మహాభారతం · అధ్యాయం 12.303
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.303.1
पिता सखायो गुरवः स्त्रियश्च ।
न निर्गुणानां प्रभवन्ति लोके।
अनन्यभक्ताः प्रियवादिनश्च ।
हिताश्च वश्याश्च तथैव राजन् ॥ १२.३०३.१ ॥
తండ్రి, మిత్రులు, గురువులు, స్త్రీలు — ప్రపంచంలో గుణహీనులపై వీరికి ప్రభావం ఉండదు. అనన్య భక్తులు, ప్రియంగా మాట్లాడేవారు, హితులు, వశంలో ఉండేవారు మాత్రమే, ఓ రాజా, అలాగే (ప్రభావం కలిగి ఉంటారు).
12.303.2
पिता परं दैवतं मानवानां ।
मातुर्विशिष्टं पितरं वदन्ति।
ज्ञानस्य लाभं परमं वदन्ति ।
जितेन्द्रियार्थाः परमाप्नुवन्ति ॥ १२.३०३.२ ॥
మనుషులకు తండ్రే పరమ దైవం; తల్లికంటే కూడా తండ్రి విశిష్టుడని అంటారు. జ్ఞాన లాభమే పరమమని అంటారు; ఇంద్రియ జయం కలవారు, లక్ష్యంలో స్థిరులు పరమాన్ని పొందుతారు.
12.303.3
रणाजिरे यत्र शराग्निसंस्तरे ।
नृपात्मजो घातमवाप्य दह्यते।
प्रयाति लोकानमरैः सुदुर्लभा ।
न्निषेवते स्वर्गफलं यथासुखम् ॥ १२.३०३.३ ॥
యుద్ధభూమిలో బాణాగ్ని శయ్యపై రాజపుత్రుడు మరణాన్ని పొంది దహించబడతాడు; అతడు దేవతలకైనా దుర్లభమైన లోకాలకు వెళ్తాడు, స్వర్గఫలాన్ని సుఖంగా అనుభవిస్తాడు.
12.303.4
श्रान्तं भीतं भ्रष्टशस्त्रं रुदन्तं ।
पराङ्भुखं पारिवर्हैश्च हीनम्।
अनुद्यन्तं रोगिणं याचमानं ।
न वै हिंस्याद्बालवृद्धौ च राजन् ॥ १२.३०३.४ ॥
అలసినవాడిని, భయపడినవాడిని, ఆయుధం జారిపోయినవాడిని, ఏడుస్తున్నవాడిని, వెనుతిరిగినవాడిని, తన సామగ్రి లేనివాడిని, ఆయుధం ఎత్తనివాడిని, రోగిని, యాచించేవాడిని — బాలుడిని, వృద్ధుడిని, ఓ రాజా, ఎప్పుడూ హింసించకూడదు.
12.303.5
पारिबर्हैः सुसंयुक्तमुद्यतं तुल्यतां गतम् ।
अतिक्रमेत्तं नृपतिः संग्रामे क्षत्रियात्मजम् ॥ १२.३०३.५ ॥
సామగ్రితో సమృద్ధుడై, ఆయుధం ఎత్తి, సమానత్వం పొందిన క్షత్రియ పుత్రుడిని — యుద్ధంలో రాజు దాటిపోనీ (అతడిని విడిచిపెట్టనీ).
12.303.6
तुल्यादिह वधः श्रेयान्विशिष्टाच्चेति निश्चयः ।
निहीनात्कातराच्चैव कृपणाद्गर्हितो वधः ॥ १२.३०३.६ ॥
ఇక్కడ సమానుడిని చంపడం శ్రేష్ఠం; ఉన్నతుడిని చంపడం కూడా అని నిశ్చయం. అధముడిని, భీరువును, దీనుడిని చంపడం నిందనీయం.
12.303.7
पापात्पापसमाचारान्निहीनाच्च नराधिप ।
पाप एष वधः प्रोक्तो नरकायेति निश्चयः ॥ १२.३०३.७ ॥
ఓ నరాధిపా, పాపిని, పాపాచారిని, అధముడిని చంపడం పాపమే. ఈ వధ నరకానికి దారితీస్తుంది అని నిశ్చయం.
12.303.8
न कश्चित्राति वै राजन्दिष्टान्तवशमागतम् ।
सावशेषायुषं चापि कश्चिन्नैवापकर्षति ॥ १२.३०३.८ ॥
ఓ రాజా, దైవాంతానికి వశమైన వానిని ఎవ్వరూ రక్షించరు; మిగిలిన ఆయుష్షు ఉన్నవానిని ఎవ్వరూ తగ్గించరు.
