มหาภารตะ · อัธยายะ 12.303
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.303.1
पिता सखायो गुरवः स्त्रियश्च ।
न निर्गुणानां प्रभवन्ति लोके।
अनन्यभक्ताः प्रियवादिनश्च ।
हिताश्च वश्याश्च तथैव राजन् ॥ १२.३०३.१ ॥
บิดา มิตรสหาย ครูอาจารย์ และภรรยา ย่อมไม่มีอำนาจเหนือคนไร้คุณธรรมในโลกนี้ มีเพียงผู้ที่อุทิศตนโดยสิ้นเชิง พูดด้วยถ้อยคำอ่อนหวาน ทำประโยชน์แก่ผู้อื่น และข่มใจตนได้ ข้าแต่พระราชา เท่านั้นที่มีอำนาจเช่นนั้นเช่นเดียวกัน
12.303.2
पिता परं दैवतं मानवानां ।
मातुर्विशिष्टं पितरं वदन्ति।
ज्ञानस्य लाभं परमं वदन्ति ।
जितेन्द्रियार्थाः परमाप्नुवन्ति ॥ १२.३०३.२ ॥
สำหรับมนุษย์ บิดาคือเทพสูงสุด บิดาถูกกล่าวว่าสูงส่งกว่ามารดา การได้ความรู้ถูกกล่าวว่าสูงสุด ผู้ที่ข่มอินทรีย์และตั้งเป้าหมายไว้ได้ย่อมบรรลุสิ่งสูงสุด
12.303.3
रणाजिरे यत्र शराग्निसंस्तरे ।
नृपात्मजो घातमवाप्य दह्यते।
प्रयाति लोकानमरैः सुदुर्लभा ।
न्निषेवते स्वर्गफलं यथासुखम् ॥ १२.३०३.३ ॥
ในสนามรบ ที่ซึ่งโอรสของพระราชาต้องความตายบนเตียงแห่งเปลวธนู และถูกเผา เขาย่อมไปยังโลกที่แม้เหล่าอมรยังบรรลุได้ยาก และเสวยผลแห่งสวรรค์ได้อย่างสุขสบาย
12.303.4
श्रान्तं भीतं भ्रष्टशस्त्रं रुदन्तं ।
पराङ्भुखं पारिवर्हैश्च हीनम्।
अनुद्यन्तं रोगिणं याचमानं ।
न वै हिंस्याद्बालवृद्धौ च राजन् ॥ १२.३०३.४ ॥
ไม่ควรทำร้ายผู้ที่อ่อนล้า ผู้ที่หวาดกลัว ผู้ที่อาวุธหลุดมือ ผู้ที่ร้องไห้ ผู้ที่หันหลังให้ ผู้ที่ขาดเครื่องประดับการรบ ผู้ที่ไม่ยกอาวุธ ผู้ป่วย หรือผู้ขอร้อง ข้าแต่พระราชา และไม่ควรทำร้ายเด็กหรือคนชราเลย
12.303.5
पारिबर्हैः सुसंयुक्तमुद्यतं तुल्यतां गतम् ।
अतिक्रमेत्तं नृपतिः संग्रामे क्षत्रियात्मजम् ॥ १२.३०३.५ ॥
ในสงคราม พระราชาไม่ควรข้ามผ่านโอรสของกษัตริย์ที่มีเครื่องประดับการรบครบครัน ยกอาวุธขึ้นแล้ว และอยู่ในฐานะเสมอกับตน
12.303.6
तुल्यादिह वधः श्रेयान्विशिष्टाच्चेति निश्चयः ।
निहीनात्कातराच्चैव कृपणाद्गर्हितो वधः ॥ १२.३०३.६ ॥
ในที่นี้ การฆ่าผู้ที่เสมอกันเป็นการดีกว่า และการฆ่าผู้ที่สูงกว่าก็เช่นกัน ข้อนี้แน่นอน การฆ่าผู้ต่ำกว่า ผู้ขลาด หรือคนน่าสงสาร เป็นสิ่งที่น่าตำหนิ
12.303.7
