Mahābhārata · Adhyāya 12.303
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.303.1
पिता सखायो गुरवः स्त्रियश्च ।
न निर्गुणानां प्रभवन्ति लोके।
अनन्यभक्ताः प्रियवादिनश्च ।
हिताश्च वश्याश्च तथैव राजन् ॥ १२.३०३.१ ॥
El padre, los amigos, los maestros y las esposas no tienen poder sobre los indignos en este mundo. Solo quienes son devotos sin desvío, hablan con agrado, son benéficos y dominables, oh rey, lo tienen de la misma manera.
12.303.2
पिता परं दैवतं मानवानां ।
मातुर्विशिष्टं पितरं वदन्ति।
ज्ञानस्य लाभं परमं वदन्ति ।
जितेन्द्रियार्थाः परमाप्नुवन्ति ॥ १२.३०३.२ ॥
Para los hombres el padre es la deidad suprema; se dice que el padre es más eminente que la madre. Se dice que la ganancia del conocimiento es lo más alto; quienes han vencido sus sentidos y fijado sus metas alcanzan lo supremo.
12.303.3
रणाजिरे यत्र शराग्निसंस्तरे ।
नृपात्मजो घातमवाप्य दह्यते।
प्रयाति लोकानमरैः सुदुर्लभा ।
न्निषेवते स्वर्गफलं यथासुखम् ॥ १२.३०३.३ ॥
En el campo de batalla, donde el hijo del rey, habiendo hallado la muerte en un lecho de fuego de flechas, es quemado, va a mundos muy difíciles de alcanzar incluso para los inmortales, y disfruta con facilidad del fruto del cielo.
12.303.4
श्रान्तं भीतं भ्रष्टशस्त्रं रुदन्तं ।
पराङ्भुखं पारिवर्हैश्च हीनम्।
अनुद्यन्तं रोगिणं याचमानं ।
न वै हिंस्याद्बालवृद्धौ च राजन् ॥ १२.३०३.४ ॥
Nunca se debe herir al cansado, al asustado, al que ha perdido su arma, al que llora, al que vuelve la espalda, al despojado de sus pertrechos, al que no alza armas, al enfermo ni al suplicante — ni al niño ni al anciano, oh rey.
12.303.5
पारिबर्हैः सुसंयुक्तमुद्यतं तुल्यतां गतम् ।
अतिक्रमेत्तं नृपतिः संग्रामे क्षत्रियात्मजम् ॥ १२.३०३.५ ॥
En la batalla, el rey debe pasar de largo ante el hijo de un kṣatriya que está bien equipado, ha alzado sus armas y ha alcanzado la igualdad de condiciones.
12.303.6
तुल्यादिह वधः श्रेयान्विशिष्टाच्चेति निश्चयः ।
निहीनात्कातराच्चैव कृपणाद्गर्हितो वधः ॥ १२.३०३.६ ॥
Aquí, matar a un igual es mejor, y también a un superior; esta es la certeza. Matar a un inferior, a un cobarde o a un miserable es censurable.
12.303.7
पापात्पापसमाचारान्निहीनाच्च नराधिप ।
पाप एष वधः प्रोक्तो नरकायेति निश्चयः ॥ १२.३०३.७ ॥
Oh señor de los hombres, matar a un pecador, a alguien de conducta pecaminosa o a un inferior es un pecado. Esta muerte, se declara, conduce al infierno; esta es la certeza.
12.303.8
न कश्चित्राति वै राजन्दिष्टान्तवशमागतम् ।
सावशेषायुषं चापि कश्चिन्नैवापकर्षति ॥ १२.३०३.८ ॥
Oh rey, nadie protege a quien ha caído bajo el poder del fin de su destino; ni nadie acorta la vida de quien aún tiene vida por delante.
12.303.9
स्निग्धैश्च क्रियमाणानि कर्माणीह निवर्तयेत् ।
हिंसात्मकानि सर्वाणि नायुरिच्छेत्परायुषा ॥ १२.३०३.९ ॥
Aquí se deben abandonar incluso las acciones realizadas con afecto; todas las acciones de naturaleza violenta deben evitarse. No se debe desear la propia vida a costa de la vida de otro.
12.303.10
गृहस्थानां तु सर्वेषां विनाशमभिकाङ्क्षताम् ।
निधनं शोभनं तात पुलिनेषु क्रियावताम् ॥ १२.३०३.१० ॥
Querido hijo, para todos los cabezas de familia que desean la destrucción, la muerte es auspiciosa; así también para quienes realizan ritos en las orillas de los ríos.
