マハーバーラタ · 章 12.308
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.308.1
किं तदक्षरमित्युक्तं यस्मान्नावर्तते पुनः ।
किंच तत्क्षरमित्युक्तं यस्मादावर्तते पुनः ॥ १२.३०८.१ ॥
不滅と呼ばれるものは何か、そこからは二度と戻らないのか。また滅するものと呼ばれるものは何か、そこからは再び戻ってくるのか。
12.308.2
अक्षरधरयोर्व्यक्तिं पृच्छाम्यरिनिषूदन ।
उपलब्धुं महाबाहो तत्त्वेन कुरुनन्दन ॥ १२.३०८.२ ॥
敵を滅ぼす者よ、不滅とそれを担う者の本性を真に理解するために私は尋ねる。大腕の者よ、クル族の喜びよ。
12.308.3
त्वं हि ज्ञाननिधिर्विप्रैरुच्यसे वेदपारगैः ।
ऋषिभिश्च महाभागैर्यतिभिश्च महात्मभिः ॥ १२.३०८.३ ॥
ヴェーダに精通したバラモン、大いなる幸運のリシ、遊行者、偉大な魂たちは、あなたを知恵の宝庫と呼ぶ。
12.308.4
शेषमत्यं दिनानां ते दक्षिणायनभास्करे ।
आवृत्ते भगवत्यर्के गन्तासि परमां गतिम् ॥ १२.३०८.४ ॥
尊き太陽が南行に転じるとき、あなたの残りの日々はわずかとなる。そのときあなたは至高の境地へ赴くだろう。
12.308.5
त्वयि प्रतिगते श्रेयः कुतः श्रोष्यामहे वयम् ।
कुरुवंशप्रदीपस्त्वं ज्ञानदीपेन दीप्यसे ॥ १२.३०८.५ ॥
あなたが去った後、私たちはどこから善き教えを聞けるのか。あなたはクル族の灯火、知恵の灯火によって輝いている。
12.308.6
तदेतच्छ्रोतुमिच्छामि त्वत्तः कुरुकुलोद्वह ।
न तृष्यामीह राजेन्द्र शृण्वन्नमृतमीदृशम् ॥ १२.३०८.६ ॥
これこそ私があなたから聞きたいことです、クル族を担う者よ。王の中の王よ、このような甘露を聞いても、私はここで満足しません。
12.308.7
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
वसिष्ठस्य च संवादं करालजनकस्य च ॥ १२.३०८.७ ॥
ここで私は古い伝承、ヴァシシュタとカラージャナカの対話を語ろう。
12.308.8
वसिष्ठं श्रेष्ठमासीनमृषीणां भास्करद्युतिम् ।
पप्रच्छ जनको राजा ज्ञानं नैःश्रेयसं परम् ॥ १२.३०८.८ ॥
賢者の中で最も優れ、太陽のように輝くヴァシシュタが座していた。ジャナカ王は、至高の善へ導く最上の知について問うた。
12.308.9
परमध्यात्मकुशलमध्यात्मगतिनिश्चयम् ।
मैत्रावरुणिमासीनमभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ १२.३०८.९ ॥
至高の内なる道に通じ、自己の道に確信を持つマイトラーヴァルニ（ヴァシシュタ）が座しているのを見て、ジャナカは合掌して礼をした。
12.308.10
स्वक्षरं प्रश्रितं वाक्यं मधुरं चाप्यनुल्वणम् ।
पप्रच्छर्षिवरं राजा करालजनकः पुरा ॥ १२.३०८.१० ॥
明瞭で謙虚、甘美で穏やかな言葉で、昔、王カラ・ジャナカは最上の賢者に問うた。
12.308.11
भगवञ्श्रोतुमिच्छामि परं ब्रह्म सनातनम् ।
यस्मान्न पुनरावृत्तिमाप्नुवन्ति मनीषिणः ॥ १२.३०८.११ ॥
尊き方よ、至高で永遠のブラフマンについて聞きたい。それに到達した賢者は再び還らない。
12.308.12
यच्च तत्क्षरमित्युक्तं यत्रेदं क्षरते जगत् ।
यच्चाक्षरमिति प्रोक्तं शिवं क्षेम्यमनामयम् ॥ १२.३०८.१२ ॥
滅びるものと呼ばれ、この世界がそこで崩れ去るもの、そして不滅と呼ばれるもの——吉祥で安穏、病なきもの。
12.308.13
