ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.316
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.316.1
अव्यक्तस्य नरश्रेष्ठ कालसङ्ख्यां निबोध मे ।
पञ्चकल्पसहस्राणि द्विगुणान्यहरुच्यते ॥ १२.३१६.१ ॥
ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅವ್ಯಕ್ತನ ಕಾಲಗಣನೆಯನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿ. ಐದು ಸಾವಿರ ಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಿದರೆ ಅದು ಅವನ ಒಂದು ದಿನ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.316.2
रात्रिरेतावती चास्य प्रतिबुद्धो नराधिप ।
सृजत्योषधिमेवाग्रे जीवनं सर्वदेहिनाम् ॥ १२.३१६.२ ॥
ರಾಜನೇ, ಅಷ್ಟೇ ಅವನ ರಾತ್ರಿ. ಎಚ್ಚೆತ್ತಾಗ ಅವನು ಮೊದಲು ಸರ್ವದೇಹಿಗಳ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಓಷಧಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.316.3
ततो ब्रह्माणमसृजद्धैरण्याण्डसमुद्भवम् ।
सा मूर्तिः सर्वभूतानामित्येवमनुशुश्रुम ॥ १२.३१६.३ ॥
ನಂತರ ಅವನು ಹಿರಣ್ಯಾಂಡದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವನೇ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ರೂಪ ಎಂದು ಹೀಗೆ ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
12.316.4
संवत्सरमुषित्वाण्डे निष्क्रम्य च महामुनिः ।
संदधेऽर्धं महीं कृत्स्नां दिवमर्धं प्रजापतिः ॥ १२.३१६.४ ॥
ಒಂದು ವರ್ಷ ಅಂಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಹೊರಬಂದ ಆ ಮಹಾಮುನಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯ ಅರ್ಧವನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದ ಅರ್ಧವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದನು.
12.316.5
द्यावापृथिव्योरिज्येष राजन्वेदेषु पठ्यते ।
तयोः शकलयोर्मध्यमाकाशमकरोत्प्रभुः ॥ १२.३१६.५ ॥
ರಾಜನೇ, ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಯ ಈ ಯಜ್ಞವು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಭು ಆಕಾಶವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
12.316.6
एतस्यापि च सङ्ख्यानं वेदवेदाङ्गपारगैः ।
दशकल्पसहस्राणि पादोनान्यहरुच्यते ॥ १२.३१६.६ ॥
ವೇದ ಮತ್ತು ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾದವರು ಇದರ ಲೆಕ್ಕವನ್ನೂ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಭಾಗ ಕಡಿಮೆಯದು ಇದರ ಒಂದು ದಿನ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.316.7
रात्रिमेतावतीं चास्व प्राहुरध्यात्मचिन्तकाः ।
सृजत्यहंकारमृषिर्भूतं दिव्यात्मकं तथा ॥ १२.३१६.७ ॥
ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಚಿಂತಕರು ಇದನ್ನು ಇಷ್ಟು ದೀರ್ಘ ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಋಷಿ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ಭೂತವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.316.8
चतुरश्चापरान्पुत्रान्देहात्पूर्वं महानृषिः ।
ते वै पितृभ्यः पितरः श्रूयन्तें राजसत्तम ॥ १२.३१६.८ ॥
ಮಹಾ ಋಷಿ ಮೊದಲು ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅವರೇ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿತೃಗಳೆಂದು ಕೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
12.316.9
देवाः पितॄणां च सुता देवैर्लोकाः समावृताः ।
चराचरा नरश्रेष्ठ इत्येवमनुशुश्रुम ॥ १२.३१६.९ ॥
ದೇವತೆಗಳು ಪಿತೃಗಳ ಪುತ್ರರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ; ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಲೋಕಗಳು, ಚರಾಚರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಹೀಗೆ ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
12.316.10
परमेष्ठी त्वहंकारोऽसृजद्भूतानि पञ्चधा ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ॥ १२.३१६.१० ॥
ಪರಮೇಷ್ಠಿಯಾದ ಅಹಂಕಾರವು ಐದು ವಿಧದ ಭೂತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು: ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಜಲ ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ಜ್ಯೋತಿ.