12.303.11
आयुषि क्षयमापन्ने पञ्चत्वमुपगच्छति ।
तथा ह्यकारणाद्भवति कारणैरुपपादितम् ॥ १२.३०३.११ ॥
Cuando la vida llega a su declive, el ser alcanza la disolución en los cinco elementos; así la muerte sobreviene sin causa, y también es producida por causas.
12.303.12
तथा शरीरं भवति देहाद्येनोपपादितम् ।
अध्वानं गतकश्चायं प्राप्तश्चायं गृहाद्गृहम् ॥ १२.३०३.१२ ॥
Así el cuerpo llega a ser, producido por el cuerpo y lo demás. Este es como un viajero en el camino, que pasa de una casa a otra.
12.303.13
द्वितीयं कारणं तत्र नान्यत्किंचन विद्यते ।
तद्देहं देहिनां युक्तं मोक्षभूतेषु वर्तते ॥ १२.३०३.१३ ॥
Allí no se encuentra ninguna otra segunda causa. Ese cuerpo es apropiado para los seres encarnados, y permanece incluso en los que han alcanzado la liberación.
12.303.14
शिरास्नाय्वस्थिसंघातं बीभत्सामेध्यसंकुलम् ।
भूतानामिन्द्रियाणां च गुणानां च समागमम् ॥ १२.३०३.१४ ॥
Un conjunto de venas, tendones y huesos, lleno de impurezas repugnantes; una unión de los elementos, los sentidos y las cualidades.
12.303.15
त्वगन्तं देहमित्याहुर्विद्वांसोऽध्यात्मचिन्तकाः ।
गुणैरपि परिक्षीणं शरीरं मर्त्यतां गतम् ॥ १२.३०३.१५ ॥
Los sabios que reflexionan sobre el ser llaman a este cuerpo uno que termina en la piel. Aun consumido por las cualidades, el cuerpo llega a la mortalidad.
12.303.16
शरीरिणा परित्यक्तं निश्चेष्टं गतचेतनम् ।
भूतैः प्रकृतिमापन्नैस्ततो भूमौ निमज्जति ॥ १२.३०३.१६ ॥
Ese cuerpo, abandonado por el ser encarnado, queda inmóvil y sin conciencia. Luego los elementos regresan a su naturaleza, y se hunde en la tierra.
12.303.17
भावितं कर्मयोगेन जायते तत्रतत्र ह ।
इदं शरीरं वैदेह म्रियते यत्रयत्र ह।
तत्प्रपाते परो दृष्टो विसर्गः कर्मणस्तथा ॥ १२.३०३.१७ ॥
Moldeado por el yugo de la acción, nace aquí y allá. Oh Videha, dondequiera que este cuerpo muere, en su caída se ve el resultado supremo de la acción.
12.303.18
न जायते तु नृपते कंचित्कालमयं पुनः ।
परिभ्रमति भूतात्मा द्यामिवाम्बुधरो महान् ॥ १२.३०३.१८ ॥
Oh rey, este no nace de nuevo durante cierto tiempo; el alma de los seres vaga como una gran nube por el cielo.
12.303.19
स पुनर्जायते राजन्प्राप्येहायतनं नृपः ।
मनसः परमो ह्यात्मा इन्द्रियेभ्यः परं मनः ॥ १२.३०३.१९ ॥
Oh rey, él vuelve a nacer, tras hallar aquí una morada. El ātman es superior a la mente, y la mente es superior a los sentidos.
12.303.20
विविधानां च भूतानां जङ्गमाः परमा नृप ।
जङ्गमानामपि तथा द्विपदाः परमा मताः।
द्विपदानामपि तथा द्विजा वै परमाः स्मृताः ॥ १२.३०३.२० ॥
Oh rey, entre los diversos seres, los móviles son los más elevados; entre los móviles se consideran más elevados los bípedos; y entre los bípedos, en verdad, se recuerda que los dvijas son los más elevados.
12.303.21
द्विजानामपि राजेन्द्र प्रज्ञावन्तः परा मताः ।
प्राज्ञानामात्मसंबुद्धाः संबुद्धानाममानिनः ॥ १२.३०३.२१ ॥
Oh señor de reyes, entre los dvijas se consideran los más elevados los sabios; entre los sabios, los despiertos al ātman; y entre los despiertos, los libres de orgullo.
