ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.316
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.316.1
अव्यक्तस्य नरश्रेष्ठ कालसङ्ख्यां निबोध मे ।
पञ्चकल्पसहस्राणि द्विगुणान्यहरुच्यते ॥ १२.३१६.१ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅବ୍ୟକ୍ତଙ୍କର କାଳଗଣନା ମୋଠାରୁ ଶୁଣ। ପାଞ୍ଚ ହଜାର କଳ୍ପକୁ ଦୁଇଗୁଣ କଲେ ତାଙ୍କର ଏକ ଦିନ କୁହାଯାଏ।
12.316.2
रात्रिरेतावती चास्य प्रतिबुद्धो नराधिप ।
सृजत्योषधिमेवाग्रे जीवनं सर्वदेहिनाम् ॥ १२.३१६.२ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ତାଙ୍କର ରାତ୍ରି ମଧ୍ୟ ସେତିକି। ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରଥମେ ସର୍ବଦେହୀଙ୍କ ଜୀବନ ପାଇଁ ଔଷଧି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
12.316.3
ततो ब्रह्माणमसृजद्धैरण्याण्डसमुद्भवम् ।
सा मूर्तिः सर्वभूतानामित्येवमनुशुश्रुम ॥ १२.३१६.३ ॥
ତା'ପରେ ସେ ହିରଣ୍ୟାଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ହିଁ ସର୍ବଭୂତଙ୍କର ରୂପ ବୋଲି ଆମେ ଏହିପରି ଶୁଣିଛୁ।
12.316.4
संवत्सरमुषित्वाण्डे निष्क्रम्य च महामुनिः ।
संदधेऽर्धं महीं कृत्स्नां दिवमर्धं प्रजापतिः ॥ १२.३१६.४ ॥
ଏକ ବର୍ଷ ଅଣ୍ଡାରେ ରହି ବାହାରିଆସି ସେ ମହାମୁନି ପ୍ରଜାପତି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ଅର୍ଦ୍ଧ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଅର୍ଦ୍ଧ ସଂଯୋଜିତ କଲେ।
12.316.5
द्यावापृथिव्योरिज्येष राजन्वेदेषु पठ्यते ।
तयोः शकलयोर्मध्यमाकाशमकरोत्प्रभुः ॥ १२.३१६.५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀଙ୍କର ଏହି ଯଜ୍ଞ ବେଦରେ ପଠିତ ହୁଏ। ସେହି ଦୁଇ ଖଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ଆକାଶ ରଚିଲେ।
12.316.6
एतस्यापि च सङ्ख्यानं वेदवेदाङ्गपारगैः ।
दशकल्पसहस्राणि पादोनान्यहरुच्यते ॥ १२.३१६.६ ॥
ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ଏହାର ମଧ୍ୟ ଗଣନା କହିଛନ୍ତି। ଦଶ ହଜାର କଳ୍ପରୁ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଊଣା ଏହାର ଏକ ଦିନ କୁହାଯାଏ।
12.316.7
रात्रिमेतावतीं चास्व प्राहुरध्यात्मचिन्तकाः ।
सृजत्यहंकारमृषिर्भूतं दिव्यात्मकं तथा ॥ १२.३१६.७ ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମଚିନ୍ତକମାନେ ଏହାକୁ ଏତେ ଦୀର୍ଘ ରାତ୍ରି କହନ୍ତି। ଋଷି ଅହଂକାର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଥିବା ଭୂତକୁ ମଧ୍ୟ।
12.316.8
चतुरश्चापरान्पुत्रान्देहात्पूर्वं महानृषिः ।
ते वै पितृभ्यः पितरः श्रूयन्तें राजसत्तम ॥ १२.३१६.८ ॥
ମହାଋଷି ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଆଉ ଚାରି ପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ହିଁ ପିତୃଗଣଙ୍କ ପିତୃ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଆନ୍ତି।
12.316.9
देवाः पितॄणां च सुता देवैर्लोकाः समावृताः ।
चराचरा नरश्रेष्ठ इत्येवमनुशुश्रुम ॥ १२.३१६.९ ॥
ଦେବତାମାନେ ପିତୃଗଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମଧ୍ୟ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକସମୂହ, ଚରାଚର ସହିତ, ଆବୃତ। ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
12.316.10
परमेष्ठी त्वहंकारोऽसृजद्भूतानि पञ्चधा ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ॥ १२.३१६.१० ॥
ପରମେଷ୍ଠୀ ଅହଂକାର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଭୂତ ସୃଷ୍ଟି କଲା: ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଜ୍ୟୋତି।
12.316.11
