മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.308
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.308.1
किं तदक्षरमित्युक्तं यस्मान्नावर्तते पुनः ।
किंच तत्क्षरमित्युक्तं यस्मादावर्तते पुनः ॥ १२.३०८.१ ॥
അക്ഷരമെന്നു പറയപ്പെടുന്നത് ഏതാണ്, അതിൽ നിന്ന് ആരും മടങ്ങിവരുന്നില്ലയോ? ക്ഷരമെന്നു പറയപ്പെടുന്നത് ഏതാണ്, അതിൽ നിന്ന് മടങ്ങിവരുന്നുവോ?
12.308.2
अक्षरधरयोर्व्यक्तिं पृच्छाम्यरिनिषूदन ।
उपलब्धुं महाबाहो तत्त्वेन कुरुनन्दन ॥ १२.३०८.२ ॥
ശത്രുസംഹാരകാ, അക്ഷരത്തിന്റെയും അതിനെ ധരിക്കുന്നവന്റെയും സ്വഭാവം യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയാൻ ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു. മഹാബാഹോ, കുരുനന്ദനാ.
12.308.3
त्वं हि ज्ञाननिधिर्विप्रैरुच्यसे वेदपारगैः ।
ऋषिभिश्च महाभागैर्यतिभिश्च महात्मभिः ॥ १२.३०८.३ ॥
നീ ജ്ഞാനനിധിയാണെന്ന് വേദപാരംഗതരായ ബ്രാഹ്മണരും മഹാഭാഗരായ ഋഷിമാരും യതികളും മഹാത്മാക്കളും പറയുന്നു.
12.308.4
शेषमत्यं दिनानां ते दक्षिणायनभास्करे ।
आवृत्ते भगवत्यर्के गन्तासि परमां गतिम् ॥ १२.३०८.४ ॥
ഭഗവാനായ സൂര്യൻ ദക്ഷിണായനത്തിൽ തിരിഞ്ഞെത്തുമ്പോൾ നിന്റെ ദിവസങ്ങൾ അല്പമേ ശേഷിക്കൂ; അപ്പോൾ നീ പരമഗതിയിൽ എത്തിച്ചേരും.
12.308.5
त्वयि प्रतिगते श्रेयः कुतः श्रोष्यामहे वयम् ।
कुरुवंशप्रदीपस्त्वं ज्ञानदीपेन दीप्यसे ॥ १२.३०८.५ ॥
നീ പോയാൽ ശ്രേയസ്സിനെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾ എവിടെനിന്ന് കേൾക്കും? നീ കുരുവംശത്തിന്റെ ദീപമാണ്, ജ്ഞാനദീപത്താൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
12.308.6
तदेतच्छ्रोतुमिच्छामि त्वत्तः कुरुकुलोद्वह ।
न तृष्यामीह राजेन्द्र शृण्वन्नमृतमीदृशम् ॥ १२.३०८.६ ॥
ഇതുതന്നെ ഞാൻ നിന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, കുരുകുലത്തിന്റെ ഭാരം വഹിക്കുന്നവനേ. രാജേന്ദ്രാ, ഇത്തരം അമൃതം കേട്ടിട്ടും ഇവിടെ ഞാൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല.
12.308.7
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
वसिष्ठस्य च संवादं करालजनकस्य च ॥ १२.३०८.७ ॥
ഇവിടെ ഞാൻ നിനക്ക് ഒരു പുരാതന ഇതിഹാസം — വസിഷ്ഠനും കരാലജനകനും തമ്മിലുള്ള സംവാദം — വിവരിക്കാം.
12.308.8
वसिष्ठं श्रेष्ठमासीनमृषीणां भास्करद्युतिम् ।
पप्रच्छ जनको राजा ज्ञानं नैःश्रेयसं परम् ॥ १२.३०८.८ ॥
സൂര്യതുല്യം തിളങ്ങുന്ന, മുനിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠൻ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ജനക രാജാവ് പരമമായ ശ്രേയസ്സിനു വഴിയൊരുക്കുന്ന ജ്ഞാനത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
12.308.9
परमध्यात्मकुशलमध्यात्मगतिनिश्चयम् ।
मैत्रावरुणिमासीनमभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ १२.३०८.९ ॥
പരമാധ്യാത്മത്തിൽ നിപുണനും ആത്മഗതിയിൽ ഉറച്ചവനുമായ മൈത്രാവരുണി (വസിഷ്ഠൻ) ഇരിക്കുന്നത് കണ്ട്, കൈകൂപ്പി വണങ്ങി (ജനകൻ ചോദിച്ചു).