श्रूयतां पृथिवीपाल क्षरतीदं यथा जगत् ।
यन्न क्षरति पूर्वेण यावत्कालेन चाप्यथ ॥ १२.३०८.१३ ॥
大地の守護者よ、この世界がどのように滅びるか、前のものによって滅びないものは何か、そしてどれほどの時間続くかを聞け。
12.308.14
युगं द्वादशसाहस्रं कल्पं विद्धि चतुर्युगम् ।
दशकल्पशतावृत्तमहस्तद्ब्राह्ममुच्यते ॥ १२.३०८.१४ ॥
一万二千年を一ユガと知れ。四ユガを一カルパとせよ。千カルパを十度めぐらせたものが、ブラフマーの一日と呼ばれる。
12.308.15
रात्रिश्चैतावती राजन्यस्यान्ते प्रतिबुध्यते ।
सृजत्यनन्तकर्माणं महान्तं भूतमग्रजम् ॥ १२.३०८.१५ ॥
王よ、夜も同じ長さである。その終わりに彼は再び目覚め、無限の業を持つ偉大な長子の存在を創造する。
12.308.16
मूर्तिमन्तममूर्तात्मा विश्वं शंभुः स्वयंभुवम् ।
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानं ज्योतिरव्ययम् ॥ १२.३०८.१६ ॥
形を持つが、その本性は無形である。彼は宇宙であり、シャンブ（吉祥なる者）であり、自存者である。アニマ、ラギマ、プラープティの力を持つ主イーシャーナ、不滅の光である。
12.308.17
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १२.३०८.१७ ॥
その手と足はあらゆる方向にあり、目も頭も顔もあらゆる方向にある。彼はあらゆる方向で聞き、世界のすべてを覆って立っている。
12.308.18
हिरण्यगर्भो भगवानेष बुद्धिरिति स्मृतः ।
महानिति च योगेषु विरिञ्चिरिति चाप्यजः ॥ १२.३०८.१८ ॥
この尊き主はヒラニヤガルバと呼ばれ、ブッディ（知性）として想起される。ヨーガにおいては「偉大なるもの」、ヴィリンチとも呼ばれる。彼は不生である。
12.308.19
साङ्ख्ये च पठ्यते शास्त्रे नामभिर्बहुधात्मकः ।
विचित्ररूपो विश्वात्मा एकाक्षर इति स्मृतः ॥ १२.३०८.१९ ॥
サーンキヤの論書では、彼は多くの名で唱えられる。多様な形をもつ自我、不思議な姿、宇宙の自我、「一音節」として憶えられる。
12.308.20
वृतं नैकात्मकं येन कृतं त्रैलोक्यमात्मना ।
तथैव बहुरूपत्वाद्विश्वरूप इति स्मृतः ॥ १२.३०८.२० ॥
自らの自我によって三界を覆い、多くの自我をもつものとした者。同じく多くの姿ゆえに「宇宙形」と憶えられる。
12.308.21
एष वै विक्रियापन्नः सृजत्यात्मानमात्मना ।
अहंकारं महातेजाः प्रजापतिरंकृतम् ॥ १२.३०८.२१ ॥
この大いなる輝きの生主は、変化を経て、自らによって自らを創造する——形づくられた我執の原理を。
12.308.22
अव्यक्ताद्व्यक्तमापन्नं विद्यासर्गं वदन्ति तम् ।
महान्तं चाप्यहंकारमविद्यासर्गमेव च ॥ १२.३०८.२२ ॥
未顕現から顕現して生じたものを、知の創造と人は呼ぶ。大いなるもの、そして我執もまた。無明の創造もまさしくそれである。
12.308.23
अपरश्च परश्चैव समुत्पन्नौ तथैकतः ।
विद्याविद्येति विख्याते श्रुतिशास्त्रार्थचिन्तकैः ॥ १२.३०८.२३ ॥
下位のものと上位のものは、一つの源から共に生じた。このように知と無知は、聖典と論書の意味を思索する者たちによって知られている。
12.308.24
भूतसर्गमहंकारात्तृतीयं विद्धि पार्थिव ।
अहंकारेषु सर्वेषु चतुर्थं विद्धि वैकृतम् ॥ १२.३०८.२४ ॥
王よ、我執から生じた元素の創造を第三と知れ。すべての我執の中で、第四のものを変化したものと知れ。
12.308.25
वायुर्ज्योतिरथाकाशमापोऽथ पृथिवी तथा ।
