マハーバーラタ · 章 12.303
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.303.1
पिता सखायो गुरवः स्त्रियश्च ।
न निर्गुणानां प्रभवन्ति लोके।
अनन्यभक्ताः प्रियवादिनश्च ।
हिताश्च वश्याश्च तथैव राजन् ॥ १२.३०३.१ ॥
父、友、師、そして妻たちは、世において徳のない者には影響力を持たない。ひたすら帰依し、快く語り、有益で、自制する者こそ、王よ、同じように（影響力を）持つ。
12.303.2
पिता परं दैवतं मानवानां ।
मातुर्विशिष्टं पितरं वदन्ति।
ज्ञानस्य लाभं परमं वदन्ति ।
जितेन्द्रियार्थाः परमाप्नुवन्ति ॥ १२.३०३.२ ॥
人にとって父は至高の神である；父は母よりも優れたものと言われる。知識を得ることこそ最高の利得と言われる；感官を制し目的を定めた者は最高に至る。
12.303.3
रणाजिरे यत्र शराग्निसंस्तरे ।
नृपात्मजो घातमवाप्य दह्यते।
प्रयाति लोकानमरैः सुदुर्लभा ।
न्निषेवते स्वर्गफलं यथासुखम् ॥ १२.३०३.३ ॥
戦場で、王子は矢火の床で死を得て焼かれる。彼は神々にさえ得難い世界へ赴き、天の果報を安らかに享受する。
12.303.4
श्रान्तं भीतं भ्रष्टशस्त्रं रुदन्तं ।
पराङ्भुखं पारिवर्हैश्च हीनम्।
अनुद्यन्तं रोगिणं याचमानं ।
न वै हिंस्याद्बालवृद्धौ च राजन् ॥ १२.३०३.४ ॥
疲れた者、怯えた者、武器を落とした者、泣く者、背を向けた者、装備を失った者、武器を執らぬ者、病者、請う者を害してはならない。王よ、子供も老人も害してはならない。
12.303.5
पारिबर्हैः सुसंयुक्तमुद्यतं तुल्यतां गतम् ।
अतिक्रमेत्तं नृपतिः संग्रामे क्षत्रियात्मजम् ॥ १२.३०३.५ ॥
戦いにおいて、王は装備を整え武器を掲げ対等の立場に至ったクシャトリヤの息子を、そのまま通り過ぎるべきである。
12.303.6
तुल्यादिह वधः श्रेयान्विशिष्टाच्चेति निश्चयः ।
निहीनात्कातराच्चैव कृपणाद्गर्हितो वधः ॥ १२.३०३.६ ॥
ここでは、対等な者を殺すのが善く、優れた者を殺すのもまた、というのが確かな理である。劣った者、臆病者、哀れな者を殺すことは非難される。
12.303.7
पापात्पापसमाचारान्निहीनाच्च नराधिप ।
पाप एष वधः प्रोक्तो नरकायेति निश्चयः ॥ १२.३०३.७ ॥
人の王よ、罪人、悪行をなす者、劣った者を殺すことは罪である。この殺害は地獄に至ると宣言される、というのが確かな理である。
12.303.8
न कश्चित्राति वै राजन्दिष्टान्तवशमागतम् ।
सावशेषायुषं चापि कश्चिन्नैवापकर्षति ॥ १२.३०३.८ ॥
王よ、定めの終わりの支配下に来た者を守る者は誰もいない。また、残された寿命のある者を縮める者も誰もいない。
12.303.9
स्निग्धैश्च क्रियमाणानि कर्माणीह निवर्तयेत् ।
हिंसात्मकानि सर्वाणि नायुरिच्छेत्परायुषा ॥ १२.३०३.९ ॥
ここでは、慈愛からなされる行為であっても退けるべきである。暴力的な性質をもつ行為はすべて捨てるべきである。他人の寿命によって自らの寿命を望んではならない。
12.303.10
गृहस्थानां तु सर्वेषां विनाशमभिकाङ्क्षताम् ।
निधनं शोभनं तात पुलिनेषु क्रियावताम् ॥ १२.३०३.१० ॥
わが子よ、破滅を望む在家者すべてにとって、死は吉祥である。川岸で儀礼を行う者にとってもまたそうである。
