Mahābhārata · Adhyāya 12.308
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.308.1
किं तदक्षरमित्युक्तं यस्मान्नावर्तते पुनः ।
किंच तत्क्षरमित्युक्तं यस्मादावर्तते पुनः ॥ १२.३०८.१ ॥
¿Qué es aquello llamado imperecedero, de lo cual no se regresa jamás? ¿Y qué es aquello llamado perecedero, de lo cual se regresa de nuevo?
12.308.2
अक्षरधरयोर्व्यक्तिं पृच्छाम्यरिनिषूदन ।
उपलब्धुं महाबाहो तत्त्वेन कुरुनन्दन ॥ १२.३०८.२ ॥
Destructor de enemigos, pregunto para comprender verdaderamente la naturaleza del imperecedero y de quien lo sostiene, oh de brazos poderosos, alegría de los Kurus.
12.308.3
त्वं हि ज्ञाननिधिर्विप्रैरुच्यसे वेदपारगैः ।
ऋषिभिश्च महाभागैर्यतिभिश्च महात्मभिः ॥ १२.३०८.३ ॥
Eres llamado tesoro del conocimiento por los brahmanes maestros de los Vedas, por los sabios de gran fortuna, por los ascetas y por las grandes almas.
12.308.4
शेषमत्यं दिनानां ते दक्षिणायनभास्करे ।
आवृत्ते भगवत्यर्के गन्तासि परमां गतिम् ॥ १२.३०८.४ ॥
Cuando el venerable sol haya girado hacia el curso del sur, poco quedará de tus días; entonces irás a la meta suprema.
12.308.5
त्वयि प्रतिगते श्रेयः कुतः श्रोष्यामहे वयम् ।
कुरुवंशप्रदीपस्त्वं ज्ञानदीपेन दीप्यसे ॥ १२.३०८.५ ॥
Cuando te hayas ido, ¿de dónde escucharemos lo que es bueno? Eres la lámpara del linaje de los Kurus, que brilla con la lámpara del conocimiento.
12.308.6
तदेतच्छ्रोतुमिच्छामि त्वत्तः कुरुकुलोद्वह ।
न तृष्यामीह राजेन्द्र शृण्वन्नमृतमीदृशम् ॥ १२.३०८.६ ॥
Esto es lo que deseo oír de ti, oh sostén de la estirpe de los Kurus. Oh señor de reyes, ni siquiera oyendo tal néctar aquí quedo satisfecho.
12.308.7
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
वसिष्ठस्य च संवादं करालजनकस्य च ॥ १२.३०८.७ ॥
Aquí te relataré una antigua tradición: el diálogo de Vasiṣṭha y Karālajanaka.
12.308.8
वसिष्ठं श्रेष्ठमासीनमृषीणां भास्करद्युतिम् ।
पप्रच्छ जनको राजा ज्ञानं नैःश्रेयसं परम् ॥ १२.३०८.८ ॥
Vasiṣṭha, el mejor de los sabios, radiante como el sol, estaba sentado; el rey Janaka le preguntó por el conocimiento supremo que conduce al bien más alto.
12.308.9
परमध्यात्मकुशलमध्यात्मगतिनिश्चयम् ।
मैत्रावरुणिमासीनमभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ १२.३०८.९ ॥
Al ver a Maitrāvaruṇi (Vasiṣṭha), diestro en lo supremo del ser interior y firme en el camino del yo, sentado, Janaka le saludó con las manos juntas.
12.308.10
स्वक्षरं प्रश्रितं वाक्यं मधुरं चाप्यनुल्वणम् ।
पप्रच्छर्षिवरं राजा करालजनकः पुरा ॥ १२.३०८.१० ॥
Con palabras claras, humildes, dulces y suaves, el rey Karāla-Janaka preguntó en otro tiempo al mejor de los sabios.
12.308.11
भगवञ्श्रोतुमिच्छामि परं ब्रह्म सनातनम् ।
यस्मान्न पुनरावृत्तिमाप्नुवन्ति मनीषिणः ॥ १२.३०८.११ ॥
Venerable señor, deseo oír del Brahman supremo y eterno, al alcanzar el cual los sabios no vuelven a renacer.
12.308.12
यच्च तत्क्षरमित्युक्तं यत्रेदं क्षरते जगत् ।
यच्चाक्षरमिति प्रोक्तं शिवं क्षेम्यमनामयम् ॥ १२.३०८.१२ ॥
Lo que se llama perecedero, en lo que este mundo se desvanece, y lo que se llama imperecedero — auspicioso, seguro y libre de enfermedad.
