มหาภารตะ · อัธยายะ 12.314
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.314.1
मृगयां विचरन्कश्चिद्विजने जनकात्मजः ।
वने ददर्श विप्रेन्द्रमृषिं वंशधरं भृगोः ॥ १२.३१४.१ ॥
ขณะเที่ยวล่าสัตว์ในป่าอันเปลี่ยวเปล่า พระโอรสของท้าวชนกได้พบฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์ ผู้เป็นผู้สืบสกุลของภฤคุ
12.314.2
तमासीनमुपासीनः प्रणम्य शिरसा मुनिम् ।
पश्चादनुमतस्तेन पप्रच्छ वसुमानिदम् ॥ १२.३१४.२ ॥
วสุมานนั่งอยู่ใกล้ ก้มศีรษะลงกราบมุนีผู้กำลังประทับนั่ง เมื่อได้รับอนุญาตแล้วจึงทูลถามสิ่งนี้
12.314.3
भगवन्किमिदं श्रेयः प्रेत्य चापीह वा भवेत् ।
पुरुषस्याध्रुवे देहे कामस्य वशवर्तिनः ॥ १२.३१४.३ ॥
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สิ่งใดเล่าคือความดีงามสำหรับมนุษย์ผู้มีร่างกายไม่จีรัง ผู้ตกอยู่ในอำนาจของกามตัณหา ทั้งหลังความตายและในชีวิตนี้
12.314.4
सत्कृत्य परिपृष्टः सन्सुमहात्मा महातपाः ।
निजगाद ततस्तस्मै श्रेयस्करमिदं वचः ॥ १२.३१४.४ ॥
ครั้นได้ทูลถามด้วยความเคารพแล้ว ฤๅษีผู้มีจิตใจมั่นคงยิ่งและมีตบะสูงยิ่ง จึงกล่าวถ้อยคำอันนำไปสู่ความดีนี้แก่เขา
12.314.5
मनसः प्रतिकूलानि प्रेत्य चेह नचेच्छसि ।
भूतानां प्रतिकूलेभ्यो निवर्तस्य यतेन्द्रियः ॥ १२.३१४.५ ॥
หากท่านไม่ปรารถนาสิ่งที่ขัดต่อใจ ทั้งหลังความตายและในชีวิตนี้ ก็จงสำรวมอินทรีย์แล้วหันหนีจากสิ่งที่ขัดต่อสรรพสัตว์เถิด
12.314.6
धर्मः सदा हितः पुंसां धर्मश्चैवाश्रयः सताम् ।
धर्माल्लोकास्त्रयस्तात प्रवृत्ताः सचराचराः ॥ १२.३१४.६ ॥
ธรรมย่อมเป็นประโยชน์แก่มนุษย์เสมอ และธรรมนี่แหละเป็นที่พึ่งของผู้ดี ดูก่อนลูกรัก โลกทั้งสามพร้อมทั้งสิ่งที่เคลื่อนที่และไม่เคลื่อนที่ ได้บังเกิดขึ้นจากธรรม
12.314.7
स्वादुकामुक कामानां वैतृष्ण्यं किं न गच्छसि ।
मधु पश्यसि दुर्बुद्धे प्रपातं नानुपश्यसि ॥ १२.३१४.७ ॥
ดูก่อนผู้ใคร่สิ่งหวานทั้งหลาย เหตุใดท่านจึงไม่หันหนีจากกามตัณหาเสียเล่า ดูก่อนผู้มีปัญญาทราม ท่านเห็นน้ำผึ้ง แต่ไม่เห็นเหวที่รออยู่
12.314.8
यथा ज्ञाने परिचयः कर्तव्यस्तत्फलार्थिना ।
तथा धर्मे परिचयः कर्तव्यस्तत्फलार्थिना ॥ १२.३१४.८ ॥
เปรียบเหมือนผู้ปรารถนาผลของความรู้ ย่อมต้องคุ้นเคยกับความรู้ฉันใด ผู้ปรารถนาผลของธรรมก็ต้องคุ้นเคยกับธรรมฉันนั้น
12.314.9
असता धर्मकामेन विशुद्धं कर्म दुष्करम् ।
