ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.303
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.303.1
पिता सखायो गुरवः स्त्रियश्च ।
न निर्गुणानां प्रभवन्ति लोके।
अनन्यभक्ताः प्रियवादिनश्च ।
हिताश्च वश्याश्च तथैव राजन् ॥ १२.३०३.१ ॥
ପିତା, ସଖା, ଗୁରୁ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ — ଜଗତରେ ନିର୍ଗୁଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ରହେ ନାହିଁ। ଅନନ୍ୟଭକ୍ତ, ପ୍ରିୟବାଦୀ, ହିତକାରୀ ଓ ବଶବର୍ତ୍ତୀମାନେ, ହେ ରାଜନ, ସେହିପରି (ପ୍ରଭାବ ରଖନ୍ତି)।
12.303.2
पिता परं दैवतं मानवानां ।
मातुर्विशिष्टं पितरं वदन्ति।
ज्ञानस्य लाभं परमं वदन्ति ।
जितेन्द्रियार्थाः परमाप्नुवन्ति ॥ १२.३०३.२ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପିତା ହିଁ ପରମ ଦେବତା; ମାତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପିତା ବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଜ୍ଞାନଲାଭକୁ ପରମ କୁହାଯାଏ; ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟନିଷ୍ଠମାନେ ପରମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
12.303.3
रणाजिरे यत्र शराग्निसंस्तरे ।
नृपात्मजो घातमवाप्य दह्यते।
प्रयाति लोकानमरैः सुदुर्लभा ।
न्निषेवते स्वर्गफलं यथासुखम् ॥ १२.३०३.३ ॥
ରଣଭୂମିରେ ବାଣାଗ୍ନିର ଶଯ୍ୟାରେ ରାଜପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପାଇ ଦହନ ହୁଏ; ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଲୋକକୁ ଯାଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଫଳ ସୁଖରେ ଭୋଗ କରେ।
12.303.4
श्रान्तं भीतं भ्रष्टशस्त्रं रुदन्तं ।
पराङ्भुखं पारिवर्हैश्च हीनम्।
अनुद्यन्तं रोगिणं याचमानं ।
न वै हिंस्याद्बालवृद्धौ च राजन् ॥ १२.३०३.४ ॥
କ୍ଳାନ୍ତ, ଭୀତ, ଅସ୍ତ୍ର ପଡ଼ିଯାଇଥିବା, କାନ୍ଦୁଥିବା, ପିଠି ଫେରାଇଥିବା, ସାମଗ୍ରୀହୀନ, ଅସ୍ତ୍ର ନ ଉଠାଉଥିବା, ରୋଗୀ ଓ ଯାଚକଙ୍କୁ — ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ, ହେ ରାଜନ, କେବେ ହିଂସା କରିବ ନାହିଁ।
12.303.5
पारिबर्हैः सुसंयुक्तमुद्यतं तुल्यतां गतम् ।
अतिक्रमेत्तं नृपतिः संग्रामे क्षत्रियात्मजम् ॥ १२.३०३.५ ॥
ସାମଗ୍ରୀରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିବା, ସମତା ପ୍ରାପ୍ତ ଏପରି କ୍ଷତ୍ରିୟ-ପୁତ୍ରକୁ — ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା ଅତିକ୍ରମ କରୁ (ଉପେକ୍ଷା କରୁ)।
12.303.6
तुल्यादिह वधः श्रेयान्विशिष्टाच्चेति निश्चयः ।
निहीनात्कातराच्चैव कृपणाद्गर्हितो वधः ॥ १२.३०३.६ ॥
ଏଠାରେ ସମାନଙ୍କୁ ବଧ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବଧ ମଧ୍ୟ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ। ନୀଚ, କାପୁରୁଷ ଓ ଦୀନଙ୍କୁ ବଧ ନିନ୍ଦନୀୟ।
12.303.7
पापात्पापसमाचारान्निहीनाच्च नराधिप ।
पाप एष वधः प्रोक्तो नरकायेति निश्चयः ॥ १२.३०३.७ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ପାପୀ, ପାପାଚାରୀ ଓ ନୀଚଙ୍କୁ ବଧ ପାପ। ଏହି ବଧ ନରକ ପାଇଁ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ।
12.303.8
न कश्चित्राति वै राजन्दिष्टान्तवशमागतम् ।
सावशेषायुषं चापि कश्चिन्नैवापकर्षति ॥ १२.३०३.८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଦୈବାନ୍ତର ବଶରେ ଆସିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେହି ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଆୟୁଷ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେହି କମାଏ ନାହିଁ।