12.308.13
श्रूयतां पृथिवीपाल क्षरतीदं यथा जगत् ।
यन्न क्षरति पूर्वेण यावत्कालेन चाप्यथ ॥ १२.३०८.१३ ॥
Oh protector de la tierra, escucha cómo este mundo perece, qué no perece por lo anterior, y durante cuánto tiempo.
12.308.14
युगं द्वादशसाहस्रं कल्पं विद्धि चतुर्युगम् ।
दशकल्पशतावृत्तमहस्तद्ब्राह्ममुच्यते ॥ १२.३०८.१४ ॥
Sabe que doce mil años son una edad, y cuatro edades hacen un kalpa; lo que resulta de repetir mil kalpas diez veces se llama el día de Brahmā.
12.308.15
रात्रिश्चैतावती राजन्यस्यान्ते प्रतिबुध्यते ।
सृजत्यनन्तकर्माणं महान्तं भूतमग्रजम् ॥ १२.३०८.१५ ॥
Oh rey, la noche es de igual duración; al final de ella él despierta de nuevo y crea al gran ser primogénito de obras infinitas.
12.308.16
मूर्तिमन्तममूर्तात्मा विश्वं शंभुः स्वयंभुवम् ।
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानं ज्योतिरव्ययम् ॥ १२.३०८.१६ ॥
Encarnado, aunque su ser es sin forma; es el universo, Śambhu, el autoexistente; el señor Īśāna de poder atómico, ligereza y logro, la luz imperecedera.
12.308.17
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १२.३०८.१७ ॥
Sus manos y pies están por todas partes, sus ojos, cabezas y rostros por todas partes; oye por todas partes y permanece envolviendo todo en el mundo.
12.308.18
हिरण्यगर्भो भगवानेष बुद्धिरिति स्मृतः ।
महानिति च योगेषु विरिञ्चिरिति चाप्यजः ॥ १२.३०८.१८ ॥
Este bienaventurado señor se llama Hiraṇyagarbha, es recordado como intelecto; en los yogas también se le llama el Grande y Virinci; es el no nacido.
12.308.19
साङ्ख्ये च पठ्यते शास्त्रे नामभिर्बहुधात्मकः ।
विचित्ररूपो विश्वात्मा एकाक्षर इति स्मृतः ॥ १२.३०८.१९ ॥
En el tratado Sāṅkhya se le recita con muchos nombres: el Ser de muchas formas, de forma maravillosa, el Ser del universo, recordado como la sílaba única.
12.308.20
वृतं नैकात्मकं येन कृतं त्रैलोक्यमात्मना ।
तथैव बहुरूपत्वाद्विश्वरूप इति स्मृतः ॥ १२.३०८.२० ॥
Aquel por cuyo Ser fueron envueltos y hechos de muchos seres los tres mundos; y asimismo, por sus muchas formas, es recordado como la forma universal.
12.308.21
एष वै विक्रियापन्नः सृजत्यात्मानमात्मना ।
अहंकारं महातेजाः प्रजापतिरंकृतम् ॥ १२.३०८.२१ ॥
Este Señor de las criaturas, de gran esplendor, habiendo sufrido transformación, se crea a sí mismo por sí mismo: el principio del ego, que es formado.
12.308.22
अव्यक्ताद्व्यक्तमापन्नं विद्यासर्गं वदन्ति तम् ।
महान्तं चाप्यहंकारमविद्यासर्गमेव च ॥ १२.३०८.२२ ॥
Lo que, manifestándose desde lo no manifiesto, ha surgido, lo llaman la creación del conocimiento; el gran principio y el ego también, y en verdad la creación de la ignorancia es lo mismo.
12.308.23
अपरश्च परश्चैव समुत्पन्नौ तथैकतः ।
विद्याविद्येति विख्याते श्रुतिशास्त्रार्थचिन्तकैः ॥ १२.३०८.२३ ॥
Lo inferior y lo superior surgieron juntos de una sola fuente; así, el conocimiento y la ignorancia son célebres entre quienes meditan sobre el sentido de la escritura y el tratado.
12.308.24
भूतसर्गमहंकारात्तृतीयं विद्धि पार्थिव ।
अहंकारेषु सर्वेषु चतुर्थं विद्धि वैकृतम् ॥ १२.३०८.२४ ॥
Oh rey, conoce la creación de los elementos, surgida del ego, como la tercera; y entre todos los egos, conoce la cuarta como la modificada.
12.308.25
वायुर्ज्योतिरथाकाशमापोऽथ पृथिवी तथा ।
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च ॥ १२.३०८.२५ ॥
El viento, la luz, el espacio, luego el agua y asimismo la tierra; el sonido, el tacto, la forma, el sabor y el olor también.
12.308.26
एवं युगपदुत्पन्नं दशवर्गमसंशयम् ।
पञ्चमं विद्धि राजेन्द्र भौतिकं सर्गमर्थवत् ॥ १२.३०८.२६ ॥
Así, el grupo de diez, surgido de una vez, no cabe duda. Oh señor de reyes, sabe que la quinta, la creación elemental, tiene un propósito.
12.308.27
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा घ्राणमेव च पञ्चमम् ।
वाक्च हस्तौ च पादौ च पायुर्मेढ्रं तथैव च ॥ १२.३०८.२७ ॥
El oído, la piel, los dos ojos, la lengua y, quinto, la nariz; la palabra, las dos manos, los dos pies, el ano y los genitales igualmente.
12.308.28
बुद्धीन्द्रियाणि चैतानि तथा कर्मेन्द्रियाणि च ।
संभूतानीह युगपन्मनसा सह पार्थिव ॥ १२.३०८.२८ ॥
Estos órganos del conocimiento y asimismo los órganos de acción, junto con la mente, han surgido aquí de una vez, oh rey.
12.308.29
एषा तत्त्वचतुर्विशत्सर्वाकृतिषु वर्तते ।
यां ज्ञात्वा नाभिशोचन्ति ब्राह्मणास्तत्त्वदर्शिनः ॥ १२.३०८.२९ ॥
Estos veinticuatro principios perduran en todas las formas; conociéndolos, los brahmanes que ven la verdad no se afligen.
12.308.30
एतद्देहं समाख्यानं त्रैलोक्ये सर्वदेहिषु ।
वेदितव्यं नरश्रेष्ठ सदेवनरदानवे ॥ १२.३०८.३० ॥
Esta explicación del cuerpo, oh mejor de los hombres, debe conocerse entre todos los seres encarnados de los tres mundos, entre dioses, hombres y demonios.
12.308.31
सयक्षभूतगन्धर्वे सकिन्नरमहोरगे ।
सचारणपिशाचे वै सदेवर्षिनिशाचरे ॥ १२.३०८.३१ ॥
Junto con yakṣas, espíritus, gandharvas, kinnaras y grandes serpientes, junto con cāraṇas y piśācas, junto con dioses, sabios y nocturnos.
12.308.32
सदंशकीटमशक्रे सपूतिकृमिमूषिके ।
शुनि श्वपाके चैणेये सचाण्डाले सपुल्कसे ॥ १२.३०८.३२ ॥
Junto con tábanos, insectos y mosquitos, junto con gusanos pútridos y ratones, en un perro, en un cocinero de perros parias, y en un ciervo, junto con un caṇḍāla, junto con un pulkasa.
12.308.33
हस्त्यश्वखरशार्दूले सवृके गवि चैव ह ।
यच्च मूर्तिमयं किचित्सर्वत्रैतन्निदर्शनम् ॥ १२.३०८.३३ ॥
En elefantes, caballos, asnos y tigres, junto con un lobo, y también en una vaca; cualquier cosa corpórea es en todas partes un ejemplo de esto.
12.308.34
जले भुवि तथाऽऽकाशे नान्यत्रेति विनिश्चयः ।
स्थानं देहवतामस्ति इत्येवमनुशुश्रुम ॥ १२.३०८.३४ ॥
En el agua, en la tierra y asimismo en el espacio, en ningún otro lugar: esta es la certeza. Hay un lugar para los seres encarnados; así lo hemos oído.
12.308.35
कृत्स्नमेतावतस्तात क्षरते व्यक्तसंज्ञितम् ।
अहन्यहनि भूतात्मा ततः क्षर इति स्मृतः ॥ १२.३०८.३५ ॥
Querido, todo esto que se llama manifiesto, tanto de ello, perece. Día tras día el alma de los seres; por eso se recuerda como lo perecedero.
12.308.36
एतद्धि क्षरमित्युक्तं क्षरतीदं यथा जगत् ।
जगन्मोहात्मकं प्राहुरव्यक्तं व्यक्तसंज्ञकम् ॥ १२.३०८.३६ ॥
Esto, en efecto, se llama lo perecedero, como este mundo perece. Llaman al mundo de naturaleza ilusoria; a lo no manifiesto lo nombran con el nombre de lo manifiesto.
12.308.37
महांश्चैवाग्रजो नित्यमेतत्क्षरनिदर्शनम् ।
कथितं ते महाराजन्यस्मान्नावर्तते पुनः ॥ १२.३०८.३७ ॥
Grande y eternamente primogénito, este es el ejemplo de lo perecedero. Te ha sido dicho, gran rey, porque no vuelve a regresar.