सता तु धर्मकामेन सुकरं कर्म दुष्करम् ॥ १२.३१४.९ ॥
สำหรับผู้ไม่ดี แม้ผู้ใคร่ในธรรม การกระทำอันบริสุทธิ์ก็ยากยิ่ง แต่สำหรับผู้ดีที่ใคร่ในธรรม การกระทำนั้นแม้จะง่าย ก็ยังยากอยู่
12.314.10
वने ग्राम्यसुखाचारो यथाग्राम्यस्तथैव सः ।
ग्रामे वनसुखाचारो यथा वनचरस्तथा ॥ १२.३१४.१० ॥
ผู้อยู่ในป่าแต่มีความสุขอย่างชาวบ้าน ก็เหมือนชาวบ้านฉันใด ผู้อยู่ในหมู่บ้านแต่มีความสุขอย่างผู้อยู่ป่า ก็เหมือนผู้อยู่ป่าฉันนั้น
12.314.11
मनोवाक्कर्मगे धर्मे कुरु श्रद्धां समाहितः ।
निवृत्तौ वा प्रवृत्तौ वा संप्रधार्य गुणागुणान् ॥ १२.३१४.११ ॥
จงตั้งใจมั่นและวางศรัทธาในธรรม ซึ่งดำรงอยู่ในความคิด คำพูด และการกระทำ ไม่ว่าจะในการถอนตัวหรือการลงมือ จงพิจารณาคุณและโทษให้ถ้วนถี่
12.314.12
नित्यं च बहु दातव्यं साधुभ्यश्चानसूयता ।
प्रार्थितं ब्राह्मणेभ्यश्च सत्कृतं देशकालयोः ॥ १२.३१४.१२ ॥
พึงให้ทานแก่ผู้ดีอยู่เสมอและให้มาก โดยไม่มีความริษยา และสิ่งที่พราหมณ์ขอ พึงให้ด้วยความเคารพ ตามสถานที่และกาลเวลา
12.314.13
शुभेन विधिना लब्धमर्हाय प्रतिपादयेत् ।
क्रोधमुत्सृज्य दत्त्वाऽथ नानुतप्येन्न कीर्तयेत् ॥ १२.३१४.१३ ॥
สิ่งที่ได้มาด้วยวิธีอันชอบธรรม พึงมอบแก่ผู้ควรรับ เมื่อละความโกรธแล้วให้ไปแล้ว ก็ไม่พึงเสียใจ และไม่พึงป่าวประกาศ
12.314.14
अनृशंसः शुचिर्दान्तः सत्यवागार्जवे स्थितः ।
योनिकर्मविशुद्धश्च पात्रं स्याद्वेदविद्द्विजः ॥ १२.३१४.१४ ॥
ผู้ไม่เบียดเบียน บริสุทธิ์ ข่มใจได้ พูดความจริง ตั้งมั่นในความซื่อตรง บริสุทธิ์ทั้งกำเนิดและการกระทำ เป็นผู้รู้พระเวท เป็นทวิชาติ นั่นแหละคือผู้ควรรับทาน
12.314.15
संस्कृता चैकपत्नी च जात्या योनिरिहेष्यते ।
ऋग्यजुःसामगो विद्वान्षट्कर्मा पात्रमुच्यते ॥ १२.३१४.१५ ॥
ผู้ผ่านพิธีสังสการ มีภรรยาคนเดียว มีชาติกำเนิดและวงศ์ตระกูลดีเลิศ เป็นผู้รอบรู้ในฤคเวท ยชุรเวท และสามเวท ประกอบกิจทั้งหกประการ ท่านเรียกว่าผู้ควรรับทาน
12.314.16
स एव धर्मः सोऽधर्मस्तं तं प्रति नरं भवेत् ।
पात्राकर्मविशेषेण देशकालाववेक्ष्य च ॥ १२.३१४.१६ ॥
การกระทำอย่างเดียวกันนั้นอาจเป็นธรรมสำหรับคนหนึ่ง และเป็นอธรรมสำหรับอีกคนหนึ่ง เมื่อพิจารณาผู้รับโดยเฉพาะ ลักษณะของการกระทำ สถานที่ และกาลเวลาแล้ว จึงควรตัดสินใจ
12.314.17
लीलयाऽल्पं यथा गात्रात्प्रमृज्यात्तु रजः पुमान् ।
बहुयत्नेन च महत्पापनिर्हरणं तथा ॥ १२.३१४.१७ ॥