12.303.9
स्निग्धैश्च क्रियमाणानि कर्माणीह निवर्तयेत् ।
हिंसात्मकानि सर्वाणि नायुरिच्छेत्परायुषा ॥ १२.३०३.९ ॥
ଏଠାରେ ସ୍ନେହରେ କରାଯାଉଥିବା କର୍ମ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ହିଂସାତ୍ମକ ସମସ୍ତ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟର ଆୟୁଷ ଦ୍ୱାରା ନିଜର ଆୟୁଷ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.303.10
गृहस्थानां तु सर्वेषां विनाशमभिकाङ्क्षताम् ।
निधनं शोभनं तात पुलिनेषु क्रियावताम् ॥ १२.३०३.१० ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ—ବିନାଶ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଭ; ନଦୀକୂଳରେ କର୍ମ କରୁଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତାହା ଶୁଭ।
12.303.11
आयुषि क्षयमापन्ने पञ्चत्वमुपगच्छति ।
तथा ह्यकारणाद्भवति कारणैरुपपादितम् ॥ १२.३०३.११ ॥
ଆୟୁଷ କ୍ଷୟ ହେଲେ ପ୍ରାଣୀ ପଞ୍ଚତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସେହିପରି ମୃତ୍ୟୁ କାରଣ ବିନା ମଧ୍ୟ ଘଟେ, କାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସାଧିତ ହୁଏ।
12.303.12
तथा शरीरं भवति देहाद्येनोपपादितम् ।
अध्वानं गतकश्चायं प्राप्तश्चायं गृहाद्गृहम् ॥ १२.३०३.१२ ॥
ସେହିପରି ଶରୀର ଦେହାଦି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏ ଯେପରି ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଯାତ୍ରୀ, ଯିଏ ଗୋଟିଏ ଘରରୁ ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚେ।
12.303.13
द्वितीयं कारणं तत्र नान्यत्किंचन विद्यते ।
तद्देहं देहिनां युक्तं मोक्षभूतेषु वर्तते ॥ १२.३०३.१३ ॥
ସେଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣ ଆଉ କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ। ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଦେହ ଯୋଗ୍ୟ; ତାହା ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିବାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ରହେ।
12.303.14
शिरास्नाय्वस्थिसंघातं बीभत्सामेध्यसंकुलम् ।
भूतानामिन्द्रियाणां च गुणानां च समागमम् ॥ १२.३०३.१४ ॥
ଶିରା, ସ୍ନାୟୁ ଓ ଅସ୍ଥିର ସମୂହ; ଘୃଣ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଗୁଣର ମିଳନ।
12.303.15
त्वगन्तं देहमित्याहुर्विद्वांसोऽध्यात्मचिन्तकाः ।
गुणैरपि परिक्षीणं शरीरं मर्त्यतां गतम् ॥ १२.३०३.१५ ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମଚିନ୍ତକ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହି ଦେହକୁ ଚର୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଗୁଣରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଶରୀର ମର୍ତ୍ୟତା ପାଏ।
12.303.16
शरीरिणा परित्यक्तं निश्चेष्टं गतचेतनम् ।
भूतैः प्रकृतिमापन्नैस्ततो भूमौ निमज्जति ॥ १२.३०३.१६ ॥
ଦେହୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ସେହି ଶରୀର ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ଓ ଚେତନାହୀନ ହୁଏ। ତାପରେ ଭୂତମାନେ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ଫେରି ତାହା ଭୂମିରେ ମଗ୍ନ ହୁଏ।
12.303.17
भावितं कर्मयोगेन जायते तत्रतत्र ह ।
इदं शरीरं वैदेह म्रियते यत्रयत्र ह।
तत्प्रपाते परो दृष्टो विसर्गः कर्मणस्तथा ॥ १२.३०३.१७ ॥
କର୍ମଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ ହୋଇ ସେ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଜନ୍ମ ନିଏ। ହେ ବିଦେହ, ଏ ଶରୀର ଯେଉଁଠାରେ ମରେ, ତାହାର ପତନରେ କର୍ମର ପରମ ଫଳ ଦେଖାଯାଏ।