12.303.11
आयुषि क्षयमापन्ने पञ्चत्वमुपगच्छति ।
तथा ह्यकारणाद्भवति कारणैरुपपादितम् ॥ १२.३०३.११ ॥
寿命が尽きようとするとき、生き物は五大への解体に至る。このように死は理由なく訪れることもあり、原因によって引き起こされることもある。
12.303.12
तथा शरीरं भवति देहाद्येनोपपादितम् ।
अध्वानं गतकश्चायं प्राप्तश्चायं गृहाद्गृहम् ॥ १२.३०३.१२ ॥
このように身体は身などによって生じる。これは道を行く旅人のようで、家から家へと移っていく。
12.303.13
द्वितीयं कारणं तत्र नान्यत्किंचन विद्यते ।
तद्देहं देहिनां युक्तं मोक्षभूतेषु वर्तते ॥ १२.३०३.१३ ॥
そこにはほかに第二の原因は見当たらない。その身体は有身者にふさわしく、解脱した者たちにおいてもなお存在する。
12.303.14
शिरास्नाय्वस्थिसंघातं बीभत्सामेध्यसंकुलम् ।
भूतानामिन्द्रियाणां च गुणानां च समागमम् ॥ १२.३०३.१४ ॥
血管・腱・骨の集まりで、忌まわしい不浄に満ちている。五大元素と諸感覚と諸性質の結合である。
12.303.15
त्वगन्तं देहमित्याहुर्विद्वांसोऽध्यात्मचिन्तकाः ।
गुणैरपि परिक्षीणं शरीरं मर्त्यतां गतम् ॥ १२.३०३.१५ ॥
自己を思索する賢者たちは、この身体は皮膚で終わるものだと言う。諸性質によって衰えても、身体は死すべきものとなる。
12.303.16
शरीरिणा परित्यक्तं निश्चेष्टं गतचेतनम् ।
भूतैः प्रकृतिमापन्नैस्ततो भूमौ निमज्जति ॥ १२.३०३.१६ ॥
有身者に捨てられたその身体は、動かず意識を失う。やがて諸元素が本性に還り、身体は大地に沈む。
12.303.17
भावितं कर्मयोगेन जायते तत्रतत्र ह ।
इदं शरीरं वैदेह म्रियते यत्रयत्र ह।
तत्प्रपाते परो दृष्टो विसर्गः कर्मणस्तथा ॥ १२.३०३.१७ ॥
行為のくびきによって形作られた彼は、あちこちに生まれる。ヴィデーハよ、この身体がどこで死すとも、その倒れるとき、行為の最高の結果が見られる。
12.303.18
न जायते तु नृपते कंचित्कालमयं पुनः ।
परिभ्रमति भूतात्मा द्यामिवाम्बुधरो महान् ॥ १२.३०३.१८ ॥
王よ、この者はしばらくの間は再び生まれない。万物の魂は大きな雲のように空を漂い巡る。
12.303.19
स पुनर्जायते राजन्प्राप्येहायतनं नृपः ।
मनसः परमो ह्यात्मा इन्द्रियेभ्यः परं मनः ॥ १२.३०३.१९ ॥
王よ、彼はここに住処を得て再び生まれる。アートマンは意より高く、意は諸感覚より高い。
12.303.20
विविधानां च भूतानां जङ्गमाः परमा नृप ।
जङ्गमानामपि तथा द्विपदाः परमा मताः।
द्विपदानामपि तथा द्विजा वै परमाः स्मृताः ॥ १२.३०३.२० ॥
王よ、多様な生き物のうち動くものが最も優れ、動くものの中では二足のものが最も優れるとされる。二足のものの中でも、再生族（ドヴィジャ）が最も優れると伝えられている。
12.303.21
द्विजानामपि राजेन्द्र प्रज्ञावन्तः परा मताः ।
प्राज्ञानामात्मसंबुद्धाः संबुद्धानाममानिनः ॥ १२.३०३.२१ ॥
王の中の王よ、再生族の中では智慧ある者が最も優れるとされる。智慧ある者の中では自己に目覚めた者、目覚めた者の中では高慢のない者が最も優れる。
12.303.22
