ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.314
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.314.1
मृगयां विचरन्कश्चिद्विजने जनकात्मजः ।
वने ददर्श विप्रेन्द्रमृषिं वंशधरं भृगोः ॥ १२.३१४.१ ॥
ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಾ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜನಕನ ಮಗನು ಒಂದು ನಿರ್ಜನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಭೃಗು ವಂಶದ ವಾಹಕನಾದ, ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಒಬ್ಬ ಋಷಿಯನ್ನು ಕಂಡನು.
12.314.2
तमासीनमुपासीनः प्रणम्य शिरसा मुनिम् ।
पश्चादनुमतस्तेन पप्रच्छ वसुमानिदम् ॥ १२.३१४.२ ॥
ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ಆ ಮುನಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವಸುಮಾನನು ಅವನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
12.314.3
भगवन्किमिदं श्रेयः प्रेत्य चापीह वा भवेत् ।
पुरुषस्याध्रुवे देहे कामस्य वशवर्तिनः ॥ १२.३१४.३ ॥
ಭಗವನ್, ಅಸ್ಥಿರ ದೇಹ ಹೊಂದಿ ಕಾಮಕ್ಕೆ ವಶನಾದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ, ಸಾವಿನ ನಂತರವೂ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಸು?
12.314.4
सत्कृत्य परिपृष्टः सन्सुमहात्मा महातपाः ।
निजगाद ततस्तस्मै श्रेयस्करमिदं वचः ॥ १२.३१४.४ ॥
ಗೌರವದಿಂದ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು, ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯು ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಈ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
12.314.5
मनसः प्रतिकूलानि प्रेत्य चेह नचेच्छसि ।
भूतानां प्रतिकूलेभ्यो निवर्तस्य यतेन्द्रियः ॥ १२.३१४.५ ॥
ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದುದನ್ನು ಸಾವಿನ ನಂತರವೂ ಇಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ಬಯಸದಿದ್ದರೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದುದರಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿ.
12.314.6
धर्मः सदा हितः पुंसां धर्मश्चैवाश्रयः सताम् ।
धर्माल्लोकास्त्रयस्तात प्रवृत्ताः सचराचराः ॥ १२.३१४.६ ॥
ಧರ್ಮವು ಸದಾ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಹಿತಕರ; ಧರ್ಮವೇ ಸಜ್ಜನರ ಆಶ್ರಯ. ಮಗೂ, ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ಚರಾಚರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿವೆ.
12.314.7
स्वादुकामुक कामानां वैतृष्ण्यं किं न गच्छसि ।
मधु पश्यसि दुर्बुद्धे प्रपातं नानुपश्यसि ॥ १२.३१४.७ ॥
ರುಚಿಕರವನ್ನು ಬಯಸುವವನೇ, ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಏಕೆ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ? ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೇ, ಜೇನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿ, ಆದರೆ ಬೀಳುವ ಕಂದಕವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.314.8
यथा ज्ञाने परिचयः कर्तव्यस्तत्फलार्थिना ।
तथा धर्मे परिचयः कर्तव्यस्तत्फलार्थिना ॥ १२.३१४.८ ॥
ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವನು; ಅದೇ ರೀತಿ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಫಲಾರ್ಥಿಯು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12.314.9
असता धर्मकामेन विशुद्धं कर्म दुष्करम् ।
सता तु धर्मकामेन सुकरं कर्म दुष्करम् ॥ १२.३१४.९ ॥
ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸಿದರೂ ಸತ್ಪುರುಷನಲ್ಲದವನಿಗೆ ವಿಶುದ್ಧ ಕರ್ಮ ಕಠಿಣ; ಆದರೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುವ ಸತ್ಪುರುಷನಿಗೆ ಅದು ಸುಲಭವಾದರೂ ಕಠಿಣವೇ.
12.314.10
वने ग्राम्यसुखाचारो यथाग्राम्यस्तथैव सः ।
ग्रामे वनसुखाचारो यथा वनचरस्तथा ॥ १२.३१४.१० ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ್ಯ ಸುಖದ ಆಚರಣೆ ಮಾಡುವವನು ಗ್ರಾಮವಾಸಿಯಂತೆಯೇ; ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವನ ಸುಖದ ಆಚರಣೆ ಮಾಡುವವನು ವನವಾಸಿಯಂತೆಯೇ.
12.314.11
मनोवाक्कर्मगे धर्मे कुरु श्रद्धां समाहितः ।
निवृत्तौ वा प्रवृत्तौ वा संप्रधार्य गुणागुणान् ॥ १२.३१४.११ ॥
ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ಕರ್ಮದಲ್ಲಿರುವ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಇಡು; ನಿವೃತ್ತಿಯೋ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೋ, ಗುಣ-ದೋಷಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿ.
12.314.12
नित्यं च बहु दातव्यं साधुभ्यश्चानसूयता ।
प्रार्थितं ब्राह्मणेभ्यश्च सत्कृतं देशकालयोः ॥ १२.३१४.१२ ॥
ಸದಾ ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬಹಳ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ದೇಶ-ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸತ್ಕಾರದಿಂದ ಕೊಡಬೇಕು.
12.314.13
शुभेन विधिना लब्धमर्हाय प्रतिपादयेत् ।
क्रोधमुत्सृज्य दत्त्वाऽथ नानुतप्येन्न कीर्तयेत् ॥ १२.३१४.१३ ॥
ಶುಭ ವಿಧಾನದಿಂದ ಪಡೆದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅರ್ಹನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು. ಕೋಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡಬಾರದು, ಅದನ್ನು ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.