12.303.9
स्निग्धैश्च क्रियमाणानि कर्माणीह निवर्तयेत् ।
हिंसात्मकानि सर्वाणि नायुरिच्छेत्परायुषा ॥ १२.३०३.९ ॥
ఇక్కడ స్నేహంతో చేసే కర్మలను కూడా విడిచిపెట్టాలి; హింసా స్వభావమైన అన్ని కర్మలను విడిచిపెట్టాలి. ఇతరుల ఆయుష్షుతో తన ఆయుష్షును కోరకూడదు.
12.303.10
गृहस्थानां तु सर्वेषां विनाशमभिकाङ्क्षताम् ।
निधनं शोभनं तात पुलिनेषु क्रियावताम् ॥ १२.३०३.१० ॥
ఓ తాతా, గృహస్థులందరికీ — వినాశాన్ని కోరేవారికి — మరణం శుభం; నదీతీరాలలో కర్మలు చేసేవారికి అది శుభం.
12.303.11
आयुषि क्षयमापन्ने पञ्चत्वमुपगच्छति ।
तथा ह्यकारणाद्भवति कारणैरुपपादितम् ॥ १२.३०३.११ ॥
ఆయుష్షు క్షయించినప్పుడు జీవి పంచత్వాన్ని పొందుతాడు; అలాగే మరణం కారణం లేకుండానే కూడా సంభవిస్తుంది, కారణాల వల్ల కూడా సంభవిస్తుంది.
12.303.12
तथा शरीरं भवति देहाद्येनोपपादितम् ।
अध्वानं गतकश्चायं प्राप्तश्चायं गृहाद्गृहम् ॥ १२.३०३.१२ ॥
అలాగే శరీరం దేహాది కారణాల వల్ల ఏర్పడుతుంది. ఇతడు మార్గంలో నడిచే పథికుడు; ఒక ఇంటి నుండి మరొక ఇంటికి చేరుకుంటాడు.
12.303.13
द्वितीयं कारणं तत्र नान्यत्किंचन विद्यते ।
तद्देहं देहिनां युक्तं मोक्षभूतेषु वर्तते ॥ १२.३०३.१३ ॥
అక్కడ రెండవ కారణం మరేదీ కనిపించదు. దేహధారులకు ఆ దేహం యుక్తమే; అది మోక్షం పొందినవారిలోనూ ఉంటుంది.
12.303.14
शिरास्नाय्वस्थिसंघातं बीभत्सामेध्यसंकुलम् ।
भूतानामिन्द्रियाणां च गुणानां च समागमम् ॥ १२.३०३.१४ ॥
సిరలు, స్నాయువులు, ఎముకల సమూహం; అసహ్యకరమైన మలినాలతో నిండినది; భూతాలు, ఇంద్రియాలు, గుణాల కలయిక.
12.303.15
त्वगन्तं देहमित्याहुर्विद्वांसोऽध्यात्मचिन्तकाः ।
गुणैरपि परिक्षीणं शरीरं मर्त्यतां गतम् ॥ १२.३०३.१५ ॥
ఆధ్యాత్మ చింతన చేసే విద్వాంసులు ఈ దేహాన్ని చర్మం వరకు మాత్రమే ఉన్నదని అంటారు. గుణాలచేత కూడా క్షీణించి శరీరం మర్త్యత్వాన్ని పొందుతుంది.
12.303.16
शरीरिणा परित्यक्तं निश्चेष्टं गतचेतनम् ।
भूतैः प्रकृतिमापन्नैस्ततो भूमौ निमज्जति ॥ १२.३०३.१६ ॥
దేహి విడిచిపెట్టిన ఆ శరీరం నిశ్చలమై, చైతన్యం లేనిదిగా మారుతుంది. అప్పుడు భూతాలు తమ ప్రకృతిని పొంది అది భూమిలో మునుగుతుంది.
12.303.17
भावितं कर्मयोगेन जायते तत्रतत्र ह ।
इदं शरीरं वैदेह म्रियते यत्रयत्र ह।
तत्प्रपाते परो दृष्टो विसर्गः कर्मणस्तथा ॥ १२.३०३.१७ ॥
కర్మయోగం చేత సంస్కరించబడి అతడు అక్కడక్కడ జన్మిస్తాడు. ఓ విదేహుడా, ఈ శరీరం ఎక్కడెక్కడ మరణిస్తుందో, అది పడిపోయినప్పుడు కర్మ యొక్క పరమ ఫలం కనిపిస్తుంది.