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च ॥ १२.३०८.२५ ॥
風、光、虚空、そして水、同じく地；音、触、色、味、香もまた。
12.308.26
एवं युगपदुत्पन्नं दशवर्गमसंशयम् ।
पञ्चमं विद्धि राजेन्द्र भौतिकं सर्गमर्थवत् ॥ १२.३०८.२६ ॥
このように同時に生じた十の群は疑いない。王の中の王よ、第五の元素的な創造は意味あるものと知れ。
12.308.27
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा घ्राणमेव च पञ्चमम् ।
वाक्च हस्तौ च पादौ च पायुर्मेढ्रं तथैव च ॥ १२.३०८.२७ ॥
耳、皮膚、両目、舌、そして第五の鼻；言葉、両手、両足、肛門、生殖器もまた。
12.308.28
बुद्धीन्द्रियाणि चैतानि तथा कर्मेन्द्रियाणि च ।
संभूतानीह युगपन्मनसा सह पार्थिव ॥ १२.३०८.२८ ॥
ここに、これらの知覚器官と同じく行為器官が、意と共に同時に生じた、王よ。
12.308.29
एषा तत्त्वचतुर्विशत्सर्वाकृतिषु वर्तते ।
यां ज्ञात्वा नाभिशोचन्ति ब्राह्मणास्तत्त्वदर्शिनः ॥ १२.३०८.२९ ॥
この二十四の原理はあらゆる姿に存在する。これを知って、真理を見る婆羅門は嘆かない。
12.308.30
एतद्देहं समाख्यानं त्रैलोक्ये सर्वदेहिषु ।
वेदितव्यं नरश्रेष्ठ सदेवनरदानवे ॥ १२.३०८.३० ॥
この身体の説明は、人中の最上者よ、三界のすべての有身者、神々・人間・ダーナヴァの間で知られるべきである。
12.308.31
सयक्षभूतगन्धर्वे सकिन्नरमहोरगे ।
सचारणपिशाचे वै सदेवर्षिनिशाचरे ॥ १२.३०८.३१ ॥
ヤクシャ、精霊、ガンダルヴァ、キンナラ、大蛇とともに、チャーラナとピシャーチャとともに、神々、仙人、夜行者とともに。
12.308.32
सदंशकीटमशक्रे सपूतिकृमिमूषिके ।
शुनि श्वपाके चैणेये सचाण्डाले सपुल्कसे ॥ १२.३०८.३२ ॥
ブヨ、虫、蚊とともに、腐った虫と鼠とともに、犬の中に、賤民の犬料理人の中に、そして鹿の中に、チャーンダーラとともに、プルカサとともに。
12.308.33
हस्त्यश्वखरशार्दूले सवृके गवि चैव ह ।
यच्च मूर्तिमयं किचित्सर्वत्रैतन्निदर्शनम् ॥ १२.३०८.३३ ॥
象、馬、驢馬、虎の中に、狼とともに、そして牛の中にも。形あるものは何であれ、至る所でこれの例である。
12.308.34
जले भुवि तथाऽऽकाशे नान्यत्रेति विनिश्चयः ।
स्थानं देहवतामस्ति इत्येवमनुशुश्रुम ॥ १२.३०८.३४ ॥
水の中、地上、そして同じく空中にあり、他にはない。これが確かなことである。身を持つ者には居場所がある、と私たちはこのように聞いた。
12.308.35
कृत्स्नमेतावतस्तात क्षरते व्यक्तसंज्ञितम् ।
अहन्यहनि भूतात्मा ततः क्षर इति स्मृतः ॥ १२.३०८.३५ ॥
親しき者よ、顕現と呼ばれるこの全ては、これだけのものが滅びる。日々、存在の魂が滅びる。ゆえにそれは「滅するもの」と呼ばれる。
12.308.36
एतद्धि क्षरमित्युक्तं क्षरतीदं यथा जगत् ।
जगन्मोहात्मकं प्राहुरव्यक्तं व्यक्तसंज्ञकम् ॥ १२.३०८.३६ ॥
これこそが「滅するもの」と言われる。この世界が滅びるように。世界は迷妄の本性であると言われ、不顕現なものを顕現という名で呼ぶ。
12.308.37
महांश्चैवाग्रजो नित्यमेतत्क्षरनिदर्शनम् ।
कथितं ते महाराजन्यस्मान्नावर्तते पुनः ॥ १२.३०८.३७ ॥
偉大で永遠の長子、これは滅ぶものの例である。大王よ、これをあなたに語った。それは再び戻らないからである。
