान्वर्णानां प्रब्रूहि भगवन्मम ।
ततः सामान्यधर्मांश्च सर्वत्र कुशलो ह्यसि ॥ १२.३०२.१९ ॥
Wahai yang mulia, jelaskan kepadaku kewajiban khusus setiap varṇa, lalu juga kewajiban umum, karena engkau mahir dalam segala hal.
12.302.20
प्रतिग्रहो याजनं च तथैवाध्यापनं नृप ।
विशेषधर्मा विप्राणां रक्षा क्षत्रस्य शोभना ॥ १२.३०२.२० ॥
Menerima persembahan, memimpin upacara kurban, dan demikian pula mengajar — inilah kewajiban khusus para brahmana; bagi kṣatriya, perlindungan adalah kewajiban yang mulia.
12.302.21
कृषिश्च पाशुपाल्यं च वाणिज्यं च विशामपि ।
द्विजानां परिचर्या च शूद्रकर्म नराधिप ॥ १२.३०२.२१ ॥
Pertanian, peternakan, dan perdagangan juga merupakan tugas kaum vaiśya; melayani kaum dvija adalah pekerjaan kaum śūdra, wahai raja manusia.
12.302.22
विशेषधर्मा नृपते वर्णानां परिकीर्तिताः ।
धर्मान्साधारणांस्तात विस्तरेण शृणुष्व मे ॥ १२.३०२.२२ ॥
Wahai raja, kewajiban khusus para varṇa telah dijelaskan; wahai anakku, dengarkanlah sekarang dariku secara terperinci kewajiban-kewajiban umum.
12.302.23
आनृशंस्यमर्हिसा चाप्रमादः संविभागिता ।
श्राद्धकर्मातिथेयं च सत्यमक्रोध एव च ॥ १२.३०२.२३ ॥
Kebaikan hati, tanpa kekerasan, kewaspadaan, berbagi, ritual śrāddha, menjamu tamu, kejujuran, dan tidak marah.
12.302.24
स्वेषु दारेषु संतोषः शौचं नित्याऽनसूयता ।
आत्मज्ञानं तितिक्षा च धर्माः साधारणा नृप ॥ १२.३०२.२४ ॥
Puas dengan istri sendiri, kesucian, selalu bebas dari iri hati, pengetahuan diri, dan kesabaran — inilah kewajiban-kewajiban umum, wahai raja.
12.302.25
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्रयो वर्णा द्विजातयः ।
अत्र तेषामधीकारो धर्मेषु द्विपदां वर ॥ १२.३०२.२५ ॥
Brāhmaṇa, kṣatriya, dan vaiśya — ketiga varṇa ini adalah dvijāti. Di antara mereka terletak wewenang atas dharma, wahai yang terbaik di antara manusia.
12.302.26
विकर्मावस्थिता वर्णाः पतन्ति नृपते त्रयः ।
उन्नमन्ति यथा सन्त आश्रित्येह स्वकर्मसु ॥ १२.३०२.२६ ॥
Ketiga varṇa yang tetap dalam perbuatan terlarang, wahai raja, akan jatuh; sebagaimana orang-orang saleh naik di sini dengan berpegang pada kewajiban mereka sendiri.
12.302.27
न चापि शूद्रः पततीति निश्चयो ।
न चापि संस्कारमिहार्हतीति वा।
श्रुतिप्रयुक्तं न च धर्ममाप्नुते ।
न चास्य धर्मे प्रतिषेधनं कृतम् ॥ १२.३०२.२७ ॥
Tidak pasti bahwa śūdra jatuh, dan tidak pula ia tidak layak menjalani saṃskāra di sini. Ia tidak memperoleh dharma yang ditetapkan oleh śruti, namun tidak ada larangan yang dikenakan pada dharmanya.
12.302.28
वैदेहकं शूद्रमुदाहरन्ति ।
द्विजा महाराज श्रुतोपपन्नाः।
अहं हि पश्यामि नरेन्द्र देवं ।
विश्वस्य विष्णुं जगतः प्रधानम् ॥ १२.३०२.२८ ॥
Para dvija yang berpengetahuan menyebut Vaidehaka sebagai śūdra, wahai raja agung; namun aku melihatnya, wahai penguasa manusia, sebagai dewa Viṣṇu, yang utama di alam semesta.