पापात्पापसमाचारान्निहीनाच्च नराधिप ।
पाप एष वधः प्रोक्तो नरकायेति निश्चयः ॥ १२.३०३.७ ॥
ข้าแต่จอมนรา การฆ่าคนบาป ผู้ประพฤติชั่ว หรือผู้ต่ำต้อย ถูกประกาศว่าเป็นบาป การฆ่าเช่นนี้ถูกกล่าวว่านำไปสู่นรก ข้อนี้แน่นอน
12.303.8
न कश्चित्राति वै राजन्दिष्टान्तवशमागतम् ।
सावशेषायुषं चापि कश्चिन्नैवापकर्षति ॥ १२.३०३.८ ॥
ข้าแต่พระราชา ไม่มีผู้ใดปกป้องผู้ที่ตกอยู่ในอำนาจแห่งจุดจบที่โชคชะตากำหนด และไม่มีผู้ใดทำให้ชีวิตของผู้ที่ยังมีอายุเหลืออยู่ต้องสั้นลง
12.303.9
स्निग्धैश्च क्रियमाणानि कर्माणीह निवर्तयेत् ।
हिंसात्मकानि सर्वाणि नायुरिच्छेत्परायुषा ॥ १२.३०३.९ ॥
แม้การกระทำที่ทำด้วยความเมตตา ก็ควรละเว้นในที่นี้ การกระทำทั้งปวงที่มีลักษณะเบียดเบียนก็ควรละ อย่าปรารถนาชีวิตของตนด้วยการแลกกับชีวิตของผู้อื่น
12.303.10
गृहस्थानां तु सर्वेषां विनाशमभिकाङ्क्षताम् ।
निधनं शोभनं तात पुलिनेषु क्रियावताम् ॥ १२.३०३.१० ॥
ลูกรัก สำหรับคฤหัสถ์ทั้งหลายที่ปรารถนาความพินาศ และสำหรับผู้ที่ประกอบพิธีบนฝั่งแม่น้ำ ความตายเป็นสิ่งที่เป็นมงคล
12.303.11
आयुषि क्षयमापन्ने पञ्चत्वमुपगच्छति ।
तथा ह्यकारणाद्भवति कारणैरुपपादितम् ॥ १२.३०३.११ ॥
เมื่อชีวิตถึงคราวเสื่อมสิ้น สัตว์นั้นก็ไปสู่การแยกสลายเป็นธาตุทั้งห้า ความตายจึงเกิดขึ้นโดยไม่มีเหตุ และก็เกิดขึ้นโดยมีเหตุปัจจัยด้วย
12.303.12
तथा शरीरं भवति देहाद्येनोपपादितम् ।
अध्वानं गतकश्चायं प्राप्तश्चायं गृहाद्गृहम् ॥ १२.३०३.१२ ॥
ร่างกายก็เป็นเช่นนั้น ย่อมเกิดขึ้นโดยร่างกายและสิ่งอื่น ๆ ผู้นี้เปรียบเหมือนนักเดินทางบนถนน ที่ไปจากเรือนหลังหนึ่งสู่อีกหลังหนึ่ง
12.303.13
द्वितीयं कारणं तत्र नान्यत्किंचन विद्यते ।
तद्देहं देहिनां युक्तं मोक्षभूतेषु वर्तते ॥ १२.३०३.१३ ॥
ที่นั่นไม่มีเหตุที่สองอื่นใดปรากฏเลย ร่างนั้นเหมาะสมแก่ผู้มีร่าง และยังคงอยู่แม้ในผู้ที่หลุดพ้นแล้ว
12.303.14
शिरास्नाय्वस्थिसंघातं बीभत्सामेध्यसंकुलम् ।
भूतानामिन्द्रियाणां च गुणानां च समागमम् ॥ १२.३०३.१४ ॥
ร่างเป็นกลุ่มของเส้นเลือด เอ็น และกระดูก เต็มไปด้วยสิ่งโสโครกน่าชัง เป็นการประชุมกันของธาตุ อินทรีย์ และคุณสมบัติ
12.303.15
त्वगन्तं देहमित्याहुर्विद्वांसोऽध्यात्मचिन्तकाः ।