ดังที่คนหนึ่งปัดฝุ่นเล็กน้อยออกจากร่างกายได้โดยง่าย การขจัดบาปหนักก็ต้องใช้ความพยายามอย่างมาก
12.314.18
विरिक्तस्य यथा सम्यग्घृतं भवति भेषजम् ।
तथा निर्हृतदोषस्य प्रेत्य धर्मः सुखावहः ॥ १२.३१४.१८ ॥
เปรียบเหมือนเนยใสเป็นยาที่เหมาะแก่ผู้ที่ถ่ายพิษออกแล้ว ฉันใด สำหรับผู้ที่ขจัดโทษได้แล้ว ธรรมย่อมนำความสุขมาให้หลังความตาย ฉันนั้น
12.314.19
मानसं सर्वभूतेषु वर्तते वै शुभाशुभम् ।
अशुभेभ्यः समाक्षिप्य शुभेष्वेवावधारय ॥ १२.३१४.१९ ॥
ในจิตของสรรพสัตว์ ความดีและความชั่วย่อมดำรงอยู่จริง จงดึงจิตออกจากความชั่ว แล้วตั้งมั่นไว้เฉพาะในความดีเท่านั้น
12.314.20
सर्वं सर्वेणा सर्वत्र क्रियमाणं च पूजय ।
स्वधर्मे यत्र रागस्ते कामं धर्मो विधीयताम् ॥ १२.३१४.२० ॥
จงให้เกียรติทุกสิ่งที่ทุกคนกระทำทุกแห่งหน และเมื่อใดที่ความยึดติดของท่านอยู่ในหน้าที่ของตน ก็จงให้ธรรมถูกกำหนดตามที่ท่านปรารถนาเถิด
12.314.21
अधृतात्मन्धृतौ तिष्ठ दुर्बद्धे बुद्धिमान्भव ।
अप्रशान्तः प्रशाम्य त्वमप्राज्ञः प्राज्ञवच्चर ॥ १२.३१४.२१ ॥
ผู้มีจิตไม่มั่นคง จงตั้งมั่นอยู่ในความมั่นคงเถิด ผู้มีจิตไม่ดีเอ๋ย จงเป็นผู้มีปัญญาเถิด ผู้ที่ยังไม่สงบ จงสงบลงเถิด ผู้ไม่มีปัญญาเอ๋ย จงประพฤติตนเหมือนผู้มีปัญญาเถิด
12.314.22
तेजसा शक्यते प्राप्तुमुपायः सहचारिणा ।
इह च प्रेत्य च श्रेयस्तस्य मूलं धृतिः परा ॥ १२.३१४.२२ ॥
ย่อมอาจบรรลุได้ด้วยเดชะ วิธีการต้องมาพร้อมกับเดชะนั้น ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ความดีงามสูงสุดมีรากเหง้าคือความมั่นคงอันยิ่งใหญ่
12.314.23
राजर्षिरधृतिः स्वर्गात्पतितो हि महाभिषः ।
ययातिः क्षीणपुण्योपि धृत्या लोकानवाप्तवान् ॥ १२.३१४.२३ ॥
ราชฤๅษีมหาภิษะ เพราะขาดความมั่นคง จึงตกจากสวรรค์ ส่วนยยาติ แม้บุญของเขาจะสิ้นไปแล้ว ก็ได้ไปถึงโลกต่าง ๆ ด้วยความมั่นคง
12.314.24
तपस्विनां धर्मवतां विदुषां चोपसेवनात् ।
प्राप्स्यसे विपुलां बुद्धिं तथा श्रेयोऽभिपत्स्यसे ॥ १२.३१४.२४ ॥
ด้วยการรับใช้เหล่าตปัสวี ผู้ประพฤติธรรม และผู้รู้ทั้งหลาย เจ้าจะได้ปัญญาอันกว้างไกล และจะบรรลุความดีงามสูงสุดเช่นนั้นด้วย
12.314.25
स तु स्वभावसंपन्नस्तच्छ्रुत्वा मुनिभाषितम् ।
विनिवर्त्य मनः कामाद्धर्मे बुद्धिं चकार ह ॥ १२.३१४.२५ ॥
ส่วนพระองค์ผู้มีอุปนิสัยดีงาม เมื่อได้ฟังถ้อยคำที่มุนีกล่าว ก็หันจิตกลับจากกามตัณหา และตั้งปัญญาไว้ในธรรมอย่างแน่วแน่