12.308.38
पञ्चर्विशतिमो विष्णुर्निस्तत्त्वस्तत्त्वसंज्ञितः ।
तत्त्वसंश्रयणादेतत्तत्वमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.३०८.३८ ॥
二十五番目のヴィシュヌは原理を持たず、原理と名づけられる。諸原理に依るがゆえに、賢者たちはこれを「原理」と呼ぶ。
12.308.39
यन्मर्त्यमसृजद्व्यक्तं तत्तन्मूर्त्यधितिष्ठति ।
चतुर्विशतिमोऽव्यक्तो ह्यमूर्तः पञ्चविंशकः ॥ १२.३०८.३९ ॥
彼が創り出した死すべき顕現は、それぞれの形に留まる。第二十四は未顕現であり、第二十五は無形である。
12.308.40
स एव हृदि सर्वासु मूर्तिष्वात्मावतिष्ठते ।
चेतयंश्चेतनान्नित्यं सर्वमूर्तिरमूर्तिमान् ॥ १२.३०८.४० ॥
その同じ自我は、あらゆる形の心に留まる。知覚あるものを常に覚醒させ、一切の形をもちながら無形である。
12.308.41
सर्वप्रत्ययधर्मिण्यां स सर्गः प्रत्ययात्मकः ।
गोचरे वर्तते नित्यं निर्गुणो गुणसंज्ञिते ॥ १२.३०८.४१ ॥
あらゆる認識の性質をもち、認識からなるその創造において、無徳なるものは、徳と呼ばれる知覚の領域に永遠に存する。
12.308.42
एवमेष महानात्मा सर्गप्रलयकोविदः ।
विकुर्वाणः प्रकृतिमानभिमन्यत्यबुद्धिमान् ॥ १२.३०८.४२ ॥
このように、創造と破壊に通じたこの偉大な自我は、自然を変化させながらも、無知ゆえにその自然と自らを同一視する。
12.308.43
तमः सत्वरजोयुक्तस्तासु तास्विह योनिषु ।
लीयते प्रतिबुद्धत्वादबुद्धजनसेवनात् ॥ १२.३०८.४३ ॥
タマス、サットヴァ、ラジャスを備えた者は、この胎この胎に沈む。対象に目覚め、無知な人々に仕えるからである。
12.308.44
सहवासनिवासात्मा नान्योऽहमिति मन्यते ।
योऽहं सोहमिति ह्युक्त्वा गुणानेवानुवर्तते ॥ १२.३०८.४४ ॥
共に住むこと、住むことを自己とする者は「私は他ではない」と考える。「私がそれであり、彼がそれである」と言って、ただ諸グナに従うのである。
12.308.45
तमसा तामसान्भावान्विविधान्प्रतिपद्यते ।
रजसा राजसांश्चैव सात्विकान्सत्वसंश्रयात् ॥ १२.३०८.४५ ॥
タマスによって種々のタマス的状態に至り、ラジャスによってラジャス的状態に、サットヴァに拠ることによってサットヴィカ的状態に至る。
12.308.46
शुक्ललोहितकृष्णानि रूपाण्येतानि त्रीणि तु ।
सर्वाण्येतानि रूपाणि यानीह प्राकृतानि वै ॥ १२.३०८.४६ ॥
白、赤、黒——これら三つが形である。ここにあるすべての自然の形は、すべてこれらである。
12.308.47
तामसा निरयं यान्ति राजसा मानुपानथ ।
सात्विका देवलोकाय गच्छन्ति सुखभागिनः ॥ १२.३०८.४७ ॥
タマス的な者は地獄へ行き、ラジャス的な者は人間の生へ、サットヴィカ的な者は幸福の分け前を得て神々の世界へ行く。
12.308.48
निष्कैवल्येन पापेन तिर्यग्योनिमवाप्नुयात् ।
पुण्यपापेन मानुष्यं पुण्येनैकेन देवताः ॥ १२.३०८.४८ ॥
ただ罪だけで、一つの善もなければ、畜生の胎を得る。善と悪が混じれば人間の生を得る。ただ一つの善によって神々となる。
12.308.49
एवमव्यक्तविषयं क्षरमाहुर्मनीषिणः ।
पञ्चविंशतिमो योऽयं ज्ञानादेव प्रवर्तते ॥ १२.३०८.४९ ॥
このように賢者たちは、未顕現を対象とする滅びゆくもの（クシャラ）を語る。これは第二十五の原理であり、ただ知識によってのみ起こる。