ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.314
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.314.1
मृगयां विचरन्कश्चिद्विजने जनकात्मजः ।
वने ददर्श विप्रेन्द्रमृषिं वंशधरं भृगोः ॥ १२.३१४.१ ॥
ଶିକାର କରି ବୁଲୁଥିବା ଜନକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏକ ନିର୍ଜନ ବନରେ ଭୃଗୁ ବଂଶର ବାହକ, ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
12.314.2
तमासीनमुपासीनः प्रणम्य शिरसा मुनिम् ।
पश्चादनुमतस्तेन पप्रच्छ वसुमानिदम् ॥ १२.३१४.२ ॥
ଆସୀନ ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ମସ୍ତକ ନତ କରି ପ୍ରଣାମ କରି, ପାଖରେ ବସିଥିବା ବସୁମାନ ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଏହା ପଚାରିଲେ।
12.314.3
भगवन्किमिदं श्रेयः प्रेत्य चापीह वा भवेत् ।
पुरुषस्याध्रुवे देहे कामस्य वशवर्तिनः ॥ १२.३१४.३ ॥
ଭଗବନ୍, ଅସ୍ଥିର ଦେହଧାରୀ ଓ କାମର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କିମ୍ବା ଏଠାରେ କ'ଣ ଶ୍ରେୟସ୍କର?
12.314.4
सत्कृत्य परिपृष्टः सन्सुमहात्मा महातपाः ।
निजगाद ततस्तस्मै श्रेयस्करमिदं वचः ॥ १२.३१४.४ ॥
ସମ୍ମାନର ସହ ପଚରା ଯାଇ ସେହି ମହାତ୍ମା, ମହାତପସ୍ୱୀ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଶ୍ରେୟସ୍କର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.314.5
मनसः प्रतिकूलानि प्रेत्य चेह नचेच्छसि ।
भूतानां प्रतिकूलेभ्यो निवर्तस्य यतेन्द्रियः ॥ १२.३१४.५ ॥
ମନ ପାଇଁ ପ୍ରତିକୂଳ ବିଷୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କିମ୍ବା ଏଠାରେ ଯଦି ତୁମେ ଇଚ୍ଛା ନ କର, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତିକୂଳ କର୍ମରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଅ।
12.314.6
धर्मः सदा हितः पुंसां धर्मश्चैवाश्रयः सताम् ।
धर्माल्लोकास्त्रयस्तात प्रवृत्ताः सचराचराः ॥ १२.३१४.६ ॥
ଧର୍ମ ସର୍ବଦା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ହିତକାରୀ; ଧର୍ମ ହିଁ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ। ହେ ବତ୍ସ, ଧର୍ମରୁ ହିଁ ଚରାଚର ସହିତ ତିନି ଲୋକ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି।
12.314.7
स्वादुकामुक कामानां वैतृष्ण्यं किं न गच्छसि ।
मधु पश्यसि दुर्बुद्धे प्रपातं नानुपश्यसि ॥ १२.३१४.७ ॥
ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁର କାମୀ, ତୁମେ କାମନାରୁ ବୈରାଗ୍ୟ କାହିଁକି ପାଉନାହଁ? ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ତୁମେ ମଧୁ ଦେଖୁଛ, କିନ୍ତୁ ପତନର ଖାଡ଼ି ଦେଖୁନାହଁ।
12.314.8
यथा ज्ञाने परिचयः कर्तव्यस्तत्फलार्थिना ।
तथा धर्मे परिचयः कर्तव्यस्तत्फलार्थिना ॥ १२.३१४.८ ॥
ଜ୍ଞାନରେ ଯେପରି ପରିଚୟ କରିବା ଉଚିତ, ତାହାର ଫଳାର୍ଥୀ ଦ୍ୱାରା; ସେହିପରି ଧର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଫଳାର୍ଥୀ ଦ୍ୱାରା ପରିଚୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.314.9
असता धर्मकामेन विशुद्धं कर्म दुष्करम् ।