गुणैरपि परिक्षीणं शरीरं मर्त्यतां गतम् ॥ १२.३०३.१५ ॥
ผู้รู้ที่พิจารณาเรื่องตน เรียกร่างนี้ว่าสิ้นสุดที่ผิวหนัง แม้ถูกคุณสมบัติกัดกร่อนจนอ่อนแรง ร่างก็ย่อมถึงความเป็นมรรตัย
12.303.16
शरीरिणा परित्यक्तं निश्चेष्टं गतचेतनम् ।
भूतैः प्रकृतिमापन्नैस्ततो भूमौ निमज्जति ॥ १२.३०३.१६ ॥
ร่างนั้นถูกผู้มีร่างทอดทิ้ง ไม่เคลื่อนไหวและไร้สติ แล้วธาตุทั้งหลายก็กลับคืนสู่สภาวะเดิม และร่างนั้นก็จมลงสู่แผ่นดิน
12.303.17
भावितं कर्मयोगेन जायते तत्रतत्र ह ।
इदं शरीरं वैदेह म्रियते यत्रयत्र ह।
तत्प्रपाते परो दृष्टो विसर्गः कर्मणस्तथा ॥ १२.३०३.१७ ॥
ผู้ที่ถูกปรุงแต่งด้วยแอกแห่งการกระทำ ย่อมเกิดขึ้นในที่นั้นนี้ ข้าแต่วิเทหะ ร่างนี้ตายลงที่ใด ณ ที่นั้น เมื่อร่างล่มสลาย ผลสุดท้ายของการกระทำก็ปรากฏ
12.303.18
न जायते तु नृपते कंचित्कालमयं पुनः ।
परिभ्रमति भूतात्मा द्यामिवाम्बुधरो महान् ॥ १२.३०३.१८ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้นี้จะไม่เกิดอีกในช่วงเวลาหนึ่ง อาตมันแห่งสัตว์ทั้งหลายท่องไปดุจเมฆใหญ่ที่ลอยไปบนท้องฟ้า
12.303.19
स पुनर्जायते राजन्प्राप्येहायतनं नृपः ।
मनसः परमो ह्यात्मा इन्द्रियेभ्यः परं मनः ॥ १२.३०३.१९ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้นั้นย่อมเกิดอีก เมื่อได้ที่อยู่แห่งหนึ่งในที่นี้ อาตมันสูงกว่าใจ และใจสูงกว่าอินทรีย์
12.303.20
विविधानां च भूतानां जङ्गमाः परमा नृप ।
जङ्गमानामपि तथा द्विपदाः परमा मताः।
द्विपदानामपि तथा द्विजा वै परमाः स्मृताः ॥ १२.३०३.२० ॥
ข้าแต่พระราชา ในบรรดาสัตว์ทั้งหลายหลากชนิด สัตว์ที่เคลื่อนที่ได้เป็นสูงสุด ในบรรดาสัตว์ที่เคลื่อนที่ได้ สัตว์สองเท้าถือว่าสูงสุด และในบรรดาสัตว์สองเท้า ผู้เกิดสองครั้งย่อมถูกจดจำว่าสูงสุดแน่แท้
12.303.21
द्विजानामपि राजेन्द्र प्रज्ञावन्तः परा मताः ।
प्राज्ञानामात्मसंबुद्धाः संबुद्धानाममानिनः ॥ १२.३०३.२१ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ ในหมู่ทวิชาติ ผู้มีปัญญาถือว่าสูงสุด ในหมู่ผู้มีปัญญา ผู้รู้ตนเองถือว่าสูงสุด ในหมู่ผู้รู้ตน ผู้ไม่ถือตัวถือว่าสูงสุด
12.303.22
जातमन्वेति मरणं नृणामिति विनिश्चयः ।