12.303.18
न जायते तु नृपते कंचित्कालमयं पुनः ।
परिभ्रमति भूतात्मा द्यामिवाम्बुधरो महान् ॥ १२.३०३.१८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏ (ଜୀବ) କିଛି ସମୟ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ନିଏ ନାହିଁ; ଭୂତାତ୍ମା ଆକାଶରେ ମହାନ ମେଘ ପରି ଘୂରି ବୁଲେ।
12.303.19
स पुनर्जायते राजन्प्राप्येहायतनं नृपः ।
मनसः परमो ह्यात्मा इन्द्रियेभ्यः परं मनः ॥ १२.३०३.१९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଏଠାରେ ଏକ ଆଶ୍ରୟ ପାଇ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ନିଏ। ଆତ୍ମା ମନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.303.20
विविधानां च भूतानां जङ्गमाः परमा नृप ।
जङ्गमानामपि तथा द्विपदाः परमा मताः।
द्विपदानामपि तथा द्विजा वै परमाः स्मृताः ॥ १२.३०३.२० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବିବିଧ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଚଳନ୍ତି ପ୍ରାଣୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଚଳନ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିପାଦ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମାନ୍ୟ; ଦ୍ୱିପାଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.303.21
द्विजानामपि राजेन्द्र प्रज्ञावन्तः परा मताः ।
प्राज्ञानामात्मसंबुद्धाः संबुद्धानाममानिनः ॥ १२.३०३.२१ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନ୍ୟ; ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମସମ୍ବୁଦ୍ଧ; ସମ୍ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିମାନରହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.303.22
जातमन्वेति मरणं नृणामिति विनिश्चयः ।
अन्तवन्ति हि कर्माणि सेवन्ते गुणतः प्रजाः ॥ १२.३०३.२२ ॥
ଜନ୍ମିତଙ୍କ ପଛେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ — ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। କର୍ମ ଅନ୍ତବନ୍ତ; ପ୍ରଜାମାନେ ଗୁଣାନୁସାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେବନ କରନ୍ତି।
12.303.23
आपन्ने तूत्तरां काष्ठां सूर्ये यो निधनं व्रजेत् ।
नक्षत्रे च मुहूर्ते च पुण्ये राजन्स पुण्यकृत् ॥ १२.३०३.२३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯେ ମରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ।
12.303.24
अयोजयित्वा क्लेशेन जनं प्लाप्य च दुष्कृतम् ।
मृत्युनाऽऽत्मकृतेनेह कर्म कृत्वाऽऽत्मशक्तितः ॥ १२.३०३.२४ ॥
କଷ୍ଟରେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନ କରି, ଅନ୍ୟକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଏଠାରେ ନିଜ କୃତକର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ।
12.303.25
विषमुद्बन्धनं दाहो दस्युहस्तात्तथ वधः ।
दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च प्राकृतो वध उच्यते ॥ १२.३०३.२५ ॥
ବିଷ, ଫାଶୀ, ଦାହ, ଡକାୟତଙ୍କ ହାତରେ ବଧ, ଏବଂ ଦାଢ଼ବିଶିଷ୍ଟ ପଶୁମାନଙ୍କଠାରୁ — ଏହାକୁ ସାଧାରଣ ମୃତ୍ୟୁ କୁହାଯାଏ।
12.303.26
न चैभिः पुण्यकर्माणो युज्यन्ते चाभिसंधिजैः ।
एवंविधैश्च बहुभिरपरैः प्राकृतैरपि ॥ १२.३०३.२६ ॥
ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକ ସହ ଏବଂ ସଂକଳ୍ପରୁ ଜାତ (ମୃତ୍ୟୁ) ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଏପରି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ମୃତ୍ୟୁ ସହ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.303.27
