ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.319
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.319.1
एते प्रधानस्य गुणास्त्रयः पुरुषसत्तम ।
कृत्स्नस्य चैव जगतस्तिष्ठन्त्यनपगाः सदा ॥ १२.३१९.१ ॥
ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ପ୍ରଧାନର ଏହି ତିନି ଗୁଣ ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ସର୍ବଦା ରହନ୍ତି; ସେମାନେ କେବେ ବି ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
12.319.2
अव्यक्तरूपो भगवाञ्शतधा च सहस्रधा ।
शतधा सहस्रधा चैव तथा शतसहस्रधा ॥ १२.३१९.२ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପଧାରୀ ଭଗବାନ ଶହେ ପ୍ରକାରରେ ଏବଂ ହଜାର ପ୍ରକାରରେ, ଏବଂ ସେହିପରି ଲକ୍ଷ ପ୍ରକାରରେ (ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି)।
12.319.3
कोटिशश्च करोत्येव प्रकृत्याऽऽत्मानमात्मना ।
सात्विकरणोत्तमं स्थानं राजसस्येह मध्यमम् ॥ १२.३१९.३ ॥
ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜକୁ କୋଟି କୋଟି ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକର ସ୍ଥାନ ଉତ୍ତମ ଓ ରାଜସର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟମ।
12.319.4
तामसस्वाधमं स्थानं प्राहुरध्यात्मचिन्तकाः ।
केवलेनेह पुण्येन भतिभूर्ध्वामवाप्नुयात् ॥ १२.३१९.४ ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଚିନ୍ତକମାନେ ତାମସର ସ୍ଥାନକୁ ସର୍ବନିମ୍ନ କହନ୍ତି; କେବଳ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମନୁଷ୍ୟ ଊର୍ଧ୍ବ ଗତି ପାଏ।
12.319.5
पुण्यपापेन मानुष्यमधर्मेणाप्यघोगतिम् ।
द्वन्द्वनेषां त्रयाणां तु सन्निपातं च तत्वतः ॥ १२.३१९.५ ॥
ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ମିଳେ; ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପାପଗତି ମଧ୍ୟ ମିଳେ; ଏହି ତିନିଟିର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ସଂଯୋଗ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
12.319.6
सत्वस्य रजसश्चैव तमसश्च शृणुष्व मे ।
सत्वस्य तु रजो दृष्टं रजसश्च तमस्तथा ॥ १२.३१९.६ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ର ସ୍ୱରୂପ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ। ସତ୍ତ୍ୱରେ ରଜସ୍ ଦେଖାଯାଏ; ରଜସ୍ରେ ତମସ୍ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଦେଖାଯାଏ।
12.319.7
तमसश्च तथा सत्वं सत्वस्याव्यक्तमेव च ।
अध्यक्तः सत्वसंयुक्तो देवलोकमयाप्नुयात् ॥ १२.३१९.७ ॥
ତମସ ଥିଲା ଏବଂ ସେହିପରି ସତ୍ତ୍ୱ ଥିଲା, ସତ୍ତ୍ୱର ଅବ୍ୟକ୍ତ ମଧ୍ୟ; ସତ୍ତ୍ୱଯୁକ୍ତ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦେବଲୋକ ପାଏ।
12.319.8
रवासत्वसमायुक्तो मानुषेषु प्रपद्यते ।
रसस्तमोभ्यां संयुक्तस्तिर्यग्योनिषु जायते ॥ १२.३१९.८ ॥
ରଜସ ଓ ସତ୍ତ୍ୱଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନିଏ; ରଜସ ଓ ତମସଯୁକ୍ତ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନିଏ।
12.319.9
राजसैस्तामसैः सत्वैर्युक्तो मानुषमाप्नुयात् ।
पुण्यपापवियुक्तानां स्थानमाहुर्महात्मनाम् ॥ १२.३१९.९ ॥
ରାଜସିକ, ତାମସିକ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ପାଏ; ପୁଣ୍ୟ-ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସ୍ଥାନ କୁହାଯାଏ।
12.319.10
शाश्वतं चाव्ययं चैवमक्षयं चामृतं च तत् ।
ज्ञानिनां संभवं श्रेष्ठं स्थानमव्रणमच्युतम्।