12.308.10
स्वक्षरं प्रश्रितं वाक्यं मधुरं चाप्यनुल्वणम् ।
पप्रच्छर्षिवरं राजा करालजनकः पुरा ॥ १२.३०८.१० ॥
വ്യക്തമായ അക്ഷരങ്ങളോടും വിനയത്തോടും മധുരവും കഠിനമല്ലാത്തതുമായ വാക്കുകളോടെ, പണ്ട് കരാലജനകൻ രാജാവ് ഋഷിവരനോട് ചോദിച്ചു.
12.308.11
भगवञ्श्रोतुमिच्छामि परं ब्रह्म सनातनम् ।
यस्मान्न पुनरावृत्तिमाप्नुवन्ति मनीषिणः ॥ १२.३०८.११ ॥
ഭഗവാനേ! പരമവും സനാതനവുമായ ബ്രഹ്മത്തെ കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അത് പ്രാപിച്ച മനീഷികൾ വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നില്ല.
12.308.12
यच्च तत्क्षरमित्युक्तं यत्रेदं क्षरते जगत् ।
यच्चाक्षरमिति प्रोक्तं शिवं क्षेम्यमनामयम् ॥ १२.३०८.१२ ॥
"ക്ഷരം" എന്ന് പറയപ്പെടുന്നതിൽ ഈ ലോകം ക്ഷയിക്കുന്നു; "അക്ഷരം" എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത് ശിവവും ക്ഷേമ്യവും രോഗരഹിതവുമാണ്.
12.308.13
श्रूयतां पृथिवीपाल क्षरतीदं यथा जगत् ।
यन्न क्षरति पूर्वेण यावत्कालेन चाप्यथ ॥ १२.३०८.१३ ॥
ഭൂപാലാ, ഈ ജഗത്ത് എങ്ങനെ ക്ഷയിക്കുന്നുവെന്നും, പൂർവത്താൽ ക്ഷയിക്കാത്തത് ഏതെന്നും, അത് എത്ര കാലം നിലനിൽക്കുന്നുവെന്നും കേൾക്കുക.
12.308.14
युगं द्वादशसाहस्रं कल्पं विद्धि चतुर्युगम् ।
दशकल्पशतावृत्तमहस्तद्ब्राह्ममुच्यते ॥ १२.३०८.१४ ॥
പന്ത്രണ്ടായിരം വർഷം ഒരു യുഗമെന്നും നാല് യുഗം ഒരു കൽപമെന്നും അറിയുക; ആയിരം കൽപങ്ങൾ പത്ത് തവണ ആവർത്തിച്ചാൽ അത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദിനം എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
12.308.15
रात्रिश्चैतावती राजन्यस्यान्ते प्रतिबुध्यते ।
सृजत्यनन्तकर्माणं महान्तं भूतमग्रजम् ॥ १२.३०८.१५ ॥
രാജാവേ, അത്രയും നീണ്ട രാത്രിയുമുണ്ട്; അതിന്റെ അവസാനത്തിൽ അവൻ വീണ്ടും ഉണരുന്നു, അനന്തകർമ്മങ്ങളുള്ള മഹത്തായ ആദ്യജാതജീവിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
12.308.16
मूर्तिमन्तममूर्तात्मा विश्वं शंभुः स्वयंभुवम् ।
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानं ज्योतिरव्ययम् ॥ १२.३०८.१६ ॥
രൂപമുള്ളവനും എന്നാൽ അരൂപമായ ആത്മാവുള്ളവനും; അവൻ വിശ്വം, ശംഭു, സ്വയംഭൂ; അണിമ, ലഘിമ, പ്രാപ്തി ഉള്ള ഈശാനൻ, അക്ഷയ ജ്യോതിസ്സ്.