अन्तवन्ति हि कर्माणि सेवन्ते गुणतः प्रजाः ॥ १२.३०३.२२ ॥
ความตายตามติดผู้ที่เกิดมา นี่คือความแน่นอนสำหรับมนุษย์ กรรมมีจุดสิ้นสุด และสัตว์ทั้งหลายย่อมคล้อยตามกรรมไปตามคุณลักษณะของตน
12.303.23
आपन्ने तूत्तरां काष्ठां सूर्ये यो निधनं व्रजेत् ।
नक्षत्रे च मुहूर्ते च पुण्ये राजन्स पुण्यकृत् ॥ १२.३०३.२३ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้ใดตายเมื่อดวงอาทิตย์ถึงทิศเหนือ ภายใต้นักษัตรอันเป็นมงคลและในฤกษ์อันเป็นมงคล ผู้นั้นเป็นผู้ที่ได้ทำความดีมาแล้ว
12.303.24
अयोजयित्वा क्लेशेन जनं प्लाप्य च दुष्कृतम् ।
मृत्युनाऽऽत्मकृतेनेह कर्म कृत्वाऽऽत्मशक्तितः ॥ १२.३०३.२४ ॥
ผู้ที่ไม่ฝึนตนด้วยความเพียร ทำให้ผู้อื่นทุกข์ทรมาน และกระทำความชั่ว ย่อมพบความตายในโลกนี้ด้วยกรรมของตนเอง ตามกำลังของตน
12.303.25
विषमुद्बन्धनं दाहो दस्युहस्तात्तथ वधः ।
दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च प्राकृतो वध उच्यते ॥ १२.३०३.२५ ॥
ยาพิษ การแขวนคอ การเผา การถูกฆ่าด้วยมือของโจร และการถูกสัตว์มีเขี้ยวทำร้าย เรียกว่าเป็นความตายตามธรรมดา
12.303.26
न चैभिः पुण्यकर्माणो युज्यन्ते चाभिसंधिजैः ।
एवंविधैश्च बहुभिरपरैः प्राकृतैरपि ॥ १२.३०३.२६ ॥
ผู้มีกรรมดีมิได้ประสบกับความตายเหล่านี้ ทั้งความตายที่เกิดจากเจตนา และความตายธรรมดาอื่น ๆ อีกมากมายของประเภทนี้
12.303.27
ऊर्ध्वं भित्त्वा प्रतिष्ठन्ते प्राणाः पुण्यवतां नृप ।
मध्यतो मध्यपुण्यानामधो दुष्कृतकर्मणाम् ॥ १२.३०३.२७ ॥
ข้าแต่พระราชา ลมปราณของผู้มีบุญทะลุขึ้นข้างบนแล้วดำรงอยู่ ลมปราณของผู้มีบุญปานกลางดำรงอยู่จากส่วนกลาง และของผู้ทำกรรมชั่วดำรงอยู่ข้างล่าง
12.303.28
एकः शत्रुर्न द्वितीयोस्ति शत्रु ।
रज्ञानतुल्यः पुरुषस्य राजन्।
येनावृतः कुरुते संप्रयुक्तो ।
घोराणि कर्माणि सुदारुणानि ॥ १२.३०३.२८ ॥
ศัตรูมีเพียงหนึ่ง ไม่มีศัตรูที่สอง ข้าแต่พระราชา สำหรับมนุษย์ ศัตรูนั้นคือความไม่รู้ ผู้ที่ถูกมันปกคลุมและถูกชักนำ ย่อมกระทำกรรมอันน่ากลัวและโหดร้ายยิ่ง
12.303.29
प्रबोधनार्थं श्रुतिधर्मयुक्तं ।
वृद्धानुपास्य प्रभवेत यस्य।
प्रयत्नसाध्यो हि स राजपुत्र ।
प्रज्ञाशरेणोन्मथितः परैति ॥ १२.३०३.२९ ॥