सता तु धर्मकामेन सुकरं कर्म दुष्करम् ॥ १२.३१४.९ ॥
ଧର୍ମର କାମନା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅସାଧୁ ପାଇଁ ବିଶୁଦ୍ଧ କର୍ମ ଦୁଷ୍କର; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମର କାମନା କରୁଥିବା ସାଧୁ ପାଇଁ ସେହି କର୍ମ ସୁକର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର।
12.314.10
वने ग्राम्यसुखाचारो यथाग्राम्यस्तथैव सः ।
ग्रामे वनसुखाचारो यथा वनचरस्तथा ॥ १२.३१४.१० ॥
ବନରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ସୁଖାଚାର କରୁଥିବା ଯେପରି ଗ୍ରାମବାସୀ, ସେହିପରି ସେ; ଏବଂ ଗ୍ରାମରେ ବନସୁଖାଚାର କରୁଥିବା ଯେପରି ବନଚର।
12.314.11
मनोवाक्कर्मगे धर्मे कुरु श्रद्धां समाहितः ।
निवृत्तौ वा प्रवृत्तौ वा संप्रधार्य गुणागुणान् ॥ १२.३१४.११ ॥
ମନ, ବାକ୍ୟ ଓ କର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଧର୍ମରେ ସମାହିତ ହୋଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ; ନିବୃତ୍ତି ହେଉ କି ପ୍ରବୃତ୍ତି, ଗୁଣାଗୁଣ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରି।
12.314.12
नित्यं च बहु दातव्यं साधुभ्यश्चानसूयता ।
प्रार्थितं ब्राह्मणेभ्यश्च सत्कृतं देशकालयोः ॥ १२.३१४.१२ ॥
ସର୍ବଦା ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ଅସୂୟା ବିନା ବହୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହା ମାଗନ୍ତି ତାହା ଦେଶ-କାଳ ଅନୁସାରେ ସତ୍କାରରେ ଦେବା ଉଚିତ।
12.314.13
शुभेन विधिना लब्धमर्हाय प्रतिपादयेत् ।
क्रोधमुत्सृज्य दत्त्वाऽथ नानुतप्येन्न कीर्तयेत् ॥ १२.३१४.१३ ॥
ଶୁଭ ବିଧିରେ ଲବ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି ଦାନ ପରେ ଅନୁତାପ କରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ତାହାର ପ୍ରଚାର କରିବ ନାହିଁ।
12.314.14
अनृशंसः शुचिर्दान्तः सत्यवागार्जवे स्थितः ।
योनिकर्मविशुद्धश्च पात्रं स्याद्वेदविद्द्विजः ॥ १२.३१४.१४ ॥
ଦୟାଳୁ, ଶୁଚି, ଦମନଶୀଳ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ସରଳତାରେ ସ୍ଥିତ, ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମରେ ଶୁଦ୍ଧ, ବେଦଜ୍ଞ ଦ୍ୱିଜ ହିଁ ପାତ୍ର।
12.314.15
संस्कृता चैकपत्नी च जात्या योनिरिहेष्यते ।
ऋग्यजुःसामगो विद्वान्षट्कर्मा पात्रमुच्यते ॥ १२.३१४.१५ ॥
ସଂସ୍କୃତ, ଏକପତ୍ନୀବ୍ରତୀ, ଜାତି ଓ କୁଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଋକ୍-ଯଜୁସ୍-ସାମ ଜ୍ଞାତା ପଣ୍ଡିତ, ଷଟ୍କର୍ମ ଆଚରଣକାରୀ ହିଁ ପାତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.314.16
स एव धर्मः सोऽधर्मस्तं तं प्रति नरं भवेत् ।
पात्राकर्मविशेषेण देशकालाववेक्ष्य च ॥ १२.३१४.१६ ॥
ସେହି କର୍ମ ଜଣକ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ଅଧର୍ମ ହୋଇପାରେ। ପାତ୍ର, କର୍ମ ବିଶେଷତା, ଦେଶ ଓ କାଳ ବିଚାର କରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.314.17
लीलयाऽल्पं यथा गात्रात्प्रमृज्यात्तु रजः पुमान् ।
बहुयत्नेन च महत्पापनिर्हरणं तथा ॥ १२.३१४.१७ ॥