ऊर्ध्वं भित्त्वा प्रतिष्ठन्ते प्राणाः पुण्यवतां नृप ।
मध्यतो मध्यपुण्यानामधो दुष्कृतकर्मणाम् ॥ १२.३०३.२७ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଊର୍ଧ୍ୱମୁଖରେ (ପଥ) ଭେଦ କରି ରହେ; ମଧ୍ୟମ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟରୁ, ଏବଂ ଦୁଷ୍କର୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରାଣ ତଳରୁ।
12.303.28
एकः शत्रुर्न द्वितीयोस्ति शत्रु ।
रज्ञानतुल्यः पुरुषस्य राजन्।
येनावृतः कुरुते संप्रयुक्तो ।
घोराणि कर्माणि सुदारुणानि ॥ १२.३०३.२८ ॥
ଗୋଟିଏ ହିଁ ଶତ୍ରୁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ — ହେ ରାଜନ୍, ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଅଜ୍ଞାନ ସମାନ ଶତ୍ରୁ। ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଓ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ (ମନୁଷ୍ୟ) ଅତି ଭୟଙ୍କର, ଅତି ଦାରୁଣ କର୍ମ କରେ।
12.303.29
प्रबोधनार्थं श्रुतिधर्मयुक्तं ।
वृद्धानुपास्य प्रभवेत यस्य।
प्रयत्नसाध्यो हि स राजपुत्र ।
प्रज्ञाशरेणोन्मथितः परैति ॥ १२.३०३.२९ ॥
ଜାଗରଣ ପାଇଁ, ଶ୍ରୁତି ଓ ଧର୍ମସହିତ (ଜ୍ଞାନ) — ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସେବା କରି ଯାହା ମିଳେ, ତାହା ପ୍ରଯତ୍ନରେ ସାଧ୍ୟ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର। ପ୍ରଜ୍ଞାରୂପ ବାଣରେ ଆହତ (ଶତ୍ରୁ) ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଏ।
12.303.30
अधीत्य वेदं तपसा ब्रह्मचारी ।
यज्ञाञ्शक्त्या सन्निसृज्येह पञ्च।
वनं गच्छेत्पुरुषो धर्मकामः ।
श्रेयः कृत्वा स्थापयित्वा स्ववंशम् ॥ १२.३०३.३० ॥
ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏଠାରେ ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦନ କରି, ଧର୍ମକାମୀ ପୁରୁଷ ବନକୁ ଯାଉ; ନିଜ ବଂଶ ସ୍ଥାପନ କରି ଶ୍ରେୟ ଲାଭ କରୁ।
12.303.31
उपभोगैरपि त्यक्तं नात्मानं सादयेन्नरः ।
चण्डालत्वेऽपि मानुष्यं सर्वथा तात शोभनम् ॥ १२.३०३.३१ ॥
ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କଲେ ହେଁ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ ନ କରୁ; ହେ ତାତ, ଚଣ୍ଡାଳ ହେଲେ ହେଁ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ସର୍ବଥା ଶୁଭ।
12.303.32
इयं हि योनिः प्रथमा यां प्राप्य जगतीयते ।
आत्मा वै शक्यते त्रातुं कर्मभिः शुभलक्षणैः ॥ १२.३०३.३२ ॥
ଏହା ପ୍ରଥମ ଯୋନି; ଯାହା ପାଇ ଜଗତରେ ଜୀବ ଗତି କରେ; ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଆତ୍ମାର ରକ୍ଷା ସମ୍ଭବ।
12.303.33
कथं न विप्रणश्येम योनितोस्या इति प्रभो ।
कुर्वन्ति धर्मं मनुजाः श्रुतिप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १२.३०३.३३ ॥
"ଏହି ଯୋନିରୁ ଆମେ କିପରି ନଷ୍ଟ ନ ହେଉ?" ଏହା ଭାବି, ହେ ପ୍ରଭୋ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶ୍ରୁତିର ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ଦେଖି ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି।
12.303.34
यो दुर्लभतरं प्राप्य मानुष्यं द्विषते नरः ।
धर्मावमन्ता कामात्मा भवेत्स खलु वञ्च्यते ॥ १२.३०३.३४ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ପାଇ ଯେ ତାହାକୁ ଘୃଣା କରେ, ଧର୍ମର ଅବମାନନା କରେ ଏବଂ କାମରେ ଲୀନ ହୁଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରତାରିତ ହୁଏ।