เพื่อการตื่นรู้ ความรู้ที่ประกอบด้วยธรรมแห่งศรุติ ซึ่งอาจได้มาด้วยการรับใช้ผู้เฒ่าผู้แก่ ย่อมสำเร็จได้ด้วยความเพียร ข้าแต่ราชกุมาร ศัตรูที่ถูกปัญญาเป็นลูกศรเจาะทะลวงย่อมจากไป
12.303.30
अधीत्य वेदं तपसा ब्रह्मचारी ।
यज्ञाञ्शक्त्या सन्निसृज्येह पञ्च।
वनं गच्छेत्पुरुषो धर्मकामः ।
श्रेयः कृत्वा स्थापयित्वा स्ववंशम् ॥ १२.३०३.३० ॥
ผู้ที่ศึกษาพระเวท เป็นพรหมจารีด้วยตบะ และได้ประกอบยัญทั้งห้าในโลกนี้ตามกำลังของตนแล้ว ผู้ที่ปรารถนาธรรมควรเข้าสู่ป่า เมื่อได้กระทำความดีและตั้งวงศ์ตระกูลของตนให้มั่นคงแล้ว ย่อมบรรลุสิ่งที่ประเสริฐที่สุด
12.303.31
उपभोगैरपि त्यक्तं नात्मानं सादयेन्नरः ।
चण्डालत्वेऽपि मानुष्यं सर्वथा तात शोभनम् ॥ १२.३०३.३१ ॥
แม้เมื่อละการเสวยสุขแล้ว บุรุษไม่ควรทำลายตนเอง ลูกรัก แม้ในฐานะจัณฑาล ความเป็นมนุษย์ก็ประเสริฐในทุกประการ
12.303.32
इयं हि योनिः प्रथमा यां प्राप्य जगतीयते ।
आत्मा वै शक्यते त्रातुं कर्मभिः शुभलक्षणैः ॥ १२.३०३.३२ ॥
กำเนิดนี้เป็นกำเนิดแรก เมื่อได้รับแล้ว ผู้นั้นย่อมท่องไปในโลก อาตมันนั้นย่อมช่วยให้รอดได้ก็ด้วยกรรมที่มีลักษณะอันเป็นมงคลเท่านั้น
12.303.33
कथं न विप्रणश्येम योनितोस्या इति प्रभो ।
कुर्वन्ति धर्मं मनुजाः श्रुतिप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १२.३०३.३३ ॥
"เราจะไม่พินาศจากกำเนิดนี้ได้อย่างไร" ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า มนุษย์ย่อมคิดเช่นนี้ และปฏิบัติธรรม เพราะเห็นอำนาจแห่งศรุติ
12.303.34
यो दुर्लभतरं प्राप्य मानुष्यं द्विषते नरः ।
धर्मावमन्ता कामात्मा भवेत्स खलु वञ्च्यते ॥ १२.३०३.३४ ॥
ผู้ใดได้รับความเป็นมนุษย์ซึ่งหาได้ยากยิ่ง แล้วกลับเกลียดชัง ผู้ที่ดูหมิ่นธรรมและมีจิตตกอยู่ในกาม ผู้นั้นย่อมถูกหลอกลวงเป็นแน่
12.303.35
यस्तु प्रीतिपुराणेन चक्षुषा तात पश्यति ।
दीपोपमानि भूतानि यावदर्थान्न पश्यति ॥ १२.३०३.३५ ॥
ส่วนผู้ที่มองด้วยดวงตาแห่งความรักอันเก่าแก่ ลูกรัก ย่อมเห็นสรรพสัตว์เหมือนดวงประทีป ผู้ใดยังไม่เห็นวัตถุประสงค์ของตน ผู้นั้นย่อมมองไม่เห็น
12.303.36
सान्त्वेनानुप्रदानेन प्रियवादेन चाप्युत ।
समदुःखसुखो भूत्वा स परत्र महीयते ॥ १२.३०३.३६ ॥