जातमन्वेति मरणं नृणामिति विनिश्चयः ।
अन्तवन्ति हि कर्माणि सेवन्ते गुणतः प्रजाः ॥ १२.३०३.२२ ॥
生まれた者には死が付き従う、これが人間についての確かな理である。行為は有限であり、生きとし生けるものは資質に応じてそれに仕える。
12.303.23
आपन्ने तूत्तरां काष्ठां सूर्ये यो निधनं व्रजेत् ।
नक्षत्रे च मुहूर्ते च पुण्ये राजन्स पुण्यकृत् ॥ १२.३०३.२३ ॥
王よ、太陽が北方に至ったとき、吉祥な星宿と吉時に死ぬ者、その者は功徳を積んだ人である。
12.303.24
अयोजयित्वा क्लेशेन जनं प्लाप्य च दुष्कृतम् ।
मृत्युनाऽऽत्मकृतेनेह कर्म कृत्वाऽऽत्मशक्तितः ॥ १२.३०३.२४ ॥
努力して自らを律せず、他人を苦しめて悪を行う者は、ここで自らの行いによって、自らの力に応じて死に至る。
12.303.25
विषमुद्बन्धनं दाहो दस्युहस्तात्तथ वधः ।
दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च प्राकृतो वध उच्यते ॥ १२.३०३.२५ ॥
毒、絞首、焼死、盗賊の手による殺害、そして牙のある獣による死——これを通常の死と呼ぶ。
12.303.26
न चैभिः पुण्यकर्माणो युज्यन्ते चाभिसंधिजैः ।
एवंविधैश्च बहुभिरपरैः प्राकृतैरपि ॥ १२.३०३.२६ ॥
善行の人々はこれらや、意図から生じた死とは結びつかず、そのような多くの他の通常の死とも結びつかない。
12.303.27
ऊर्ध्वं भित्त्वा प्रतिष्ठन्ते प्राणाः पुण्यवतां नृप ।
मध्यतो मध्यपुण्यानामधो दुष्कृतकर्मणाम् ॥ १२.३०३.२७ ॥
王よ、功徳ある者の生気は上方を貫いて留まり、中程度の功徳ある者は中央から、悪業をなす者は下方から出る。
12.303.28
एकः शत्रुर्न द्वितीयोस्ति शत्रु ।
रज्ञानतुल्यः पुरुषस्य राजन्।
येनावृतः कुरुते संप्रयुक्तो ।
घोराणि कर्माणि सुदारुणानि ॥ १२.३०३.२८ ॥
敵はただ一つ、二つはない。王よ、人にとってそれは無知に等しい。それに覆われ駆り立てられた者は、極めて恐ろしく、非常に凄惨な行為を行う。
12.303.29
प्रबोधनार्थं श्रुतिधर्मयुक्तं ।
वृद्धानुपास्य प्रभवेत यस्य।
प्रयत्नसाध्यो हि स राजपुत्र ।
प्रज्ञाशरेणोन्मथितः परैति ॥ १२.३०३.२९ ॥
目覚めのために、聖典の法に結ばれた知識は、長老に仕えることで得られ、努力によって成就される、王子よ。智慧の矢に射抜かれて、敵は去って行く。
12.303.30
अधीत्य वेदं तपसा ब्रह्मचारी ।
यज्ञाञ्शक्त्या सन्निसृज्येह पञ्च।
वनं गच्छेत्पुरुषो धर्मकामः ।
श्रेयः कृत्वा स्थापयित्वा स्ववंशम् ॥ १२.३०३.३० ॥
ヴェーダを学び、苦行によって梵行者であり、力に応じてここで五つの祭祀を遂行した後、法を望む人は森へ行くべきである。自らの家系を立てて、最高の善を得よ。
12.303.31
उपभोगैरपि त्यक्तं नात्मानं सादयेन्नरः ।
चण्डालत्वेऽपि मानुष्यं सर्वथा तात शोभनम् ॥ १२.३०३.३१ ॥
享楽を捨てたとしても、人は自らを滅ぼしてはならない。愛しい子よ、旃陀羅であっても人間に生まれることはあらゆる点で尊いのだ。
12.303.32
इयं हि योनिः प्रथमा यां प्राप्य जगतीयते ।
आत्मा वै शक्यते त्रातुं कर्मभिः शुभलक्षणैः ॥ १२.३०३.३२ ॥