अतीन्द्रियमबीजं च जन्ममृत्युतमोनुदम् ॥ १२.३१९.१० ॥
ତାହା ଶାଶ୍ୱତ, ଅବ୍ୟୟ, ଅକ୍ଷୟ ଏବଂ ଅମୃତ; ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ପତ୍ତି-ସ୍ଥାନ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ, ବୀଜହୀନ, ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଅନ୍ଧକାର ଦୂରକାରୀ।
12.319.11
अव्यक्तस्थं परं यत्तत्पृष्टस्तेऽहं नराधिप ।
स एव प्रकृतिस्थो हि तत्स्थ इत्यभिधीयते ॥ १२.३१९.११ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ସ୍ଥିତ ଯେ ପରମ — ହେ ନରାଧିପ, ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି; ସେହି ପ୍ରକୃତିରେ ସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ତାହାଠାରେ ସ୍ଥିତ ବୋଲି।
12.319.12
अचेतना चैव मता प्रकृतिश्चापि पार्थिव ।
एतेनाधिष्ठिता चैव सृजते संहरत्यपि ॥ १२.३१९.१२ ॥
ହେ ପାର୍ଥିବ, ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ଅଚେତନ ବୋଲି ମାନ୍ୟ; ତାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ସେ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଓ ସଂହାରମଧ୍ୟ କରେ।
12.319.13
अनादिनिधनावेतावुभावेव महामते ।
अमूर्तिमन्तावचलावप्रकम्प्यगुणागुणौ ॥ १२.३१९.१३ ॥
ହେ ମହାମତି, ଏହି ଦୁଇଟି ଆଦି-ଅନ୍ତହୀନ। ଏମାନେ ଅମୂର୍ତ, ଅଚଳ, ଅକମ୍ପ୍ୟ; ଗୁଣଯୁକ୍ତ ଓ ଗୁଣରହିତ ଉଭୟ।
12.319.14
अग्राह्यावृषिशार्दूल कथमेको ह्यचेतनः ।
चेतनावांस्तथा चैकः क्षेत्रज्ञ इति भाषितः ॥ १२.३१९.१४ ॥
ହେ ଋଷିଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ, ଯାହା ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ, ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କିପରି ଅଚେତନ? ଆଉ ଗୋଟିଏ ଚେତନାଯୁକ୍ତ ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି କଥିତ ହୋଇଛି ନୁହେଁ କି?
12.319.15
त्वं हि विप्रेन्द्र कार्त्स्न्येन र्मोक्षधर्ममुपाससे ।
साकल्पं मोक्षधर्मस्य श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १२.३१९.१५ ॥
ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ମୋକ୍ଷଧର୍ମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ମୋକ୍ଷଧର୍ମର ସମଗ୍ର ବିବରଣୀ ଯଥାର୍ଥରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.319.16
निस्तत्वं केवलत्वं च विनाभावं तथैव च ।
दैवतानि च मे ब्रूहि देहं यान्याश्रितानि वै ॥ १२.३१९.१६ ॥
ନିସ୍ତତ୍ତ୍ୱ, କେବଳତ୍ୱ, ବିନାଭାବ ଏବଂ ଦେହରେ ଆଶ୍ରିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.319.17
तथैवोत्क्राणिणः स्थानं देहिनो वै विपद्यतः ।
कालेन यद्धि प्राप्नोति स्थानं तत्प्रब्रवीहि मे ॥ १२.३१९.१७ ॥
ସେହିପରି, ମରୁଥିବା ଦେହଧାରୀର ଉତ୍କ୍ରମଣ-ସ୍ଥାନ ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ସେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ପାଏ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.319.18
साङ्ख्यज्ञानं च तत्त्वेन पृथग्योगं तथैव च ।
अरिष्टानि च तत्त्वानि वक्तुमर्हसि सत्तम।
विदितं सर्वमेतत्ते पाणावामलकं यथा ॥ १२.३१९.१८ ॥
ସାଂଖ୍ୟଜ୍ଞାନ ଓ ପୃଥକ୍ ଯୋଗକୁ ଯଥାର୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ। ହେ ସତ୍ତମ, ଅରିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ଓ ତତ୍ତ୍ୱସମୂହ କହିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ। ଏସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ହାତର ତଳୁ ଆମଳକୀ ପରି ଜଣା।