ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.303
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.303.1
पिता सखायो गुरवः स्त्रियश्च ।
न निर्गुणानां प्रभवन्ति लोके।
अनन्यभक्ताः प्रियवादिनश्च ।
हिताश्च वश्याश्च तथैव राजन् ॥ १२.३०३.१ ॥
ਪਿਤਾ, ਮਿੱਤਰ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ — ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਨੰਨ ਭਗਤ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ)।
12.303.2
पिता परं दैवतं मानवानां ।
मातुर्विशिष्टं पितरं वदन्ति।
ज्ञानस्य लाभं परमं वदन्ति ।
जितेन्द्रियार्थाः परमाप्नुवन्ति ॥ १२.३०३.२ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਮਾਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਪਿਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਲਾਭ ਪਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੇ ਟਿਕੇ ਲੋਕ ਪਰਮ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.303.3
रणाजिरे यत्र शराग्निसंस्तरे ।
नृपात्मजो घातमवाप्य दह्यते।
प्रयाति लोकानमरैः सुदुर्लभा ।
न्निषेवते स्वर्गफलं यथासुखम् ॥ १२.३०३.३ ॥
ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਮੌਤ ਪਾ ਕੇ ਸੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦਾ ਫਲ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.303.4
श्रान्तं भीतं भ्रष्टशस्त्रं रुदन्तं ।
पराङ्भुखं पारिवर्हैश्च हीनम्।
अनुद्यन्तं रोगिणं याचमानं ।
न वै हिंस्याद्बालवृद्धौ च राजन् ॥ १२.३०३.४ ॥
ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਡਰੇ ਹੋਏ, ਹਥਿਆਰ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੇ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ, ਪਿੱਠ ਫੇਰੀ ਹੋਏ, ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ, ਹਥਿਆਰ ਨਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ, ਰੋਗੀ ਅਤੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ — ਬਾਲਕ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਦੇ ਨਾ ਮਾਰੇ।
12.303.5
पारिबर्हैः सुसंयुक्तमुद्यतं तुल्यतां गतम् ।
अतिक्रमेत्तं नृपतिः संग्रामे क्षत्रियात्मजम् ॥ १२.३०३.५ ॥
ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੇ, ਹਥਿਆਰ ਉਠਾਏ ਹੋਏ, ਬਰਾਬਰੀ ਪਾਏ ਹੋਏ ਕਸ਼ੱਤਰੀ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ — ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਛੱਡ ਜਾਵੇ (ਅਣਦੇਖਾ ਕਰੇ)।
12.303.6
तुल्यादिह वधः श्रेयान्विशिष्टाच्चेति निश्चयः ।
निहीनात्कातराच्चैव कृपणाद्गर्हितो वधः ॥ १२.३०३.६ ॥
ਇੱਥੇ ਬਰਾਬਰ ਵਾਲੇ ਦਾ ਵਧ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਾ ਵੀ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ। ਨੀਚ, ਕਾਇਰ ਅਤੇ ਦੀਨ ਦਾ ਵਧ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।
12.303.7
पापात्पापसमाचारान्निहीनाच्च नराधिप ।
पाप एष वधः प्रोक्तो नरकायेति निश्चयः ॥ १२.३०३.७ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਪਾਪੀ, ਪਾਪਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਨੀਚ ਦਾ ਵਧ ਪਾਪ ਹੈ। ਇਹ ਵਧ ਨਰਕ ਲਈ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ।
12.303.8
न कश्चित्राति वै राजन्दिष्टान्तवशमागतम् ।
सावशेषायुषं चापि कश्चिन्नैवापकर्षति ॥ १२.३०३.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੈਵ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਵੱਸ ਆਏ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚਾਉਂਦਾ; ਬਾਕੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਘਟਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।
12.303.9
स्निग्धैश्च क्रियमाणानि कर्माणीह निवर्तयेत् ।
हिंसात्मकानि सर्वाणि नायुरिच्छेत्परायुषा ॥ १२.३०३.९ ॥
ਇੱਥੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਹਿੰਸਾ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਦੀ ਉਮਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨਾ ਚਾਹੇ।
12.303.10
गृहस्थानां तु सर्वेषां विनाशमभिकाङ्क्षताम् ।
निधनं शोभनं तात पुलिनेषु क्रियावताम् ॥ १२.३०३.१० ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਸਥਾਂ ਲਈ—ਵਿਨਾਸ਼ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ—ਮੌਤ ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਨਦੀ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।
12.303.11
आयुषि क्षयमापन्ने पञ्चत्वमुपगच्छति ।
तथा ह्यकारणाद्भवति कारणैरुपपादितम् ॥ १२.३०३.११ ॥
ਉਮਰ ਘਟ ਜਾਣ ਤੇ ਜੀਵ ਪੰਚਤਵ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਤ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.303.12
तथा शरीरं भवति देहाद्येनोपपादितम् ।
अध्वानं गतकश्चायं प्राप्तश्चायं गृहाद्गृहम् ॥ १२.३०३.१२ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇਹ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨੋ ਰਾਹ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਘਰੋਂ ਦੂਜੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
12.303.13
द्वितीयं कारणं तत्र नान्यत्किंचन विद्यते ।
तद्देहं देहिनां युक्तं मोक्षभूतेषु वर्तते ॥ १२.३०३.१३ ॥