12.303.18
न जायते तु नृपते कंचित्कालमयं पुनः ।
परिभ्रमति भूतात्मा द्यामिवाम्बुधरो महान् ॥ १२.३०३.१८ ॥
ఓ రాజా, ఇతడు కొంతకాలం మళ్ళీ జన్మించడు; ప్రాణుల ఆత్మ గొప్ప మేఘం ఆకాశంలో తిరిగినట్లు తిరుగుతుంది.
12.303.19
स पुनर्जायते राजन्प्राप्येहायतनं नृपः ।
मनसः परमो ह्यात्मा इन्द्रियेभ्यः परं मनः ॥ १२.३०३.१९ ॥
ఓ రాజా, అతడు ఇక్కడ ఒక నివాసాన్ని పొంది మళ్ళీ జన్మిస్తాడు. ఆత్మ మనస్సు కంటే శ్రేష్ఠమైనది; మనస్సు ఇంద్రియాల కంటే శ్రేష్ఠమైనది.
12.303.20
विविधानां च भूतानां जङ्गमाः परमा नृप ।
जङ्गमानामपि तथा द्विपदाः परमा मताः।
द्विपदानामपि तथा द्विजा वै परमाः स्मृताः ॥ १२.३०३.२० ॥
ఓ రాజా, అనేక రకాల ప్రాణులలో చలించే ప్రాణులు శ్రేష్ఠమైనవి; చలించే వాటిలో రెండు కాళ్ళ ప్రాణులు శ్రేష్ఠమని భావించబడతాయి; రెండు కాళ్ళ వాటిలో ద్విజులే శ్రేష్ఠులని చెప్పబడ్డారు.
12.303.21
द्विजानामपि राजेन्द्र प्रज्ञावन्तः परा मताः ।
प्राज्ञानामात्मसंबुद्धाः संबुद्धानाममानिनः ॥ १२.३०३.२१ ॥
ఓ రాజేంద్రా, ద్విజులలో కూడా ప్రజ్ఞావంతులు శ్రేష్ఠులుగా భావించబడ్డారు; ప్రజ్ఞావంతులలో ఆత్మను తెలుసుకున్నవారు, మేల్కొన్నవారిలో అహంకారం లేనివారు శ్రేష్ఠులు.
12.303.22
जातमन्वेति मरणं नृणामिति विनिश्चयः ।
अन्तवन्ति हि कर्माणि सेवन्ते गुणतः प्रजाः ॥ १२.३०३.२२ ॥
పుట్టినవాడిని మరణం అనుసరిస్తుంది అనేది మానవుల విషయంలో నిశ్చయం. కర్మలు అంతమయ్యేవి; ప్రాణులు గుణాల ప్రకారం వాటిని సేవిస్తాయి.
12.303.23
आपन्ने तूत्तरां काष्ठां सूर्ये यो निधनं व्रजेत् ।
नक्षत्रे च मुहूर्ते च पुण्ये राजन्स पुण्यकृत् ॥ १२.३०३.२३ ॥
ఓ రాజా, సూర్యుడు ఉత్తర దిక్కును చేరినప్పుడు, శుభ నక్షత్రంలో, శుభ ముహూర్తంలో ఎవడు మరణిస్తాడో, అతడు పుణ్యకర్మ చేసినవాడే.
12.303.24
अयोजयित्वा क्लेशेन जनं प्लाप्य च दुष्कृतम् ।
मृत्युनाऽऽत्मकृतेनेह कर्म कृत्वाऽऽत्मशक्तितः ॥ १२.३०३.२४ ॥
కష్టంతో తనను నియమించుకోకుండా, ఇతరులకు బాధ కలిగించి దుష్కార్యం చేసినవాడు, ఇక్కడ తన స్వంత కర్మ వల్ల, తన శక్తి మేరకు మరణాన్ని పొందుతాడు.
12.303.25
विषमुद्बन्धनं दाहो दस्युहस्तात्तथ वधः ।
दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च प्राकृतो वध उच्यते ॥ १२.३०३.२५ ॥
విషం, ఉరి, దహనం, దొంగల చేతిలో వధ, అలాగే కోరలున్న జంతువుల వల్ల — ఇది సాధారణ మరణం అని చెప్పబడుతుంది.