12.308.38
पञ्चर्विशतिमो विष्णुर्निस्तत्त्वस्तत्त्वसंज्ञितः ।
तत्त्वसंश्रयणादेतत्तत्वमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.३०८.३८ ॥
El vigésimo quinto, Viṣṇu, está sin principio, llamado principio. Por refugiarse en los principios, los sabios lo llaman 'principio'.
12.308.39
यन्मर्त्यमसृजद्व्यक्तं तत्तन्मूर्त्यधितिष्ठति ।
चतुर्विशतिमोऽव्यक्तो ह्यमूर्तः पञ्चविंशकः ॥ १२.३०८.३९ ॥
Aquello mortal y manifiesto que él creó permanece en cada forma. El vigésimo cuarto es lo no manifiesto, y el vigésimo quinto es lo sin forma.
12.308.40
स एव हृदि सर्वासु मूर्तिष्वात्मावतिष्ठते ।
चेतयंश्चेतनान्नित्यं सर्वमूर्तिरमूर्तिमान् ॥ १२.३०८.४० ॥
Ese mismo Ser permanece en el corazón de todas las formas. Despertando siempre a los seres conscientes, aunque tiene todas las formas, es sin forma.
12.308.41
सर्वप्रत्ययधर्मिण्यां स सर्गः प्रत्ययात्मकः ।
गोचरे वर्तते नित्यं निर्गुणो गुणसंज्ञिते ॥ १२.३०८.४१ ॥
En esa creación, que tiene la naturaleza de toda cognición y consiste en cognición, lo carente de cualidades permanece siempre en el ámbito de la percepción, llamado por las cualidades.
12.308.42
एवमेष महानात्मा सर्गप्रलयकोविदः ।
विकुर्वाणः प्रकृतिमानभिमन्यत्यबुद्धिमान् ॥ १२.३०८.४२ ॥
Así este gran Ser, experto en creación y disolución, transformando la naturaleza, por falta de entendimiento se identifica con esa naturaleza.
12.308.43
तमः सत्वरजोयुक्तस्तासु तास्विह योनिषु ।
लीयते प्रतिबुद्धत्वादबुद्धजनसेवनात् ॥ १२.३०८.४३ ॥
Dotado de tamas, sattva y rajas, se disuelve en este o aquel vientre, por estar despierto a los objetos y por servir a los necios.
12.308.44
सहवासनिवासात्मा नान्योऽहमिति मन्यते ।
योऽहं सोहमिति ह्युक्त्वा गुणानेवानुवर्तते ॥ १२.३०८.४४ ॥
Aquel cuyo yo es la convivencia y la morada piensa: «No soy otro». Diciendo «yo soy aquello, aquello soy yo», solo sigue las cualidades.
12.308.45
तमसा तामसान्भावान्विविधान्प्रतिपद्यते ।
रजसा राजसांश्चैव सात्विकान्सत्वसंश्रयात् ॥ १२.३०८.४५ ॥
Por el tamas alcanza diversos estados tamásicos; por el rajas, estados rajásicos; y, por refugiarse en el sattva, estados sáttvicos.
12.308.46
शुक्ललोहितकृष्णानि रूपाण्येतानि त्रीणि तु ।
सर्वाण्येतानि रूपाणि यानीह प्राकृतानि वै ॥ १२.३०८.४६ ॥
Blanco, rojo y negro: estas son las tres formas. Todas las formas naturales que existen aquí son estas.
12.308.47
तामसा निरयं यान्ति राजसा मानुपानथ ।
सात्विका देवलोकाय गच्छन्ति सुखभागिनः ॥ १२.३०८.४७ ॥
Los tamásicos van al infierno; los rajásicos, al nacimiento humano; y los sáttvicos, partícipes de la dicha, van al mundo de los dioses.
12.308.48
निष्कैवल्येन पापेन तिर्यग्योनिमवाप्नुयात् ।
पुण्यपापेन मानुष्यं पुण्येनैकेन देवताः ॥ १२.३०८.४८ ॥
Por el pecado solo, sin ningún mérito, se obtiene un vientre animal; por la mezcla de mérito y pecado, el nacimiento humano; por el mérito solo, los dioses.
12.308.49
एवमव्यक्तविषयं क्षरमाहुर्मनीषिणः ।
पञ्चविंशतिमो योऽयं ज्ञानादेव प्रवर्तते ॥ १२.३०८.४९ ॥
Así, los sabios llaman perecedero a aquel que tiene por objeto lo no manifestado; este vigésimo quinto surge únicamente del conocimiento.