ਉੱਥੇ ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਦੇਹ ਠੀਕ ਹੈ; ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
12.303.14
शिरास्नाय्वस्थिसंघातं बीभत्सामेध्यसंकुलम् ।
भूतानामिन्द्रियाणां च गुणानां च समागमम् ॥ १२.३०३.१४ ॥
ਨਾੜੀਆਂ, ਪੱਠਿਆਂ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ; ਘਿਣਾਉਣੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਭੂਤਾਂ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮੇਲ।
12.303.15
त्वगन्तं देहमित्याहुर्विद्वांसोऽध्यात्मचिन्तकाः ।
गुणैरपि परिक्षीणं शरीरं मर्त्यतां गतम् ॥ १२.३०३.१५ ॥
ਅਧਿਆਤਮ ਚਿੰਤਕ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਖੀਣ ਹੋ ਕੇ ਸਰੀਰ ਮਰਨਸ਼ੀਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.303.16
शरीरिणा परित्यक्तं निश्चेष्टं गतचेतनम् ।
भूतैः प्रकृतिमापन्नैस्ततो भूमौ निमज्जति ॥ १२.३०३.१६ ॥
ਦੇਹੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਭੂਤ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.303.17
भावितं कर्मयोगेन जायते तत्रतत्र ह ।
इदं शरीरं वैदेह म्रियते यत्रयत्र ह।
तत्प्रपाते परो दृष्टो विसर्गः कर्मणस्तथा ॥ १२.३०३.१७ ॥
ਕਰਮ-ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਦੇਹ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦਾ ਪਰਮ ਫਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.303.18
न जायते तु नृपते कंचित्कालमयं पुनः ।
परिभ्रमति भूतात्मा द्यामिवाम्बुधरो महान् ॥ १२.३०३.१८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ (ਜੀਵ) ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਭੂਤਾਤਮਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.303.19
स पुनर्जायते राजन्प्राप्येहायतनं नृपः ।
मनसः परमो ह्यात्मा इन्द्रियेभ्यः परं मनः ॥ १२.३०३.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਆਸਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਮਨ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
12.303.20
विविधानां च भूतानां जङ्गमाः परमा नृप ।
जङ्गमानामपि तथा द्विपदाः परमा मताः।
द्विपदानामपि तथा द्विजा वै परमाः स्मृताः ॥ १२.३०३.२० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ; ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ; ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦ੍ਵਿਜ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
12.303.21
द्विजानामपि राजेन्द्र प्रज्ञावन्तः परा मताः ।
प्राज्ञानामात्मसंबुद्धाः संबुद्धानाममानिनः ॥ १२.३०३.२१ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਿਆਵਾਨ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ; ਪ੍ਰਗਿਆਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ।
12.303.22
जातमन्वेति मरणं नृणामिति विनिश्चयः ।
अन्तवन्ति हि कर्माणि सेवन्ते गुणतः प्रजाः ॥ १२.३०३.२२ ॥
ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ — ਮਨੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਕਰਮ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹਨ; ਪ੍ਰਾਣੀ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.303.23
आपन्ने तूत्तरां काष्ठां सूर्ये यो निधनं व्रजेत् ।
नक्षत्रे च मुहूर्ते च पुण्ये राजन्स पुण्यकृत् ॥ १२.३०३.२३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੂਰਜ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ, ਸ਼ੁਭ ਨਛੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਰਮੀ ਹੈ।
12.303.24
अयोजयित्वा क्लेशेन जनं प्लाप्य च दुष्कृतम् ।
मृत्युनाऽऽत्मकृतेनेह कर्म कृत्वाऽऽत्मशक्तितः ॥ १२.३०३.२४ ॥
ਔਖ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.303.25
विषमुद्बन्धनं दाहो दस्युहस्तात्तथ वधः ।
दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च प्राकृतो वध उच्यते ॥ १२.३०३.२५ ॥
ਜ਼ਹਿਰ, ਫਾਹਾ, ਸਾੜ, ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਵਧ, ਅਤੇ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ — ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਮੌਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.303.26
न चैभिः पुण्यकर्माणो युज्यन्ते चाभिसंधिजैः ।
एवंविधैश्च बहुभिरपरैः प्राकृतैरपि ॥ १२.३०३.२६ ॥
ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮੌਤਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਆਮ ਮੌਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.303.27
ऊर्ध्वं भित्त्वा प्रतिष्ठन्ते प्राणाः पुण्यवतां नृप ।
मध्यतो मध्यपुण्यानामधो दुष्कृतकर्मणाम् ॥ १२.३०३.२७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਉੱਪਰ ਵੱਲ (ਰਾਹ) ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਟਿਕਦੇ ਹਨ; ਮੱਧਮ ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿਚੋਂ, ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹੇਠੋਂ।
12.303.28
एकः शत्रुर्न द्वितीयोस्ति शत्रु ।
रज्ञानतुल्यः पुरुषस्य राजन्।
येनावृतः कुरुते संप्रयुक्तो ।
घोराणि कर्माणि सुदारुणानि ॥ १२.३०३.२८ ॥