12.316.11
एतस्यापि निशामाहुस्तृतीयमथ कुर्वतः ।
पञ्च कल्पसहस्राणि तावदेवाहरुच्यते ॥ १२.३१६.११ ॥
ಇದರದೂ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಮೂರನೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನದು. ಐದು ಸಾವಿರ ಕಲ್ಪಗಳು ಅಷ್ಟೇ ದೀರ್ಘದ ಹಗಲು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.316.12
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
एते विशेषा राजेन्द्र महाभूतेषु पञ्चसु ॥ १२.३१६.१२ ॥
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಐದನೆಯದು ಗಂಧ — ಇವೇ ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳು, ರಾಜೇಂದ್ರನೇ.
12.316.13
यैराविष्टानि भूतानि अहन्यहनि पार्थिव ।
अन्योन्यं स्पृहयन्त्येते अन्योन्यस्याहिते रताः ॥ १२.३१६.१३ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಯಾವುದರಿಂದ ಆವಿಷ್ಟವಾದ ಜೀವಿಗಳು ದಿನದಿನವೂ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ, ಇವರು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರ ಅಹಿತದಲ್ಲಿ ರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
12.316.14
अन्योन्यमतिवर्तन्ते अन्योन्यस्पर्धिनस्तथा ।
ते वध्यमाना ह्यन्योन्यं गुणैर्हारिभिरव्ययाः ॥ १२.३१६.१४ ॥
ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಮೀರುತ್ತಾರೆ, ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಒಬ್ಬರಿಂದೊಬ್ಬರು ಹೊಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮನಮೋಹಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಅವ್ಯಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
12.316.15
इहैव परिवर्तन्ते तिर्यग्योनिप्रवेशिनः ।
त्रीणि कल्पसहस्राणि एतेषामहरुच्यते ॥ १२.३१६.१५ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಸುತ್ತುತ್ತಾರೆ, ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಒಂದು ದಿನ ಮೂರು ಸಾವಿರ ಕಲ್ಪಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.316.16
रात्रिरेतावती चैव मनसश्च नराधिप ।
मनश्चरति राजेन्द्र चरितं सर्वमिन्द्रियैः ॥ १२.३१६.१६ ॥
ಅಷ್ಟೇ ದೀರ್ಘವಾದ ಅವರ ರಾತ್ರಿಯೂ ಆಗಿದೆ; ನರಾಧಿಪನೇ, ಮನಸ್ಸಿನದೂ ಅದೇ. ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಮನಸ್ಸು ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲ ನಡತೆಯೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
12.316.17
न चेन्द्रियाणि पश्यन्ति मन एवात्र पश्यति ।
चक्षुः पश्यति रूपाणि मनसा तु न चक्षुषा ॥ १२.३१६.१७ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸೇ ನೋಡುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣು ರೂಪಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ, ಕಣ್ಣಿನಿಂದಲ್ಲ.
12.316.18
मनसि व्याकुले चक्षुः पश्यन्नपि न पश्यति ।
अथेन्द्रियाणि सर्वाणि पश्यन्तीत्यभिचक्षते ॥ १२.३१६.१८ ॥
ಮನಸ್ಸು ವ್ಯಾಕುಲವಾದಾಗ, ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕಣ್ಣು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ನೋಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.316.19
मनस्युपरते राजन्निन्द्रियोपरमो भवेत् ॥ १२.३१६.१९ ॥
ಅರಸನೇ, ಮನಸ್ಸು ಉಪರತವಾದಾಗ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಉಪರಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
12.316.20
न चेन्द्रियव्युपरमे मनस्युपरमो भवेत् ।
एवं मनः प्रधानानि इन्द्रियाणि प्रभावयेत् ॥ १२.३१६.२० ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಉಪರಮವಾದರೂ ಮನಸ್ಸು ಉಪರತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿಟ್ಟು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.
12.316.21
इन्द्रियाणां तु सर्वेषामीश्वरं मन उच्यते ।
एतद्विशन्ति भूतानि सर्वाणीह महायशः ॥ १२.३१६.२१ ॥
ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯನು ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯೇ, ಇದರಲ್ಲಿಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.