มหาภารตะ · อัธยายะ 12.316
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.316.1
अव्यक्तस्य नरश्रेष्ठ कालसङ्ख्यां निबोध मे ।
पञ्चकल्पसहस्राणि द्विगुणान्यहरुच्यते ॥ १२.३१६.१ ॥
โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ จงเข้าใจการนับเวลาของอวยักตะจากข้าพเจ้า หนึ่งวันของพระองค์กล่าวว่าคือห้าพันกัลปะคูณสอง
12.316.2
रात्रिरेतावती चास्य प्रतिबुद्धो नराधिप ।
सृजत्योषधिमेवाग्रे जीवनं सर्वदेहिनाम् ॥ १२.३१६.२ ॥
โอ ราชาแห่งมนุษย์ ราตรีของพระองค์ยาวเท่ากันนั้น เมื่อตื่นขึ้น พระองค์ทรงสร้างพืชสมุนไพรก่อนสิ่งอื่น เป็นชีวิตของสัตว์มีร่างทั้งปวง
12.316.3
ततो ब्रह्माणमसृजद्धैरण्याण्डसमुद्भवम् ।
सा मूर्तिः सर्वभूतानामित्येवमनुशुश्रुम ॥ १२.३१६.३ ॥
ต่อมา พระองค์ทรงสร้างพระพรหม ผู้เกิดจากไข่ทองคำ นั่นคือรูปของสัตว์ทั้งปวง ดังที่เราได้ฟังมาเช่นนี้
12.316.4
संवत्सरमुषित्वाण्डे निष्क्रम्य च महामुनिः ।
संदधेऽर्धं महीं कृत्स्नां दिवमर्धं प्रजापतिः ॥ १२.३१६.४ ॥
ประชาบดีผู้เป็นมหาฤๅษี ประทับในไข่อยู่หนึ่งปี แล้วออกมา ได้เชื่อมครึ่งหนึ่งของแผ่นดินทั้งสิ้นและครึ่งหนึ่งของสวรรค์
12.316.5
द्यावापृथिव्योरिज्येष राजन्वेदेषु पठ्यते ।
तयोः शकलयोर्मध्यमाकाशमकरोत्प्रभुः ॥ १२.३१६.५ ॥
โอ พระราชา การบูชายัญของท้องฟ้าและแผ่นดินนี้ถูกกล่าวถึงในพระเวท องค์ประภูได้ทรงสร้างอากาศไว้ระหว่างซีกทั้งสองนั้น
12.316.6
एतस्यापि च सङ्ख्यानं वेदवेदाङ्गपारगैः ।
दशकल्पसहस्राणि पादोनान्यहरुच्यते ॥ १२.३१६.६ ॥
ผู้รอบรู้พระเวทและเวทางค์ได้คำนวณไว้ด้วยว่า หนึ่งวันของพระองค์กล่าวว่าคือหนึ่งหมื่นกัลปะลบหนึ่งในสี่
12.316.7
रात्रिमेतावतीं चास्व प्राहुरध्यात्मचिन्तकाः ।
सृजत्यहंकारमृषिर्भूतं दिव्यात्मकं तथा ॥ १२.३१६.७ ॥
ผู้ใคร่ครวญถึงอาตมันกล่าวว่า ราตรีของพระองค์ยาวเท่านั้น ฤๅษีทรงสร้างอหังการ และทรงสร้างสิ่งที่มีธรรมชาติทิพย์เช่นกัน
12.316.8
चतुरश्चापरान्पुत्रान्देहात्पूर्वं महानृषिः ।
ते वै पितृभ्यः पितरः श्रूयन्तें राजसत्तम ॥ १२.३१६.८ ॥
มหาฤๅษีได้ให้กำเนิดบุตรอีกสี่คนจากพระกายก่อนอื่น โอ ยอดกษัตริย์ บุตรเหล่านั้นได้ยินกล่าวว่าเป็นบิดาของบิดาทั้งหลาย
12.316.9
देवाः पितॄणां च सुता देवैर्लोकाः समावृताः ।
चराचरा नरश्रेष्ठ इत्येवमनुशुश्रुम ॥ १२.३१६.९ ॥
เทวดาเป็นบุตรของบิดาทั้งหลาย และโลกทั้งหลายทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหวก็ถูกเทวดาห่อหุ้มไว้ โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ ดังที่เราได้ฟังมาเช่นนี้
12.316.10
परमेष्ठी त्वहंकारोऽसृजद्भूतानि पञ्चधा ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ॥ १२.३१६.१० ॥
ส่วนปรเมษฐินผู้เป็นอหังการ ได้สร้างธาตุทั้งหลายเป็นห้าประการ คือดิน ลม อากาศ น้ำ และห้าคือแสงสว่าง