12.314.14
अनृशंसः शुचिर्दान्तः सत्यवागार्जवे स्थितः ।
योनिकर्मविशुद्धश्च पात्रं स्याद्वेदविद्द्विजः ॥ १२.३१४.१४ ॥
ದಯಾಳು, ಶುಚಿ, ದಮನಶೀಲ, ಸತ್ಯವಾದಿ, ಋಜುತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡವನು, ಜನ್ಮ-ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನಾದ ವೇದಜ್ಞ ದ್ವಿಜನೇ ಪಾತ್ರ.
12.314.15
संस्कृता चैकपत्नी च जात्या योनिरिहेष्यते ।
ऋग्यजुःसामगो विद्वान्षट्कर्मा पात्रमुच्यते ॥ १२.३१४.१५ ॥
ಸಂಸ್ಕಾರಗೊಂಡವನು, ಏಕಪತ್ನೀವ್ರತನು, ಜಾತಿ-ಕುಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಋಕ್-ಯಜುಸ್-ಸಾಮ ಬಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸನು, ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನೇ ಪಾತ್ರನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.314.16
स एव धर्मः सोऽधर्मस्तं तं प्रति नरं भवेत् ।
पात्राकर्मविशेषेण देशकालाववेक्ष्य च ॥ १२.३१४.१६ ॥
ಅದೇ ಕಾರ್ಯ ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಧರ್ಮವಾಗಬಹುದು, ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಅಧರ್ಮವಾಗಬಹುದು. ಪಾತ್ರ, ಕರ್ಮವಿಶೇಷ, ದೇಶ-ಕಾಲಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿಯೇ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು.
12.314.17
लीलयाऽल्पं यथा गात्रात्प्रमृज्यात्तु रजः पुमान् ।
बहुयत्नेन च महत्पापनिर्हरणं तथा ॥ १२.३१४.१७ ॥
ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ದೇಹದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಧೂಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ದೊಡ್ಡ ಪಾಪವನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವುದು ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.
12.314.18
विरिक्तस्य यथा सम्यग्घृतं भवति भेषजम् ।
तथा निर्हृतदोषस्य प्रेत्य धर्मः सुखावहः ॥ १२.३१४.१८ ॥
ವಿರೇಚನದ ನಂತರ ತುಪ್ಪ ಸರಿಯಾದ ಔಷಧವಾಗುವಂತೆ, ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಿಗೆ ಧರ್ಮ ಮರಣಾನಂತರ ಸುಖ ತರುತ್ತದೆ.
12.314.19
मानसं सर्वभूतेषु वर्तते वै शुभाशुभम् ।
अशुभेभ्यः समाक्षिप्य शुभेष्वेवावधारय ॥ १२.३१४.१९ ॥
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಒಳಿತು ಮತ್ತು ಕೆಡುಕು ಇರುತ್ತವೆ. ಕೆಡುಕಿನಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು ಒಳಿತಿನಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಗೊಳಿಸು.
12.314.20
सर्वं सर्वेणा सर्वत्र क्रियमाणं च पूजय ।
स्वधर्मे यत्र रागस्ते कामं धर्मो विधीयताम् ॥ १२.३१४.२० ॥
ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸು. ನಿನ್ನ ಅನುರಾಗ ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇರುವಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸು.
12.314.21
अधृतात्मन्धृतौ तिष्ठ दुर्बद्धे बुद्धिमान्भव ।
अप्रशान्तः प्रशाम्य त्वमप्राज्ञः प्राज्ञवच्चर ॥ १२.३१४.२१ ॥
ಅಸ್ಥಿರಾತ್ಮನೇ, ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳು. ದುರ್ಬದ್ಧನೇ, ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗು. ಅಶಾಂತನೇ, ನೀನು ಶಾಂತನಾಗು. ಅಜ್ಞನೇ, ಪ್ರಾಜ್ಞನಂತೆ ನಡೆದುಕೋ.
12.314.22
तेजसा शक्यते प्राप्तुमुपायः सहचारिणा ।
इह च प्रेत्य च श्रेयस्तस्य मूलं धृतिः परा ॥ १२.३१४.२२ ॥
ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ; ಸಹಚಾರಿಯಾದ ಉಪಾಯದೊಡನೆ. ಇಹದಲ್ಲೂ ಪರದಲ್ಲೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಮೂಲ ಪರಮ ಧೈರ್ಯವೇ.
12.314.23
राजर्षिरधृतिः स्वर्गात्पतितो हि महाभिषः ।
ययातिः क्षीणपुण्योपि धृत्या लोकानवाप्तवान् ॥ १२.३१४.२३ ॥
ರಾಜರ್ಷಿ ಮಹಾಭಿಷ ಧೈರ್ಯವಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಬಿದ್ದನು. ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಯಯಾತಿಯು ಧೈರ್ಯದಿಂದಲೇ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು.
12.314.24
तपस्विनां धर्मवतां विदुषां चोपसेवनात् ।
प्राप्स्यसे विपुलां बुद्धिं तथा श्रेयोऽभिपत्स्यसे ॥ १२.३१४.२४ ॥
ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು, ಧರ್ಮವಂತರನ್ನು, ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ನೀನು ವಿಪುಲ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನೂ ಪಡೆಯುವೆ.
12.314.25
स तु स्वभावसंपन्नस्तच्छ्रुत्वा मुनिभाषितम् ।
विनिवर्त्य मनः कामाद्धर्मे बुद्धिं चकार ह ॥ १२.३१४.२५ ॥
ಸ್ವಭಾವಸಂಪನ್ನನಾದ ಅವನು ಆ ಮುನಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಾಮದಿಂದ ತಿರುಗಿಸಿ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದನು.