మహాభారతం · అధ్యాయం 12.314
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.314.1
मृगयां विचरन्कश्चिद्विजने जनकात्मजः ।
वने ददर्श विप्रेन्द्रमृषिं वंशधरं भृगोः ॥ १२.३१४.१ ॥
వేటాడుతూ తిరుగుతున్న జనకుని కుమారుడు ఒక నిర్జన అరణ్యంలో భృగు వంశధరుడైన, విప్రశ్రేష్ఠుడైన ఒక ఋషిని చూశాడు.
12.314.2
तमासीनमुपासीनः प्रणम्य शिरसा मुनिम् ।
पश्चादनुमतस्तेन पप्रच्छ वसुमानिदम् ॥ १२.३१४.२ ॥
ఆసీనుడైన ఆ మునికి తల వంచి నమస్కరించి, దగ్గర కూర్చున్న వసుమాన్ ఆయన అనుమతి పొందాక ఇది అడిగాడు.
12.314.3
भगवन्किमिदं श्रेयः प्रेत्य चापीह वा भवेत् ।
पुरुषस्याध्रुवे देहे कामस्य वशवर्तिनः ॥ १२.३१४.३ ॥
భగవన్, అస్థిరమైన దేహం కలిగి, కామానికి వశుడైన మనిషికి మరణానంతరమూ ఇక్కడా ఏది శ్రేయస్సు?
12.314.4
सत्कृत्य परिपृष्टः सन्सुमहात्मा महातपाः ।
निजगाद ततस्तस्मै श्रेयस्करमिदं वचः ॥ १२.३१४.४ ॥
గౌరవంతో అడగబడిన ఆ మహాత్ముడు, మహాతపస్వి అప్పుడు ఆయనకు ఈ శ్రేయస్కరమైన మాటను చెప్పాడు.
12.314.5
मनसः प्रतिकूलानि प्रेत्य चेह नचेच्छसि ।
भूतानां प्रतिकूलेभ्यो निवर्तस्य यतेन्द्रियः ॥ १२.३१४.५ ॥
మనస్సుకు ప్రతికూలమైనవి మరణానంతరమూ ఇక్కడా నీవు కోరకపోతే, ఇంద్రియాలను నియమించి ప్రాణులకు ప్రతికూలమైనవాటి నుండి విరమించు.
12.314.6
धर्मः सदा हितः पुंसां धर्मश्चैवाश्रयः सताम् ।
धर्माल्लोकास्त्रयस्तात प्रवृत्ताः सचराचराः ॥ १२.३१४.६ ॥
ధర్మం ఎల్లప్పుడూ మనుషులకు హితకరం; ధర్మమే సజ్జనులకు ఆశ్రయం. వత్సా, ధర్మం నుండే చరాచరాలతో మూడు లోకాలు ప్రవర్తించాయి.
12.314.7
स्वादुकामुक कामानां वैतृष्ण्यं किं न गच्छसि ।
मधु पश्यसि दुर्बुद्धे प्रपातं नानुपश्यसि ॥ १२.३१४.७ ॥
రుచికరమైన వాటిని కోరేవాడా, కోరికలపై విరక్తిని ఎందుకు పొందవు? దుర్బుద్ధీ, తేనెను చూస్తున్నావు, కానీ పతనమయ్యే గొయ్యిని చూడటం లేదు.
12.314.8
यथा ज्ञाने परिचयः कर्तव्यस्तत्फलार्थिना ।
तथा धर्मे परिचयः कर्तव्यस्तत्फलार्थिना ॥ १२.३१४.८ ॥
జ్ఞానంలో పరిచయం ఎలా చేసుకోవాలో, దాని ఫలాన్ని కోరేవాడు అలాగే; అలాగే ధర్మంలో కూడా దాని ఫలాన్ని కోరేవాడు పరిచయం చేసుకోవాలి.
12.314.9
असता धर्मकामेन विशुद्धं कर्म दुष्करम् ।
सता तु धर्मकामेन सुकरं कर्म दुष्करम् ॥ १२.३१४.९ ॥
ధర్మాన్ని కోరినా సజ్జనుడు కాని వాడికి పవిత్రమైన కర్మ కష్టం; కానీ ధర్మాన్ని కోరే సజ్జనునికి అది సులభమే అయినా కష్టమే.
12.314.10
वने ग्राम्यसुखाचारो यथाग्राम्यस्तथैव सः ।
ग्रामे वनसुखाचारो यथा वनचरस्तथा ॥ १२.३१४.१० ॥
అడవిలో గ్రామ్య సుఖాచారం చేసేవాడు గ్రామస్థుడిలాగే; గ్రామంలో అరణ్య సుఖాచారం చేసేవాడు వనచరుడిలాగే.
12.314.11
मनोवाक्कर्मगे धर्मे कुरु श्रद्धां समाहितः ।
निवृत्तौ वा प्रवृत्तौ वा संप्रधार्य गुणागुणान् ॥ १२.३१४.११ ॥
మనస్సు, వాక్కు, కర్మలలో ఉండే ధర్మంలో ఏకాగ్రంగా శ్రద్ధ ఉంచు; నివృత్తి అయినా ప్రవృత్తి అయినా గుణ-దోషాలను బాగా విచారించి.
12.314.12
नित्यं च बहु दातव्यं साधुभ्यश्चानसूयता ।
प्रार्थितं ब्राह्मणेभ्यश्च सत्कृतं देशकालयोः ॥ १२.३१४.१२ ॥
ఎల్లప్పుడూ సాధువులకు అసూయ లేకుండా చాలా దానం చేయాలి; బ్రాహ్మణులు అడిగినదాన్ని దేశకాలాలను బట్టి సత్కారంతో ఇవ్వాలి.
12.314.13
शुभेन विधिना लब्धमर्हाय प्रतिपादयेत् ।
क्रोधमुत्सृज्य दत्त्वाऽथ नानुतप्येन्न कीर्तयेत् ॥ १२.३१४.१३ ॥
శుభ విధానంలో సంపాదించిన దానిని యోగ్యుడికి ఇవ్వాలి. కోపాన్ని విడిచి ఇచ్చిన తర్వాత విచారపడకూడదు, దానిని గొప్పగా చెప్పుకోకూడదు.
12.314.14
अनृशंसः शुचिर्दान्तः सत्यवागार्जवे स्थितः ।
योनिकर्मविशुद्धश्च पात्रं स्याद्वेदविद्द्विजः ॥ १२.३१४.१४ ॥
దయగలవాడు, శుచి, నిగ్రహం కలవాడు, సత్యవాది, ఋజుత్వంలో స్థిరుడు, జన్మ-కర్మలలో శుద్ధుడు, వేదజ్ఞుడైన ద్విజుడే పాత్రుడు.
12.314.15
संस्कृता चैकपत्नी च जात्या योनिरिहेष्यते ।
ऋग्यजुःसामगो विद्वान्षट्कर्मा पात्रमुच्यते ॥ १२.३१४.१५ ॥
సంస్కారాలు పొందినవాడు, ఏకపత్నీవ్రతుడు, జాతి-కులాల్లో శ్రేష్ఠుడు, ఋక్-యజుః-సామ వేదజ్ఞుడు, షట్కర్మలు ఆచరించేవాడే పాత్రుడని చెప్పబడతాడు.
12.314.16
स एव धर्मः सोऽधर्मस्तं तं प्रति नरं भवेत् ।
पात्राकर्मविशेषेण देशकालाववेक्ष्य च ॥ १२.३१४.१६ ॥
అదే పని ఒక వ్యక్తికి ధర్మం కావచ్చు, మరొకరికి అధర్మం కావచ్చు. పాత్ర, కర్మవిశేషం, దేశ-కాలాలను పరిశీలించే నిర్ణయించాలి.
12.314.17
लीलयाऽल्पं यथा गात्रात्प्रमृज्यात्तु रजः पुमान् ।
बहुयत्नेन च महत्पापनिर्हरणं तथा ॥ १२.३१४.१७ ॥
ఒక మనిషి శరీరం నుండి కొద్ది దుమ్ముని సులభంగా తుడిచివేసినట్లు, పెద్ద పాపాన్ని తొలగించడం మాత్రం గొప్ప ప్రయత్నంతోనే జరుగుతుంది.
12.314.18
विरिक्तस्य यथा सम्यग्घृतं भवति भेषजम् ।
तथा निर्हृतदोषस्य प्रेत्य धर्मः सुखावहः ॥ १२.३१४.१८ ॥
విరేచనం చేసినవానికి నెయ్యి సరైన ఔషధమవుతుంది; అలాగే దోషాలు తొలగిన వానికి ధర్మం మరణానంతరం సుఖాన్నిస్తుంది.
12.314.19
मानसं सर्वभूतेषु वर्तते वै शुभाशुभम् ।
अशुभेभ्यः समाक्षिप्य शुभेष्वेवावधारय ॥ १२.३१४.१९ ॥
అన్ని ప్రాణులలో మనసులోనే మంచి చెడులు ఉంటాయి. చెడు నుండి మనసును వెనక్కు లాగి మంచిలోనే నిలపు.
12.314.20
सर्वं सर्वेणा सर्वत्र क्रियमाणं च पूजय ।
स्वधर्मे यत्र रागस्ते कामं धर्मो विधीयताम् ॥ १२.३१४.२० ॥
అందరూ ఎక్కడైనా చేసే ప్రతి కార్యాన్ని గౌరవించు. నీకు స్వధర్మంపై అనురాగం ఎక్కడ ఉందో, అక్కడే కోరినట్లు ధర్మాన్ని నిర్ణయించుకో.
12.314.21
अधृतात्मन्धृतौ तिष्ठ दुर्बद्धे बुद्धिमान्भव ।
अप्रशान्तः प्रशाम्य त्वमप्राज्ञः प्राज्ञवच्चर ॥ १२.३१४.२१ ॥
అస్థిరాత్మా, ధైర్యంలో నిలిచి ఉండు. దుర్బద్ధుడా, బుద్ధిమంతుడవు కా. అశాంతుడా, నువ్వు శాంతించు. అజ్ఞుడా, ప్రాజ్ఞుడిలా ప్రవర్తించు.
12.314.22
तेजसा शक्यते प्राप्तुमुपायः सहचारिणा ।
इह च प्रेत्य च श्रेयस्तस्य मूलं धृतिः परा ॥ १२.३१४.२२ ॥
తేజస్సుతో పొందగలిగేది; సహచారి అయిన ఉపాయంతో. ఇహంలోనూ పరలోకంలోనూ శ్రేయస్సుకు మూలం పరమ ధైర్యమే.
12.314.23
राजर्षिरधृतिः स्वर्गात्पतितो हि महाभिषः ।
ययातिः क्षीणपुण्योपि धृत्या लोकानवाप्तवान् ॥ १२.३१४.२३ ॥
రాజర్షి మహాభిషుడు ధైర్యం లేకపోవడంతో స్వర్గం నుండి పడిపోయాడు. పుణ్యం క్షీణించిన యయాతి ధైర్యంతోనే లోకాలను పొందాడు.
12.314.24
तपस्विनां धर्मवतां विदुषां चोपसेवनात् ।
प्राप्स्यसे विपुलां बुद्धिं तथा श्रेयोऽभिपत्स्यसे ॥ १२.३१४.२४ ॥
తపస్వులను, ధర్మాత్ములను, విద్వాంసులను సేవించడం ద్వారా నీవు విపులమైన బుద్ధిని పొందుతావు; అలాగే శ్రేయస్సును కూడా పొందుతావు.
12.314.25
स तु स्वभावसंपन्नस्तच्छ्रुत्वा मुनिभाषितम् ।
विनिवर्त्य मनः कामाद्धर्मे बुद्धिं चकार ह ॥ १२.३१४.२५ ॥
స్వభావసంపన్నుడైన అతడు ఆ ముని పలికిన మాటలను విని, మనస్సును కామం నుండి మరల్చి ధర్మంపై బుద్ధిని నిలిపాడు.