12.308.17
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १२.३०८.१७ ॥
അവന്റെ കൈകളും കാലുകളും എല്ലായിടത്തുമുണ്ട്; കണ്ണുകളും തലകളും മുഖങ്ങളും എല്ലായിടത്തുമുണ്ട്; അവൻ എല്ലായിടത്തും കേൾക്കുന്നവൻ; ലോകത്തിലെല്ലാം ആവരിച്ചു നിൽക്കുന്നു.
12.308.18
हिरण्यगर्भो भगवानेष बुद्धिरिति स्मृतः ।
महानिति च योगेषु विरिञ्चिरिति चाप्यजः ॥ १२.३०८.१८ ॥
ഈ ഭഗവാൻ ഹിരണ്യഗർഭനെന്നും ബുദ്ധിയെന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; യോഗങ്ങളിൽ 'മഹാൻ' എന്നും 'വിരിഞ്ചി' എന്നും അവൻ അറിയപ്പെടുന്നു; അവൻ അജൻ.
12.308.19
साङ्ख्ये च पठ्यते शास्त्रे नामभिर्बहुधात्मकः ।
विचित्ररूपो विश्वात्मा एकाक्षर इति स्मृतः ॥ १२.३०८.१९ ॥
സാംഖ്യശാസ്ത്രത്തിൽ അവൻ പല നാമങ്ങളാൽ പാടപ്പെടുന്നു; ബഹുരൂപാത്മാവ്, വിചിത്രരൂപൻ, വിശ്വാത്മാവ്, 'ഏകാക്ഷരൻ' എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.308.20
वृतं नैकात्मकं येन कृतं त्रैलोक्यमात्मना ।
तथैव बहुरूपत्वाद्विश्वरूप इति स्मृतः ॥ १२.३०८.२० ॥
തന്റെ ആത്മാവിനാൽ മൂന്നുലോകങ്ങളെയും മൂടി അനേകാത്മകമാക്കിയവൻ; അതുപോലെ ബഹുരൂപത്വം കൊണ്ട് 'വിശ്വരൂപൻ' എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.308.21
एष वै विक्रियापन्नः सृजत्यात्मानमात्मना ।
अहंकारं महातेजाः प्रजापतिरंकृतम् ॥ १२.३०८.२१ ॥
ഈ മഹാതേജസ്വിയായ പ്രജാപതി വികാരം പ്രാപിച്ച് തന്നെത്തന്നെ തന്നാൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു — അടയാളപ്പെട്ട അഹങ്കാരത്തെ.
12.308.22
अव्यक्ताद्व्यक्तमापन्नं विद्यासर्गं वदन्ति तम् ।
महान्तं चाप्यहंकारमविद्यासर्गमेव च ॥ १२.३०८.२२ ॥
അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായി ഉണ്ടായതിനെ വിദ്യാസർഗം എന്നു പറയുന്നു; മഹത്തിനെയും അഹങ്കാരത്തെയും അവിദ്യാസർഗം എന്നതും അതുതന്നെ.
12.308.23
अपरश्च परश्चैव समुत्पन्नौ तथैकतः ।
विद्याविद्येति विख्याते श्रुतिशास्त्रार्थचिन्तकैः ॥ १२.३०८.२३ ॥
അപരവും പരവും ഒരേ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായി; ഇങ്ങനെ വിദ്യയും അവിദ്യയും, ശ്രുതിശാസ്ത്രാർഥം ചിന്തിക്കുന്നവരാൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.
12.308.24
भूतसर्गमहंकारात्तृतीयं विद्धि पार्थिव ।
अहंकारेषु सर्वेषु चतुर्थं विद्धि वैकृतम् ॥ १२.३०८.२४ ॥
ഹേ രാജാവേ! അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായ ഭൂതസർഗത്തെ മൂന്നാമതായി അറിയുക; എല്ലാ അഹങ്കാരങ്ങളിലും നാലാമത്തേതിനെ വൈകൃതമായി അറിയുക.
12.308.25
वायुर्ज्योतिरथाकाशमापोऽथ पृथिवी तथा ।
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च ॥ १२.३०८.२५ ॥
വായു, ജ്യോതിസ്സ്, ആകാശം, പിന്നെ ജലം, അതുപോലെ ഭൂമി; ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം എന്നിവയും.