12.303.22
जातमन्वेति मरणं नृणामिति विनिश्चयः ।
अन्तवन्ति हि कर्माणि सेवन्ते गुणतः प्रजाः ॥ १२.३०३.२२ ॥
La muerte sigue al que ha nacido: tal es la certeza sobre los hombres. Las acciones son finitas, y los seres las siguen según sus cualidades.
12.303.23
आपन्ने तूत्तरां काष्ठां सूर्ये यो निधनं व्रजेत् ।
नक्षत्रे च मुहूर्ते च पुण्ये राजन्स पुण्यकृत् ॥ १२.३०३.२३ ॥
Oh rey, quien muere cuando el sol ha llegado al cuarto norte, bajo una mansión lunar auspiciosa y en un momento propicio, es un hacedor de méritos.
12.303.24
अयोजयित्वा क्लेशेन जनं प्लाप्य च दुष्कृतम् ।
मृत्युनाऽऽत्मकृतेनेह कर्म कृत्वाऽऽत्मशक्तितः ॥ १२.३०३.२४ ॥
Quien no se disciplina con esfuerzo, que causa sufrimiento a otros y comete malas acciones, encuentra aquí la muerte por sus propios actos, según su propia fuerza.
12.303.25
विषमुद्बन्धनं दाहो दस्युहस्तात्तथ वधः ।
दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च प्राकृतो वध उच्यते ॥ १२.३०३.२५ ॥
El veneno, el ahorcamiento, la quema, la muerte a manos de bandidos y por bestias de colmillos: esto se llama muerte ordinaria.
12.303.26
न चैभिः पुण्यकर्माणो युज्यन्ते चाभिसंधिजैः ।
एवंविधैश्च बहुभिरपरैः प्राकृतैरपि ॥ १२.३०३.२६ ॥
Los de obras meritorias no se unen a estas, ni a las muertes nacidas de la intención; tampoco a las muchas otras muertes ordinarias de este tipo.
12.303.27
ऊर्ध्वं भित्त्वा प्रतिष्ठन्ते प्राणाः पुण्यवतां नृप ।
मध्यतो मध्यपुण्यानामधो दुष्कृतकर्मणाम् ॥ १२.३०३.२७ ॥
Oh rey, los alientos vitales de los meritorios se sostienen tras atravesar hacia arriba; los de los medianamente meritorios desde el centro, y los de obras malvadas hacia abajo.
12.303.28
एकः शत्रुर्न द्वितीयोस्ति शत्रु ।
रज्ञानतुल्यः पुरुषस्य राजन्।
येनावृतः कुरुते संप्रयुक्तो ।
घोराणि कर्माणि सुदारुणानि ॥ १२.३०३.२८ ॥
Hay un solo enemigo, no hay un segundo — oh rey, para el hombre es como la ignorancia. Cubierto por él e impulsado, realiza acciones terribles, muy espantosas.
12.303.29
प्रबोधनार्थं श्रुतिधर्मयुक्तं ।
वृद्धानुपास्य प्रभवेत यस्य।
प्रयत्नसाध्यो हि स राजपुत्र ।
प्रज्ञाशरेणोन्मथितः परैति ॥ १२.३०३.२९ ॥
Para despertar, el conocimiento unido al dharma de la escritura, que puede alcanzarse sirviendo a los ancianos, es alcanzable con esfuerzo, oh príncipe. Herido por la flecha de la sabiduría, el enemigo se aleja.
12.303.30
अधीत्य वेदं तपसा ब्रह्मचारी ।
यज्ञाञ्शक्त्या सन्निसृज्येह पञ्च।
वनं गच्छेत्पुरुषो धर्मकामः ।
श्रेयः कृत्वा स्थापयित्वा स्ववंशम् ॥ १२.३०३.३० ॥
Tras estudiar el Veda, siendo célibe por la austeridad y cumpliendo aquí los cinco sacrificios según su fuerza, el hombre que desea el dharma debe ir al bosque; habiendo asegurado su linaje, alcance el bien supremo.
12.303.31
उपभोगैरपि त्यक्तं नात्मानं सादयेन्नरः ।
चण्डालत्वेऽपि मानुष्यं सर्वथा तात शोभनम् ॥ १२.३०३.३१ ॥
Aunque haya abandonado los placeres, el hombre no debe destruirse a sí mismo; querido hijo, incluso en la condición de chandāla, el nacimiento humano es en todo sentido excelente.
12.303.32
इयं हि योनिः प्रथमा यां प्राप्य जगतीयते ।
आत्मा वै शक्यते त्रातुं कर्मभिः शुभलक्षणैः ॥ १२.३०३.३२ ॥
Este es el primer nacimiento, al obtener el cual uno avanza por el mundo; el ser solo puede salvarse mediante acciones de signos auspiciosos.
12.303.33
कथं न विप्रणश्येम योनितोस्या इति प्रभो ।
कुर्वन्ति धर्मं मनुजाः श्रुतिप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १२.३०३.३३ ॥
«¿Cómo no pereceremos de este nacimiento?» Pensando así, oh señor, los hombres practican el dharma al ver la autoridad de la Śruti.
12.303.34
यो दुर्लभतरं प्राप्य मानुष्यं द्विषते नरः ।
धर्मावमन्ता कामात्मा भवेत्स खलु वञ्च्यते ॥ १२.३०३.३४ ॥
El hombre que, habiendo obtenido el nacimiento humano, rarísimo de conseguir, lo odia, despreciando el dharma y entregado al deseo, ese ciertamente es engañado.
12.303.35
यस्तु प्रीतिपुराणेन चक्षुषा तात पश्यति ।
दीपोपमानि भूतानि यावदर्थान्न पश्यति ॥ १२.३०३.३५ ॥
Pero quien mira con el antiguo ojo del afecto, querido hijo, ve a los seres como lámparas; no ve hasta que ve su propósito.
12.303.36
सान्त्वेनानुप्रदानेन प्रियवादेन चाप्युत ।
समदुःखसुखो भूत्वा स परत्र महीयते ॥ १२.३०३.३६ ॥
Con consuelo, con dádivas alternadas y con palabras amables; siendo igual en el dolor y en el placer, es honrado en el otro mundo.
12.303.37
दानं त्यागः शोभना मुर्तिमद्भ्यो ।
भूयः प्लाव्यं तपसा वै शरीरम्।
सरस्वतीनैमिषपुष्करेषु ।
ये चाप्यन्ये पुण्यदेशाः पृथिव्याम् ॥ १२.३०३.३७ ॥
La dádiva y la renuncia son auspiciosas para los seres encarnados; por medio de la austeridad el cuerpo debe volver a bañarse en aguas sagradas, en Sarasvatī, Naimiṣa y Puṣkara, y en los demás lugares santos de la tierra.
12.303.38
गृहेषु येषामसवः पतन्ति ।
तेषामथो निर्हरणं प्रशस्तम्।
यानेन वै प्रापणं च श्मशाने ।
शुचौ देशे विधिना चैव दाहः ॥ १२.३०३.३८ ॥
Para quienes en sus casas exhalan su último aliento, sacar el cuerpo es loable; llevarlo en vehículo al lugar de cremación, y cremarlo en un lugar limpio según la regla.
12.303.39
इष्टिः पुष्टिर्यजनं याजनं च ।
दार्ग पुण्यानां कर्मणां च प्रयोगः।
शक्त्या पित्र्यं यच्च किंचित्प्रशस्तं ।
सर्वाण्यात्मार्थे मानवोऽयं करोति ॥ १२.३०३.३९ ॥
La ofrenda sacrificial y el sustento, realizar sacrificios y oficiar para otros, la dádiva y la práctica de obras meritorias; cualquier cosa loable concerniente a los antepasados, según la capacidad, todo esto lo hace el hombre para sí mismo.
12.303.40
गृहस्थानां च सर्वेषां विनाशमभिकाङ्क्षताम् ।
निधनं शोभनं तात पुलिनेषु क्रियावताम् ॥ १२.३०३.४० ॥
Querido hijo, para todos los cabezas de familia, y para quienes desean la disolución, la muerte es auspiciosa para quienes realizan ritos en las orillas arenosas.
12.303.41
धर्मशास्त्राणि वेदाश्च ष़डङ्गानि नराधिप ।
श्रेयसोर्थे विधीयन्ते नरस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ १२.३०३.४१ ॥
Oh señor de los hombres, los tratados de dharma, los Vedas y los seis miembros son prescritos para el bien supremo del hombre cuyas acciones están libres de aflicción.
12.303.42
एतद्वै सर्वमाख्यातं मुनिना सुमहात्मना ।
विदेहराजाय पुरा श्रयेसोर्थे नराधिप ॥ १२.३०३.४२ ॥
Oh señor de los hombres, todo esto fue expuesto en el pasado por el sabio de gran alma al rey de Videha, por el bien supremo.