ଯେପରି ଲୋକେ ସହଜରେ ଶରୀରରୁ ସାମାନ୍ୟ ଧୂଳି ପୋଛିଦିଏ, ସେହିପରି ମହାପାପ ଦୂର କରିବାକୁ ବହୁ ଯତ୍ନ ଲାଗେ।
12.314.18
विरिक्तस्य यथा सम्यग्घृतं भवति भेषजम् ।
तथा निर्हृतदोषस्य प्रेत्य धर्मः सुखावहः ॥ १२.३१४.१८ ॥
ବିରେଚନ ପରେ ଘିଅ ଯେପରି ଉପଯୁକ୍ତ ଔଷଧ ହୁଏ, ସେହିପରି ଦୋଷମୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଧର୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସୁଖ ଦିଏ।
12.314.19
मानसं सर्वभूतेषु वर्तते वै शुभाशुभम् ।
अशुभेभ्यः समाक्षिप्य शुभेष्वेवावधारय ॥ १२.३१४.१९ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନରେ ହିଁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ରହିଥାଏ। ଅଶୁଭରୁ ମନକୁ ଫେରାଇ ଶୁଭରେ ହିଁ ଦୃଢ଼ କର।
12.314.20
सर्वं सर्वेणा सर्वत्र क्रियमाणं च पूजय ।
स्वधर्मे यत्र रागस्ते कामं धर्मो विधीयताम् ॥ १२.३१४.२० ॥
ସମସ୍ତେ ସର୍ବତ୍ର ଯାହା କରନ୍ତି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର। ଯେଉଁଠାରେ ତୁମର ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଅନୁରାଗ, ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଧର୍ମ ସ୍ଥିର କର।
12.314.21
अधृतात्मन्धृतौ तिष्ठ दुर्बद्धे बुद्धिमान्भव ।
अप्रशान्तः प्रशाम्य त्वमप्राज्ञः प्राज्ञवच्चर ॥ १२.३१४.२१ ॥
ହେ ଅସ୍ଥିରାତ୍ମା, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ହୁଅ। ହେ ଦୁର୍ବଦ୍ଧ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଅ। ହେ ଅଶାନ୍ତ, ତୁମେ ଶାନ୍ତ ହୁଅ। ହେ ଅଜ୍ଞ, ପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କ ପରି ଆଚରଣ କର।
12.314.22
तेजसा शक्यते प्राप्तुमुपायः सहचारिणा ।
इह च प्रेत्य च श्रेयस्तस्य मूलं धृतिः परा ॥ १२.३१४.२२ ॥
ତେଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବ; ସହଚାରୀ ଉପାୟ ସହିତ। ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଶ୍ରେୟର ମୂଳ ପରମ ଧୈର୍ଯ୍ୟ।
12.314.23
राजर्षिरधृतिः स्वर्गात्पतितो हि महाभिषः ।
ययातिः क्षीणपुण्योपि धृत्या लोकानवाप्तवान् ॥ १२.३१४.२३ ॥
ରାଜର୍ଷି ମହାଭିଷ ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ହେତୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହେଲେ। ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ଯଯାତି ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ହିଁ ଲୋକ ପାଇଲେ।
12.314.24
तपस्विनां धर्मवतां विदुषां चोपसेवनात् ।
प्राप्स्यसे विपुलां बुद्धिं तथा श्रेयोऽभिपत्स्यसे ॥ १२.३१४.२४ ॥
ତପସ୍ୱୀ, ଧର୍ମବାନ ଓ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ସେବାରୁ ତୁମେ ବିପୁଳ ବୁଦ୍ଧି ପାଇବ; ସେହିପରି ଶ୍ରେୟ ମଧ୍ୟ ପାଇବ।
12.314.25
स तु स्वभावसंपन्नस्तच्छ्रुत्वा मुनिभाषितम् ।
विनिवर्त्य मनः कामाद्धर्मे बुद्धिं चकार ह ॥ १२.३१४.२५ ॥
ସ୍ୱଭାବସମ୍ପନ୍ନ ସେ ସେହି ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମନକୁ କାମରୁ ଫେରାଇ ଧର୍ମରେ ବୁଦ୍ଧି ଲଗାଇଲା।