12.308.26
एवं युगपदुत्पन्नं दशवर्गमसंशयम् ।
पञ्चमं विद्धि राजेन्द्र भौतिकं सर्गमर्थवत् ॥ १२.३०८.२६ ॥
ഇങ്ങനെ ഒരുമിച്ച് ഉണ്ടായ പത്തിന്റെ വർഗ്ഗം സംശയമില്ലാതെയുണ്ട്. ഹേ രാജേന്ദ്രാ, അഞ്ചാമത്തെ ഭൗതിക സൃഷ്ടിയെ പ്രയോജനമുള്ളതായി അറിയുക.
12.308.27
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा घ्राणमेव च पञ्चमम् ।
वाक्च हस्तौ च पादौ च पायुर्मेढ्रं तथैव च ॥ १२.३०८.२७ ॥
ചെവി, ത്വക്ക്, രണ്ടു കണ്ണുകൾ, നാവ്, അഞ്ചാമത്തെ മൂക്ക്; വാക്ക്, രണ്ടു കൈകൾ, രണ്ടു കാലുകൾ, മലദ്വാരം, ലിംഗം എന്നിവയും.
12.308.28
बुद्धीन्द्रियाणि चैतानि तथा कर्मेन्द्रियाणि च ।
संभूतानीह युगपन्मनसा सह पार्थिव ॥ १२.३०८.२८ ॥
ഹേ രാജാവേ, ഈ ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സോടൊപ്പം ഇവിടെ ഒരുമിച്ച് ഉണ്ടായി.
12.308.29
एषा तत्त्वचतुर्विशत्सर्वाकृतिषु वर्तते ।
यां ज्ञात्वा नाभिशोचन्ति ब्राह्मणास्तत्त्वदर्शिनः ॥ १२.३०८.२९ ॥
ഈ ഇരുപത്തിനാല് തത്ത്വങ്ങൾ സർവ്വരൂപങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതറിഞ്ഞ് തത്ത്വദർശികളായ ബ്രാഹ്മണർ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല.
12.308.30
एतद्देहं समाख्यानं त्रैलोक्ये सर्वदेहिषु ।
वेदितव्यं नरश्रेष्ठ सदेवनरदानवे ॥ १२.३०८.३० ॥
ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എല്ലാ ദേഹികളിലും, ദേവന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും ദാനവരിലും ഈ ദേഹവിവരണം അറിയേണ്ടതാണ്.
12.308.31
सयक्षभूतगन्धर्वे सकिन्नरमहोरगे ।
सचारणपिशाचे वै सदेवर्षिनिशाचरे ॥ १२.३०८.३१ ॥
യക്ഷന്മാർ, ഭൂതങ്ങൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, മഹാസർപ്പങ്ങൾ എന്നിവരോടുകൂടി, ചാരണന്മാർ, പിശാചുക്കൾ എന്നിവരോടുകൂടി, ദേവന്മാർ, ഋഷിമാർ, നിശാചരന്മാർ എന്നിവരോടുകൂടി.
12.308.32
सदंशकीटमशक्रे सपूतिकृमिमूषिके ।
शुनि श्वपाके चैणेये सचाण्डाले सपुल्कसे ॥ १२.३०८.३२ ॥
കൊതുക്, കീടങ്ങൾ, ഈച്ചകൾ എന്നിവരോടുകൂടി, ചീഞ്ഞ പുഴുക്കളും എലിയുമായി, നായിൽ, ചണ്ഡാല നായിൽ, മാനിൽ, ചണ്ഡാലനോടുകൂടി, പുല്കസനോടുകൂടി.
12.308.33
हस्त्यश्वखरशार्दूले सवृके गवि चैव ह ।
यच्च मूर्तिमयं किचित्सर्वत्रैतन्निदर्शनम् ॥ १२.३०८.३३ ॥
ആന, കുതിര, കഴുത, കടുവ എന്നിവയിലും, ചെന്നായയോടുകൂടിയും, പശുവിലും; രൂപമുള്ള എന്തും എവിടെയും ഇതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്.