これが第一の生であり、これを得て人は世界を巡る。自己は吉兆の徴を持つ行為によってのみ救われうる。
12.303.33
कथं न विप्रणश्येम योनितोस्या इति प्रभो ।
कुर्वन्ति धर्मं मनुजाः श्रुतिप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १२.३०३.३३ ॥
「どうすればこの生から滅びずにいられるか」と考え、主よ、人々はシュルティの権威を見て法を行う。
12.303.34
यो दुर्लभतरं प्राप्य मानुष्यं द्विषते नरः ।
धर्मावमन्ता कामात्मा भवेत्स खलु वञ्च्यते ॥ १२.३०३.३४ ॥
極めて得難い人間の生を得ながらそれを嫌い、法を軽んじて欲望に身を任せる人は、必ずや欺かれるのである。
12.303.35
यस्तु प्रीतिपुराणेन चक्षुषा तात पश्यति ।
दीपोपमानि भूतानि यावदर्थान्न पश्यति ॥ १२.३०३.३५ ॥
だが愛しい子よ、古来の愛情の眼で見る者は、生類を灯火のように見る。自らの目的を見るまでは、見てはいないのである。
12.303.36
सान्त्वेनानुप्रदानेन प्रियवादेन चाप्युत ।
समदुःखसुखो भूत्वा स परत्र महीयते ॥ १२.३०३.३६ ॥
慰めと順次の布施と、やさしい言葉によって。苦と楽に等しくなった者は、来世で敬われる。
12.303.37
दानं त्यागः शोभना मुर्तिमद्भ्यो ।
भूयः प्लाव्यं तपसा वै शरीरम्।
सरस्वतीनैमिषपुष्करेषु ।
ये चाप्यन्ये पुण्यदेशाः पृथिव्याम् ॥ १२.३०३.३७ ॥
布施と放棄は身体を持つ者にとって吉祥である。苦行によって身体を再び聖なる水で沐浴させるべきであり、サラスヴァティー、ナイミシャ、プシュカラにおいて、また大地上の他の聖地においても。
12.303.38
गृहेषु येषामसवः पतन्ति ।
तेषामथो निर्हरणं प्रशस्तम्।
यानेन वै प्रापणं च श्मशाने ।
शुचौ देशे विधिना चैव दाहः ॥ १२.३०३.३८ ॥
家で息が絶えた者については、遺体を外へ運び出すことが称賛される。乗り物で火葬場へ運び、清浄な場所で規定どおりに荼毘に付すこと。
12.303.39
इष्टिः पुष्टिर्यजनं याजनं च ।
दार्ग पुण्यानां कर्मणां च प्रयोगः।
शक्त्या पित्र्यं यच्च किंचित्प्रशस्तं ।
सर्वाण्यात्मार्थे मानवोऽयं करोति ॥ १२.३०३.३९ ॥
供犠と養い、自ら祭祀することと他人の祭祀を執り行うこと、功徳ある行為の布施と実践。祖霊に関して称賛されるべきことは、力に応じて、人はすべて自分のためにそれを行うのである。
12.303.40
गृहस्थानां च सर्वेषां विनाशमभिकाङ्क्षताम् ।
निधनं शोभनं तात पुलिनेषु क्रियावताम् ॥ १२.३०३.४० ॥
愛しい子よ。すべての家住者にとって、また消滅を望む者にとって、砂州で祭儀を行う者にとって、死は吉祥である。
12.303.41
धर्मशास्त्राणि वेदाश्च ष़डङ्गानि नराधिप ।
श्रेयसोर्थे विधीयन्ते नरस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ १२.३०३.४१ ॥
人の王よ、ダルマの論書、ヴェーダ、そして六つの補助学は、苦悩なき行いをする人の最高の善のために定められている。
12.303.42
एतद्वै सर्वमाख्यातं मुनिना सुमहात्मना ।
विदेहराजाय पुरा श्रयेसोर्थे नराधिप ॥ १२.३०३.४२ ॥
人の王よ、これらすべては昔、偉大な魂の聖者がヴィデーハの王に、最高の善のために説いたものである。