एतस्यापि निशामाहुस्तृतीयमथ कुर्वतः ।
पञ्च कल्पसहस्राणि तावदेवाहरुच्यते ॥ १२.३१६.११ ॥
ଏହାର ରାତ୍ରିକୁ ମଧ୍ୟ ତୃତୀୟ କୁହାଯାଏ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାର। ପାଞ୍ଚ ହଜାର କଳ୍ପ ସେତିକି ଦୀର୍ଘ ଦିନ କୁହାଯାଏ।
12.316.12
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
एते विशेषा राजेन्द्र महाभूतेषु पञ्चसु ॥ १२.३१६.१२ ॥
ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଗନ୍ଧ — ଏହିସବୁ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତର ବିଶେଷ ଗୁଣ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର।
12.316.13
यैराविष्टानि भूतानि अहन्यहनि पार्थिव ।
अन्योन्यं स्पृहयन्त्येते अन्योन्यस्याहिते रताः ॥ १२.३१६.१३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ପରସ୍ପରକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଏମାନେ ପରସ୍ପରର ଅହିତରେ ରତ ଥାନ୍ତି।
12.316.14
अन्योन्यमतिवर्तन्ते अन्योन्यस्पर्धिनस्तथा ।
ते वध्यमाना ह्यन्योन्यं गुणैर्हारिभिरव्ययाः ॥ १२.३१६.१४ ॥
ପରସ୍ପରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ପରସ୍ପରର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ହୁଅନ୍ତି। ପରସ୍ପର ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ମନୋହର ଗୁଣରେ ଅବ୍ୟୟ ରହନ୍ତି।
12.316.15
इहैव परिवर्तन्ते तिर्यग्योनिप्रवेशिनः ।
त्रीणि कल्पसहस्राणि एतेषामहरुच्यते ॥ १२.३१६.१५ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ସେମାନେ ଘୂରନ୍ତି, ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଦିନ ତିନି ହଜାର କଳ୍ପ କୁହାଯାଏ।
12.316.16
रात्रिरेतावती चैव मनसश्च नराधिप ।
मनश्चरति राजेन्द्र चरितं सर्वमिन्द्रियैः ॥ १२.३१६.१६ ॥
ସେତିକି ଦୀର୍ଘ ସେମାନଙ୍କ ରାତ୍ରି ମଧ୍ୟ; ହେ ନରାଧିପ, ମନର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମନ ବିଚରଣ କରେ; ସମସ୍ତ ଆଚରଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
12.316.17
न चेन्द्रियाणि पश्यन्ति मन एवात्र पश्यति ।
चक्षुः पश्यति रूपाणि मनसा तु न चक्षुषा ॥ १२.३१६.१७ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଏଠାରେ ମନ ହିଁ ଦେଖେ। ଚକ୍ଷୁ ରୂପ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ମନ ଦ୍ୱାରା, ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
12.316.18
मनसि व्याकुले चक्षुः पश्यन्नपि न पश्यति ।
अथेन्द्रियाणि सर्वाणि पश्यन्तीत्यभिचक्षते ॥ १२.३१६.१८ ॥
ମନ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ, ଦେଖୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦେଖନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.316.19
मनस्युपरते राजन्निन्द्रियोपरमो भवेत् ॥ १२.३१६.१९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
12.316.20
न चेन्द्रियव्युपरमे मनस्युपरमो भवेत् ।
एवं मनः प्रधानानि इन्द्रियाणि प्रभावयेत् ॥ १२.३१६.२० ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ଶାନ୍ତ ହେବ ଏପରି ନୁହେଁ। ଏହିପରି ମନକୁ ପ୍ରଧାନ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ବଶ କରିବା ଉଚିତ।
12.316.21
इन्द्रियाणां तु सर्वेषामीश्वरं मन उच्यते ।
एतद्विशन्ति भूतानि सर्वाणीह महायशः ॥ १२.३१६.२१ ॥
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଈଶ୍ୱର ମନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ମହାଯଶସ୍ୱୀ, ଏଥିରେ ହିଁ ଏଠାକାର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।