12.308.34
जले भुवि तथाऽऽकाशे नान्यत्रेति विनिश्चयः ।
स्थानं देहवतामस्ति इत्येवमनुशुश्रुम ॥ १२.३०८.३४ ॥
വെള്ളത്തിലും, ഭൂമിയിലും, ആകാശത്തും, മറ്റൊരിടത്തുമില്ല എന്നത് ഉറപ്പാണ്. ദേഹധാരികൾക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടെന്ന് ഇപ്രകാരം ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
12.308.35
कृत्स्नमेतावतस्तात क्षरते व्यक्तसंज्ञितम् ।
अहन्यहनि भूतात्मा ततः क्षर इति स्मृतः ॥ १२.३०८.३५ ॥
മകനേ, ഇത്രയും മുഴുവൻ, വ്യക്തം എന്നു പേരുള്ളത് ക്ഷയിക്കുന്നു. ദിനംതോറും ഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവ്; അതിനാൽ അത് 'ക്ഷരം' എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.308.36
एतद्धि क्षरमित्युक्तं क्षरतीदं यथा जगत् ।
जगन्मोहात्मकं प्राहुरव्यक्तं व्यक्तसंज्ञकम् ॥ १२.३०८.३६ ॥
ഇതുതന്നെയാണ് ക്ഷരം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്, ഈ ലോകം ക്ഷയിക്കുന്നതുപോലെ. ലോകം മോഹസ്വരൂപമാണെന്ന് പറയുന്നു; അവ്യക്തത്തെ വ്യക്തം എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു.
12.308.37
महांश्चैवाग्रजो नित्यमेतत्क्षरनिदर्शनम् ।
कथितं ते महाराजन्यस्मान्नावर्तते पुनः ॥ १२.३०८.३७ ॥
മഹത്തും നിത്യമായി അഗ്രജനുമായ ഇത് ക്ഷരത്തിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തമാണ്. മഹാരാജാവേ, ഇത് നിനക്കു പറഞ്ഞുതന്നിരിക്കുന്നു; കാരണം ഇത് വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നില്ല.
12.308.38
पञ्चर्विशतिमो विष्णुर्निस्तत्त्वस्तत्त्वसंज्ञितः ।
तत्त्वसंश्रयणादेतत्तत्वमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.३०८.३८ ॥
ഇരുപത്തഞ്ചാമനായ വിഷ്ണു തത്ത്വരഹിതനാണ്; തത്ത്വം എന്നു പേരുള്ളവനുമാണ്. തത്ത്വങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നതിനാൽ ജ്ഞാനികൾ ഇതിനെ 'തത്ത്വം' എന്നു പറയുന്നു.
12.308.39
यन्मर्त्यमसृजद्व्यक्तं तत्तन्मूर्त्यधितिष्ठति ।
चतुर्विशतिमोऽव्यक्तो ह्यमूर्तः पञ्चविंशकः ॥ १२.३०८.३९ ॥
മർത്യമായ വ്യക്തത്തെ അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു; അത് ആ ആ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഇരുപത്തിനാലാമത്തേത് അവ്യക്തം; ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തേത് അമൂർത്തം.
12.308.40
स एव हृदि सर्वासु मूर्तिष्वात्मावतिष्ठते ।
चेतयंश्चेतनान्नित्यं सर्वमूर्तिरमूर्तिमान् ॥ १२.३०८.४० ॥
അതുതന്നെ എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും ഹൃദയത്തിൽ ആത്മാവായി നിലകൊള്ളുന്നു. ചേതനകളെ എന്നും ചേതിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, സർവരൂപമായിരുന്നാലും അത് രൂപരഹിതമാണ്.
12.308.41
सर्वप्रत्ययधर्मिण्यां स सर्गः प्रत्ययात्मकः ।
गोचरे वर्तते नित्यं निर्गुणो गुणसंज्ञिते ॥ १२.३०८.४१ ॥
എല്ലാ പ്രത്യയങ്ങളുടെയും ധർമമുള്ള ആ സൃഷ്ടി, പ്രത്യയസ്വരൂപമായി, എന്നും ഗോചരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. നിർഗുണൻ ഗുണം എന്നു പേരുള്ളതിൽ വർത്തിക്കുന്നു.