12.302.29
सतां वृत्तमधिष्ठाय निहीना उद्दिधीर्षवः ।
मन्त्रवर्जं न दुष्यन्ति कुर्वाणाः पौष्टिकीः क्रियाः ॥ १२.३०२.२९ ॥
Orang-orang rendah yang ingin bangkit, berpegang pada perilaku orang-orang baik, tidak ternoda ketika melakukan ritus kemakmuran tanpa mantra.
12.302.30
यथायथा हि सद्वॄत्तमालम्बन्तीतरे जनाः ।
यथातथा सुखं प्राप्य प्रेत्य चेह च मोदते ॥ १२.३०२.३० ॥
Sejauh orang-orang lain berpegang pada perilaku yang baik, sejauh itu pula mereka memperoleh kebahagiaan dan bergembira di dunia ini maupun setelah mati.
12.302.31
किं कर्म दूषयत्येनमथो जातिर्महामुने ।
संदेहो मे समुत्पन्नस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.३०२.३१ ॥
Wahai resi agung, apakah perbuatan yang menodainya, ataukah kelahiran? Keraguan telah timbul dalam diriku; sudilah engkau menjelaskannya kepadaku.
12.302.32
असंशयं महाराज उभयं दोषकारकम् ।
कर्म चैव हि जातिश्च विशेषं तु निशामय ॥ १२.३०२.३२ ॥
Tanpa keraguan, wahai raja agung, perbuatan dan kelahiran keduanya menimbulkan cela; dengarkanlah perbedaan khusus di antara keduanya.
12.302.33
जात्या च कर्मणा चैव दुष्टं कर्म न सेवते ।
जात्या दुष्टश्च यः पापं न करोति स पूरुषः ॥ १२.३०२.३३ ॥
Orang yang, meskipun ternoda oleh kelahiran dan perbuatan, tidak melakukan perbuatan tercela, dan yang, meskipun ternoda oleh kelahiran, tidak berbuat dosa — orang itulah (yang terbaik).
12.302.34
जात्या प्रधानं पुरुषं कुर्वाणं कर्म धिक्कृतम् ।
कर्म तद्दूषयत्येनं तस्मात्कर्म न शोभनम् ॥ १२.३०२.३४ ॥
Orang yang utama karena kelahiran tetapi melakukan perbuatan tercela, perbuatan itulah yang menodainya. Oleh karena itu perbuatan tidaklah baik.
12.302.35
कानि कर्माणि धर्म्याणि लोकेऽस्मिन्द्विजसत्तम् ।
न हिंसन्तीह भूतानि क्रियमाणानि सर्वदा ॥ १२.३०२.३५ ॥
Wahai yang terbaik di antara dwijа, perbuatan apakah di dunia ini yang benar menurut dharma, yang ketika dilakukan tidak pernah menyakiti makhluk?
12.302.36
शृणु मेऽत्र महाराज यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
यानि कर्माण्यहिंस्राणि नरं त्रायन्ति सर्वदा ॥ १२.३०२.३६ ॥
Dengarkanlah dariku di sini, wahai raja agung, tentang yang engkau tanyakan: perbuatan yang tidak menyakiti selalu melindungi manusia.
12.302.37
संन्यस्याग्नीनुदासीनाः पश्यन्ति विगतज्वराः ।
नैःश्रेयसं कर्मपथं समारुह्य यथाक्रमम् ॥ १२.३०२.३७ ॥
Setelah meninggalkan api suci, tidak terikat dan bebas dari demam batin, mereka melihat; setelah menapaki secara berurutan jalan perbuatan yang membawa kepada kebahagiaan tertinggi.
12.302.38
प्रश्रिता विनयोपेता दमनित्याः सुसंशिताः ।
पयान्ति स्थानमजरं सर्वकर्मविवर्जिताः ॥ १२.३०२.३८ ॥
Rendah hati, memiliki disiplin, senantiasa menguasai diri, telah dimurnikan dengan baik, bebas dari segala perbuatan, mereka pergi ke tempat yang tak pernah menua.
12.302.39
सर्वे वर्णा धर्मकार्याणि सम्यक् ।
कृत्वा राजन्सत्यवाक्यानि चोक्त्वा।
त्यक्त्वा धर्मं दारुणं जीवलोके ।
यान्ति स्वर्गं नात्र कार्यो विचारः ॥ १२.३०२.३९ ॥
Wahai raja, semua golongan, setelah melaksanakan kewajiban dharma dengan semestinya dan mengucapkan kata-kata yang benar, setelah meninggalkan dharma yang keras di dunia makhluk hidup ini, pergi ke surga; tidak ada keraguan di sini.