12.316.11
एतस्यापि निशामाहुस्तृतीयमथ कुर्वतः ।
पञ्च कल्पसहस्राणि तावदेवाहरुच्यते ॥ १२.३१६.११ ॥
ผู้คนกล่าวว่าราตรีของสิ่งนี้เป็นที่สาม ของผู้สร้างนั้น หนึ่งวันของสิ่งนั้นกล่าวว่าก็ยาวเท่ากับห้าพันกัลปะ
12.316.12
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
एते विशेषा राजेन्द्र महाभूतेषु पञ्चसु ॥ १२.३१६.१२ ॥
เสียง การสัมผัส รูป รส และกลิ่นเป็นอันดับที่ห้า โอ จอมกษัตริย์ นี่คือคุณลักษณะพิเศษของมหาภูตทั้งห้า
12.316.13
यैराविष्टानि भूतानि अहन्यहनि पार्थिव ।
अन्योन्यं स्पृहयन्त्येते अन्योन्यस्याहिते रताः ॥ १२.३१६.१३ ॥
โอ กษัตริย์ สรรพสัตว์ถูกคุณลักษณะเหล่านั้นครอบงำ วันแล้ววันเล่าต่างปรารถนาซึ่งกันและกัน ยินดีในการเบียดเบียนกันและกัน
12.316.14
अन्योन्यमतिवर्तन्ते अन्योन्यस्पर्धिनस्तथा ।
ते वध्यमाना ह्यन्योन्यं गुणैर्हारिभिरव्ययाः ॥ १२.३१६.१४ ॥
ต่างก้าวข้ามกันและกัน และแข่งขันกันและกัน ถูกกระทบกระแทกกันและกัน แต่ไม่เสื่อมสลาย ด้วยคุณลักษณะอันชวนหลงใหล
12.316.15
इहैव परिवर्तन्ते तिर्यग्योनिप्रवेशिनः ।
त्रीणि कल्पसहस्राणि एतेषामहरुच्यते ॥ १२.३१६.१५ ॥
ผู้เข้าสู่กำเนิดสัตว์เดียรัจฉานหมุนวนอยู่ที่นี่เอง หนึ่งวันของสิ่งเหล่านี้กล่าวว่าคือสามพันกัลปะ
12.316.16
रात्रिरेतावती चैव मनसश्च नराधिप ।
मनश्चरति राजेन्द्र चरितं सर्वमिन्द्रियैः ॥ १२.३१६.१६ ॥
โอ พระราชา ราตรีของสิ่งเหล่านี้ก็ยาวเท่ากัน และของจิตใจก็เช่นกัน โอ จอมกษัตริย์ จิตใจย่อมเคลื่อนไป และการประพฤติทั้งปวงย่อมดำเนินไปด้วยอินทรีย์
12.316.17
न चेन्द्रियाणि पश्यन्ति मन एवात्र पश्यति ।
चक्षुः पश्यति रूपाणि मनसा तु न चक्षुषा ॥ १२.३१६.१७ ॥
อินทรีย์ย่อมไม่เห็น ในที่นี้มีแต่จิตใจเท่านั้นที่เห็น ดวงตาเห็นรูปทั้งหลาย แต่เห็นด้วยจิตใจ มิใช่ด้วยดวงตา
12.316.18
मनसि व्याकुले चक्षुः पश्यन्नपि न पश्यति ।
अथेन्द्रियाणि सर्वाणि पश्यन्तीत्यभिचक्षते ॥ १२.३१६.१८ ॥
เมื่อจิตใจวุ่นวาย ดวงตาแม้จะมองก็มิได้เห็น ครั้นแล้วอินทรีย์ทั้งปวงจึงกล่าวกันว่าเห็น
12.316.19
मनस्युपरते राजन्निन्द्रियोपरमो भवेत् ॥ १२.३१६.१९ ॥
โอ พระราชา เมื่อจิตใจสงบลง การดับแห่งอินทรีย์ก็จะเกิดขึ้น
12.316.20
न चेन्द्रियव्युपरमे मनस्युपरमो भवेत् ।
एवं मनः प्रधानानि इन्द्रियाणि प्रभावयेत् ॥ १२.३१६.२० ॥
ทว่าเมื่ออินทรีย์ดับแล้ว การดับแห่งจิตใจก็มิได้เกิดขึ้นเสมอไป ดังนั้น เมื่อมีจิตใจเป็นประธาน ผู้นั้นควรทำให้อินทรีย์อยู่ในอำนาจ
12.316.21
इन्द्रियाणां तु सर्वेषामीश्वरं मन उच्यते ।
एतद्विशन्ति भूतानि सर्वाणीह महायशः ॥ १२.३१६.२१ ॥
ใจถูกเรียกว่าเป็นใหญ่เหนืออินทรีย์ทั้งปวง โอ้ผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ สรรพสัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ย่อมเข้าไปรวมอยู่ในใจนั้น