12.303.26
न चैभिः पुण्यकर्माणो युज्यन्ते चाभिसंधिजैः ।
एवंविधैश्च बहुभिरपरैः प्राकृतैरपि ॥ १२.३०३.२६ ॥
పుణ్యకర్మలు చేసేవారు వీటితో, సంకల్పం నుండి పుట్టిన వాటితో కలవరు; ఇలాంటి అనేక ఇతర సామాన్య మరణాలతో కూడా కలవరు.
12.303.27
ऊर्ध्वं भित्त्वा प्रतिष्ठन्ते प्राणाः पुण्यवतां नृप ।
मध्यतो मध्यपुण्यानामधो दुष्कृतकर्मणाम् ॥ १२.३०३.२७ ॥
ఓ రాజా! పుణ్యవంతుల ప్రాణాలు పైకి (మార్గాన్ని) చీల్చుకుని నిలుస్తాయి; మధ్యస్థ పుణ్యవంతుల ప్రాణాలు మధ్యనుండి, దుష్కర్మలు చేసేవారి ప్రాణాలు కిందికి.
12.303.28
एकः शत्रुर्न द्वितीयोस्ति शत्रु ।
रज्ञानतुल्यः पुरुषस्य राजन्।
येनावृतः कुरुते संप्रयुक्तो ।
घोराणि कर्माणि सुदारुणानि ॥ १२.३०३.२८ ॥
ఒకే శత్రువు ఉన్నాడు, రెండవవాడు లేడు — ఓ రాజా, మనిషికి అజ్ఞానం వంటి శత్రువు. దానితో కప్పబడి ప్రేరేపితుడై (మనిషి) అతి భయంకరమైన, మిక్కిలి దారుణమైన కర్మలు చేస్తాడు.
12.303.29
प्रबोधनार्थं श्रुतिधर्मयुक्तं ।
वृद्धानुपास्य प्रभवेत यस्य।
प्रयत्नसाध्यो हि स राजपुत्र ।
प्रज्ञाशरेणोन्मथितः परैति ॥ १२.३०३.२९ ॥
మేల్కొలుపు కోసం, శ్రుతి మరియు ధర్మంతో కూడిన (జ్ఞానం) — పెద్దలను సేవించి పొందగలిగేది, అది ప్రయత్నంతో సాధ్యం, ఓ రాజకుమారా. ప్రజ్ఞ అనే బాణంతో కొట్టబడిన (శత్రువు) దూరంగా వెళ్ళిపోతాడు.
12.303.30
अधीत्य वेदं तपसा ब्रह्मचारी ।
यज्ञाञ्शक्त्या सन्निसृज्येह पञ्च।
वनं गच्छेत्पुरुषो धर्मकामः ।
श्रेयः कृत्वा स्थापयित्वा स्ववंशम् ॥ १२.३०३.३० ॥
వేదాన్ని అధ్యయనం చేసి, తపస్సుతో బ్రహ్మచారిగా ఉండి, తన శక్తికొద్దీ ఇక్కడ ఐదు యజ్ఞాలను పూర్తిచేసి, ధర్మాన్ని కోరే పురుషుడు అడవికి వెళ్లాలి; తన వంశాన్ని స్థిరపరచి శ్రేయస్సును పొందాలి.
12.303.31
उपभोगैरपि त्यक्तं नात्मानं सादयेन्नरः ।
चण्डालत्वेऽपि मानुष्यं सर्वथा तात शोभनम् ॥ १२.३०३.३१ ॥
భోగాలను త్యజించినా మనిషి తనను తాను నాశనం చేసుకోకూడదు; ప్రియ కుమారా, చండాలుడిగా పుట్టినా మనుష్య జన్మ అన్ని విధాలుగా శ్రేష్ఠమే.
12.303.32
इयं हि योनिः प्रथमा यां प्राप्य जगतीयते ।
आत्मा वै शक्यते त्रातुं कर्मभिः शुभलक्षणैः ॥ १२.३०३.३२ ॥
ఇదే మొదటి యోని; దీన్ని పొంది జగత్తులో జీవుడు సాగుతాడు; శుభ లక్షణాలు గల కర్మల ద్వారానే ఆత్మను రక్షించగలరు.
12.303.33
कथं न विप्रणश्येम योनितोस्या इति प्रभो ।
कुर्वन्ति धर्मं मनुजाः श्रुतिप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १२.३०३.३३ ॥
"ఈ యోని నుండి మనం ఎలా నశించకుండా ఉండగలం?" అని, ప్రభూ, మనుషులు శ్రుతి ప్రామాణ్యాన్ని చూసి ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారు.