ਇਕੋ ਹੀ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ — ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਗਿਆਨ ਵਰਗਾ ਵੈਰੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੋਇਆ (ਮਨੁੱਖ) ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਬਹੁਤ ਦਾਰੁਣ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.303.29
प्रबोधनार्थं श्रुतिधर्मयुक्तं ।
वृद्धानुपास्य प्रभवेत यस्य।
प्रयत्नसाध्यो हि स राजपुत्र ।
प्रज्ञाशरेणोन्मथितः परैति ॥ १२.३०३.२९ ॥
ਜਾਗਰਤੀ ਲਈ, ਸ਼ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ (ਗਿਆਨ) — ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਹ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਾਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਪ੍ਰਗਿਆ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਥਿਆ ਗਿਆ (ਵੈਰੀ) ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.303.30
अधीत्य वेदं तपसा ब्रह्मचारी ।
यज्ञाञ्शक्त्या सन्निसृज्येह पञ्च।
वनं गच्छेत्पुरुषो धर्मकामः ।
श्रेयः कृत्वा स्थापयित्वा स्ववंशम् ॥ १२.३०३.३० ॥
ਵੇਦ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ, ਤਪ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਯੱਗ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਵਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੇਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
12.303.31
उपभोगैरपि त्यक्तं नात्मानं सादयेन्नरः ।
चण्डालत्वेऽपि मानुष्यं सर्वथा तात शोभनम् ॥ १२.३०३.३१ ॥
ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰੇ; ਹੇ ਤਾਤ, ਚਾਂਡਾਲ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।
12.303.32
इयं हि योनिः प्रथमा यां प्राप्य जगतीयते ।
आत्मा वै शक्यते त्रातुं कर्मभिः शुभलक्षणैः ॥ १२.३०३.३२ ॥
ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਜੂਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
12.303.33
कथं न विप्रणश्येम योनितोस्या इति प्रभो ।
कुर्वन्ति धर्मं मनुजाः श्रुतिप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १२.३०३.३३ ॥
"ਇਸ ਜੂਨ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਈਏ?" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰੁਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.303.34
यो दुर्लभतरं प्राप्य मानुष्यं द्विषते नरः ।
धर्मावमन्ता कामात्मा भवेत्स खलु वञ्च्यते ॥ १२.३०३.३४ ॥
ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਠਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.303.35
यस्तु प्रीतिपुराणेन चक्षुषा तात पश्यति ।
दीपोपमानि भूतानि यावदर्थान्न पश्यति ॥ १२.३०३.३५ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੀਵਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
12.303.36
सान्त्वेनानुप्रदानेन प्रियवादेन चाप्युत ।
समदुःखसुखो भूत्वा स परत्र महीयते ॥ १२.३०३.३६ ॥
ਦਿਲਾਸੇ ਨਾਲ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ; ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.303.37
दानं त्यागः शोभना मुर्तिमद्भ्यो ।
भूयः प्लाव्यं तपसा वै शरीरम्।
सरस्वतीनैमिषपुष्करेषु ।
ये चाप्यन्ये पुण्यदेशाः पृथिव्याम् ॥ १२.३०३.३७ ॥
ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹਨ; ਤਪ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਰਸਵਤੀ, ਨੈਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
12.303.38
गृहेषु येषामसवः पतन्ति ।
तेषामथो निर्हरणं प्रशस्तम्।
यानेन वै प्रापणं च श्मशाने ।
शुचौ देशे विधिना चैव दाहः ॥ १२.३०३.३८ ॥
ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਬਾਹਰ ਲਿਜਾਣਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ; ਵਾਹਨ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਹ ਕਰਨਾ।
12.303.39
इष्टिः पुष्टिर्यजनं याजनं च ।
दार्ग पुण्यानां कर्मणां च प्रयोगः।
शक्त्या पित्र्यं यच्च किंचित्प्रशस्तं ।
सर्वाण्यात्मार्थे मानवोऽयं करोति ॥ १२.३०३.३९ ॥
ਇਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ, ਯਜਨ ਅਤੇ ਯਾਜਨ, ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ; ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.303.40
गृहस्थानां च सर्वेषां विनाशमभिकाङ्क्षताम् ।
निधनं शोभनं तात पुलिनेषु क्रियावताम् ॥ १२.३०३.४० ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਸਭਨਾਂ ਲਈ, ਨਾਸ਼ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਰੇਤਲੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੌਤ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।
12.303.41
धर्मशास्त्राणि वेदाश्च ष़डङ्गानि नराधिप ।
श्रेयसोर्थे विधीयन्ते नरस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ १२.३०३.४१ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਛੇ ਅੰਗ, ਕਲੇਸ਼-ਰਹਿਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
12.303.42
एतद्वै सर्वमाख्यातं मुनिना सुमहात्मना ।
विदेहराजाय पुरा श्रयेसोर्थे नराधिप ॥ १२.३०३.४२ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਨੇ ਵਿਦੇਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।