ด้วยการปลอบโยน ด้วยการให้ตอบแทน และด้วยวาจาไพเราะ เมื่อผู้นั้นเสมอกันในทุกข์และสุขแล้ว ย่อมได้รับการยกย่องในโลกหน้า
12.303.37
दानं त्यागः शोभना मुर्तिमद्भ्यो ।
भूयः प्लाव्यं तपसा वै शरीरम्।
सरस्वतीनैमिषपुष्करेषु ।
ये चाप्यन्ये पुण्यदेशाः पृथिव्याम् ॥ १२.३०३.३७ ॥
การให้ทานและการสละเป็นสิ่งที่เป็นมงคลแก่สัตว์ที่มีรูปกาย และร่างกายควรได้รับการชำระด้วยตบะในน้ำศักดิ์สิทธิ์อีกครั้ง ณ สรัสวดี ไนมิษะ และปุษกร และที่ศักดิ์สิทธิ์อื่น ๆ บนแผ่นดิน
12.303.38
गृहेषु येषामसवः पतन्ति ।
तेषामथो निर्हरणं प्रशस्तम्।
यानेन वै प्रापणं च श्मशाने ।
शुचौ देशे विधिना चैव दाहः ॥ १२.३०३.३८ ॥
สำหรับผู้ที่ลมหายใจออกจากบ้านของตน การนำร่างออกไปนั้นเป็นสิ่งที่ควรสรรเสริญ การนำไปด้วยยานพาหนะสู่ป่าช้า และการเผาในที่สะอาดตามวิธีที่กำหนด
12.303.39
इष्टिः पुष्टिर्यजनं याजनं च ।
दार्ग पुण्यानां कर्मणां च प्रयोगः।
शक्त्या पित्र्यं यच्च किंचित्प्रशस्तं ।
सर्वाण्यात्मार्थे मानवोऽयं करोति ॥ १२.३०३.३९ ॥
การถวายเครื่องบูชาและการบำรุงเลี้ยง การประกอบยัญและการเป็นปุโรหิตให้ผู้อื่น การให้ทานและการปฏิบัติกรรมดีทั้งหลาย รวมทั้งสิ่งใดก็ตามที่เป็นที่สรรเสริญเกี่ยวกับบรรพบุรุษ ตามกำลังของตน มนุษย์ย่อมกระทำทั้งหมดนี้เพื่อประโยชน์ของอาตมันของตน
12.303.40
गृहस्थानां च सर्वेषां विनाशमभिकाङ्क्षताम् ।
निधनं शोभनं तात पुलिनेषु क्रियावताम् ॥ १२.३०३.४० ॥
ลูกรัก สำหรับคฤหัสถ์ทั้งปวง และสำหรับผู้ที่ปรารถนาความพินาศ ความตายเป็นสิ่งที่เป็นมงคลสำหรับผู้ที่ประกอบพิธีกรรมบนหาดทราย
12.303.41
धर्मशास्त्राणि वेदाश्च ष़डङ्गानि नराधिप ।
श्रेयसोर्थे विधीयन्ते नरस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ १२.३०३.४१ ॥
ข้าแต่จอมนรา ธรรมศาสตร์ทั้งหลาย และพระเวททั้งสี่กับเวทางคทั้งหก ย่อมถูกกำหนดไว้เพื่อความเจริญสูงสุดของมนุษย์ผู้มีการกระทำอันปราศจากความทุกข์ร้อน
12.303.42
एतद्वै सर्वमाख्यातं मुनिना सुमहात्मना ।
विदेहराजाय पुरा श्रयेसोर्थे नराधिप ॥ १२.३०३.४२ ॥
ข้าแต่จอมนรา สิ่งทั้งปวงนี้ มุนีผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้กล่าวไว้แต่กาลก่อนแก่พระราชาแห่งวิเทหะ เพื่อความเจริญสูงสุด