12.308.42
एवमेष महानात्मा सर्गप्रलयकोविदः ।
विकुर्वाणः प्रकृतिमानभिमन्यत्यबुद्धिमान् ॥ १२.३०८.४२ ॥
ഇങ്ങനെ ഈ മഹാത്മാവ്, സൃഷ്ടിയും പ്രളയവും അറിയുന്നവൻ, പ്രകൃതിയെ വികരിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ബുദ്ധിഹീനനായി അതുമായി തന്നെ അഭിന്നനായി കരുതുന്നു.
12.308.43
तमः सत्वरजोयुक्तस्तासु तास्विह योनिषु ।
लीयते प्रतिबुद्धत्वादबुद्धजनसेवनात् ॥ १२.३०८.४३ ॥
തമസ്, സത്ത്വം, രജസ് എന്നീ ഗുണങ്ങളോടു കൂടിയവൻ ഇവിടെ ഓരോ യോനിയിലും ലയിക്കുന്നു; വിഷയങ്ങളിൽ ഉണർവുള്ളതുകൊണ്ടും അജ്ഞരെ സേവിക്കുന്നതുകൊണ്ടും.
12.308.44
सहवासनिवासात्मा नान्योऽहमिति मन्यते ।
योऽहं सोहमिति ह्युक्त्वा गुणानेवानुवर्तते ॥ १२.३०८.४४ ॥
ഒന്നിച്ചു വസിക്കുന്നതും പാർക്കുന്നതും തന്നെ ആത്മാവായി കരുതുന്നവൻ 'ഞാൻ മറ്റൊന്നല്ല' എന്ന് കരുതുന്നു; 'ഞാനാരോ അവനാണ് അവൻ' എന്ന് പറഞ്ഞ് ഗുണങ്ങളെ തന്നെ പിന്തുടരുന്നു.
12.308.45
तमसा तामसान्भावान्विविधान्प्रतिपद्यते ।
रजसा राजसांश्चैव सात्विकान्सत्वसंश्रयात् ॥ १२.३०८.४५ ॥
തമസ്സിനാൽ അവൻ നാനാവിധമായ താമസഭാവങ്ങൾ നേടുന്നു; രജസ്സിനാൽ രാജസഭാവങ്ങളും, സത്ത്വത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതിനാൽ സാത്ത്വികഭാവങ്ങളും.
12.308.46
शुक्ललोहितकृष्णानि रूपाण्येतानि त्रीणि तु ।
सर्वाण्येतानि रूपाणि यानीह प्राकृतानि वै ॥ १२.३०८.४६ ॥
വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ്, കറുപ്പ് — ഇവയാണ് മൂന്നു രൂപങ്ങൾ. ഇവിടെയുള്ള പ്രാകൃതരൂപങ്ങളെല്ലാം ഇവതന്നെ.
12.308.47
तामसा निरयं यान्ति राजसा मानुपानथ ।
सात्विका देवलोकाय गच्छन्ति सुखभागिनः ॥ १२.३०८.४७ ॥
താമസർ നരകത്തിലേക്കു പോകുന്നു; രാജസർ മാനുഷജന്മത്തിലേക്ക്; സാത്ത്വികർ സുഖഭാഗികളായി ദേവലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നു.
12.308.48
निष्कैवल्येन पापेन तिर्यग्योनिमवाप्नुयात् ।
पुण्यपापेन मानुष्यं पुण्येनैकेन देवताः ॥ १२.३०८.४८ ॥
തികച്ചും പാപത്താൽ തിര്യക് യോനി നേടുന്നു; പുണ്യപാപങ്ങൾ കലർന്നതിനാൽ മാനുഷജന്മം; ഏകമായ പുണ്യത്താൽ ദേവന്മാർ.
12.308.49
एवमव्यक्तविषयं क्षरमाहुर्मनीषिणः ।
पञ्चविंशतिमो योऽयं ज्ञानादेव प्रवर्तते ॥ १२.३०८.४९ ॥
ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനികൾ അവ്യക്തത്തെ വിഷയമാക്കുന്ന ക്ഷരത്തെ പറയുന്നു; ഇത് ഇരുപത്തിയഞ്ചാമത്തെ തത്ത്വമാണ്, ജ്ഞാനത്താൽ മാത്രമേ ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നുള്ളൂ.