12.303.34
यो दुर्लभतरं प्राप्य मानुष्यं द्विषते नरः ।
धर्मावमन्ता कामात्मा भवेत्स खलु वञ्च्यते ॥ १२.३०३.३४ ॥
అత్యంత దుర్లభమైన మనుష్య జన్మను పొంది దానిని ద్వేషించే మనిషి, ధర్మాన్ని అవమానించి కామంలో మునిగినవాడు నిశ్చయంగా మోసపోతాడు.
12.303.35
यस्तु प्रीतिपुराणेन चक्षुषा तात पश्यति ।
दीपोपमानि भूतानि यावदर्थान्न पश्यति ॥ १२.३०३.३५ ॥
ప్రియ కుమారా, పాత ప్రీతి దృష్టితో చూసేవాడు ప్రాణులను దీపంలా చూస్తాడు; తన ప్రయోజనాన్ని చూడనంత వరకు అతడు చూడలేదు.
12.303.36
सान्त्वेनानुप्रदानेन प्रियवादेन चाप्युत ।
समदुःखसुखो भूत्वा स परत्र महीयते ॥ १२.३०३.३६ ॥
సాంత్వనం, వంతుల వారీ దానం, ప్రియమైన మాటల ద్వారా; సుఖదుఃఖాలలో సమానంగా ఉండేవాడు పరలోకంలో గౌరవింపబడతాడు.
12.303.37
दानं त्यागः शोभना मुर्तिमद्भ्यो ।
भूयः प्लाव्यं तपसा वै शरीरम्।
सरस्वतीनैमिषपुष्करेषु ।
ये चाप्यन्ये पुण्यदेशाः पृथिव्याम् ॥ १२.३०३.३७ ॥
దానం, త్యాగం దేహధారులకు శుభకరమైనవి; తపస్సుతో శరీరాన్ని మళ్ళీ పవిత్ర జలాలలో స్నానం చేయించాలి, సరస్వతి, నైమిషం, పుష్కరంలో, భూమిపై ఉన్న ఇతర పుణ్య క్షేత్రాలలో కూడా.
12.303.38
गृहेषु येषामसवः पतन्ति ।
तेषामथो निर्हरणं प्रशस्तम्।
यानेन वै प्रापणं च श्मशाने ।
शुचौ देशे विधिना चैव दाहः ॥ १२.३०३.३८ ॥
ఇంట్లో ఎవరి ప్రాణాలు పోతాయో వారి దేహాన్ని బయటకు తీసుకెళ్లడం ప్రశస్తం; వాహనంలో శ్మశానానికి చేర్చడం, శుభ్రమైన ప్రదేశంలో విధి ప్రకారం దహనం చేయడం.
12.303.39
इष्टिः पुष्टिर्यजनं याजनं च ।
दार्ग पुण्यानां कर्मणां च प्रयोगः।
शक्त्या पित्र्यं यच्च किंचित्प्रशस्तं ।
सर्वाण्यात्मार्थे मानवोऽयं करोति ॥ १२.३०३.३९ ॥
ఇష్టి, పుష్టి, యజనం, యాజనం, పుణ్యకర్మల దానం మరియు ఆచరణ; శక్తికొద్దీ పితృదేవతలకు సంబంధించి ప్రశస్తమైనది ఏదైనా, ఈ మానవుడు అన్నింటినీ తన కోసమే చేస్తాడు.
12.303.40
गृहस्थानां च सर्वेषां विनाशमभिकाङ्क्षताम् ।
निधनं शोभनं तात पुलिनेषु क्रियावताम् ॥ १२.३०३.४० ॥
ఓ కుమారా! గృహస్థులందరికీ, లయాన్ని కోరేవారికి, ఇసుక తీరాలలో కర్మలు చేసేవారికి మరణం శుభకరం.
12.303.41
धर्मशास्त्राणि वेदाश्च ष़डङ्गानि नराधिप ।
श्रेयसोर्थे विधीयन्ते नरस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ १२.३०३.४१ ॥
ఓ నరాధిపా! ధర్మశాస్త్రాలు, వేదాలు, షడంగాలు — క్లేశరహిత కర్మలు చేసే మనిషి యొక్క శ్రేయస్సు కోసం విధించబడ్డాయి.
12.303.42
एतद्वै सर्वमाख्यातं मुनिना सुमहात्मना ।
विदेहराजाय पुरा श्रयेसोर्थे नराधिप ॥ १२.३०३.४२ ॥
ఓ నరాధిపా! ఇదంతా పూర్వం మహాత్ముడైన ముని విదేహ రాజుతో మనిషి శ్రేయస్సు కోసం చెప్పాడు.