12.303.35
यस्तु प्रीतिपुराणेन चक्षुषा तात पश्यति ।
दीपोपमानि भूतानि यावदर्थान्न पश्यति ॥ १२.३०३.३५ ॥
ହେ ତାତ, ଯିଏ ପୁରୁଣା ପ୍ରୀତିର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ, ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦୀପ ପରି ଦେଖେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ପ୍ରୟୋଜନ ଦେଖେ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦେଖେ ନାହିଁ।
12.303.36
सान्त्वेनानुप्रदानेन प्रियवादेन चाप्युत ।
समदुःखसुखो भूत्वा स परत्र महीयते ॥ १२.३०३.३६ ॥
ସାନ୍ତ୍ବନା ଦ୍ୱାରା, କ୍ରମାନୁସାରେ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଓ ପ୍ରିୟବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା; ସୁଖଦୁଃଖରେ ସମାନ ରହିଲେ ସେ ପରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
12.303.37
दानं त्यागः शोभना मुर्तिमद्भ्यो ।
भूयः प्लाव्यं तपसा वै शरीरम्।
सरस्वतीनैमिषपुष्करेषु ।
ये चाप्यन्ये पुण्यदेशाः पृथिव्याम् ॥ १२.३०३.३७ ॥
ଦାନ ଓ ତ୍ୟାଗ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ; ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରକୁ ପୁନଃ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ, ସରସ୍ୱତୀ, ନୈମିଷ ଓ ପୁଷ୍କରରେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ।
12.303.38
गृहेषु येषामसवः पतन्ति ।
तेषामथो निर्हरणं प्रशस्तम्।
यानेन वै प्रापणं च श्मशाने ।
शुचौ देशे विधिना चैव दाहः ॥ १२.३०३.३८ ॥
ଘରେ ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଯାଏ, ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ବାହାରକୁ ନେବା ପ୍ରଶଂସନୀୟ; ଯାନରେ ଶ୍ମଶାନକୁ ନେବା, ଓ ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଦାହ କରିବା।
12.303.39
इष्टिः पुष्टिर्यजनं याजनं च ।
दार्ग पुण्यानां कर्मणां च प्रयोगः।
शक्त्या पित्र्यं यच्च किंचित्प्रशस्तं ।
सर्वाण्यात्मार्थे मानवोऽयं करोति ॥ १२.३०३.३९ ॥
ଇଷ୍ଟି ଓ ପୁଷ୍ଟି, ଯଜନ ଓ ଯାଜନ, ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ଦାନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ; ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯାହା କିଛି ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ମାନବ ଏ ସବୁ ନିଜ ପାଇଁ କରେ।
12.303.40
गृहस्थानां च सर्वेषां विनाशमभिकाङ्क्षताम् ।
निधनं शोभनं तात पुलिनेषु क्रियावताम् ॥ १२.३०३.४० ॥
ହେ ପୁତ୍ର! ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କର ସମସ୍ତଙ୍କର, ବିନାଶ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାଙ୍କର, ବାଲିତଟରେ କର୍ମ କରୁଥିବାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଭ।
12.303.41
धर्मशास्त्राणि वेदाश्च ष़डङ्गानि नराधिप ।
श्रेयसोर्थे विधीयन्ते नरस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ १२.३०३.४१ ॥
ହେ ନରାଧିପ! ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ବେଦ ଏବଂ ଷଡଙ୍ଗ, କ୍ଲେଶରହିତ କର୍ମ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟର ଶ୍ରେୟ ପାଇଁ ବିହିତ ହୋଇଛି।
12.303.42
एतद्वै सर्वमाख्यातं मुनिना सुमहात्मना ।
विदेहराजाय पुरा श्रयेसोर्थे नराधिप ॥ १२.३०३.४२ ॥
ହେ ନରାଧିପ! ଏହି ସବୁ ପୂର୍ବରୁ ସୁମହାତ୍ମା ମୁନି ବିଦେହ ରାଜାଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟର ଶ୍ରେୟ ପାଇଁ କହିଥିଲେ।