మహాభారతం · అధ్యాయం 12.319
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.319.1
एते प्रधानस्य गुणास्त्रयः पुरुषसत्तम ।
कृत्स्नस्य चैव जगतस्तिष्ठन्त्यनपगाः सदा ॥ १२.३१९.१ ॥
ఓ పురుషోత్తమా, ప్రధానము యొక్క ఈ మూడు గుణాలు సమస్త జగత్తులో ఎల్లప్పుడూ నిలిచి ఉంటాయి; అవి ఎన్నడూ వీడిపోవు.
12.319.2
अव्यक्तरूपो भगवाञ्शतधा च सहस्रधा ।
शतधा सहस्रधा चैव तथा शतसहस्रधा ॥ १२.३१९.२ ॥
అవ్యక్త రూపుడైన భగవంతుడు వందల విధాలుగా, వేల విధాలుగా, అలాగే లక్షల విధాలుగా (వ్యక్తమవుతాడు).
12.319.3
कोटिशश्च करोत्येव प्रकृत्याऽऽत्मानमात्मना ।
सात्विकरणोत्तमं स्थानं राजसस्येह मध्यमम् ॥ १२.३१९.३ ॥
ప్రకృతి ద్వారా ఆయన తనను తానే కోట్ల రూపాలుగా సృష్టించుకుంటాడు; ఇక్కడ సాత్త్విక స్థానం అత్యుత్తమం, రాజస స్థానం మధ్యమం.
12.319.4
तामसस्वाधमं स्थानं प्राहुरध्यात्मचिन्तकाः ।
केवलेनेह पुण्येन भतिभूर्ध्वामवाप्नुयात् ॥ १२.३१९.४ ॥
ఆధ్యాత్మ చింతకులు తామస స్థానాన్ని అత్యంత అధమమని అంటారు; కేవలం పుణ్యం వల్లనే మనిషి ఊర్ధ్వ గతిని పొందగలడు.
12.319.5
पुण्यपापेन मानुष्यमधर्मेणाप्यघोगतिम् ।
द्वन्द्वनेषां त्रयाणां तु सन्निपातं च तत्वतः ॥ १२.३१९.५ ॥
పుణ్యపాపాల వల్ల మానుష జన్మ కలుగుతుంది; అధర్మం వల్ల పాపగతి కలుగుతుంది; ఈ మూడింటి ద్వంద్వాల సంయోగాన్ని యథార్థంగా తెలుసుకోవాలి.
12.319.6
सत्वस्य रजसश्चैव तमसश्च शृणुष्व मे ।
सत्वस्य तु रजो दृष्टं रजसश्च तमस्तथा ॥ १२.३१९.६ ॥
సత్త్వ, రజస్, తమస్‌ల విషయం నా నుండి వినుము. సత్త్వంలో రజస్సు కనిపిస్తుంది; రజస్సులో తమస్సు కూడా అలాగే కనిపిస్తుంది.
12.319.7
तमसश्च तथा सत्वं सत्वस्याव्यक्तमेव च ।
अध्यक्तः सत्वसंयुक्तो देवलोकमयाप्नुयात् ॥ १२.३१९.७ ॥
తమస్సు నుండి, అలాగే సత్త్వం నుండి, సత్త్వం యొక్క అవ్యక్తం కూడా; సత్త్వంతో కూడిన అవ్యక్తుడు దేవలోకాన్ని పొందుతాడు.
12.319.8
रवासत्वसमायुक्तो मानुषेषु प्रपद्यते ।
रसस्तमोभ्यां संयुक्तस्तिर्यग्योनिषु जायते ॥ १२.३१९.८ ॥
రజస్సు, సత్త్వంతో కూడినవాడు మానవుల మధ్య జన్మిస్తాడు; రజస్సు, తమస్సుతో కూడినవాడు తిర్యగ్యోనులలో జన్మిస్తాడు.
12.319.9
राजसैस्तामसैः सत्वैर्युक्तो मानुषमाप्नुयात् ।
पुण्यपापवियुक्तानां स्थानमाहुर्महात्मनाम् ॥ १२.३१९.९ ॥
రాజసిక, తామసిక, సాత్త్విక గుణాలతో కూడినవాడు మానవ జన్మను పొందుతాడు; పుణ్యపాపాలు విడిచిన మహాత్ముల స్థానం అని చెప్పబడింది.
12.319.10
शाश्वतं चाव्ययं चैवमक्षयं चामृतं च तत् ।
ज्ञानिनां संभवं श्रेष्ठं स्थानमव्रणमच्युतम्।
अतीन्द्रियमबीजं च जन्ममृत्युतमोनुदम् ॥ १२.३१९.१० ॥
అది శాశ్వతం, అవ్యయం, అక్షయం, అమృతం; జ్ఞానుల ఉత్తమ ఉత్పత్తి స్థానం, నిర్దోషం, అచ్యుతం, ఇంద్రియాతీతం, బీజరహితం, జనన-మరణ అంధకారాన్ని తొలగించేది.
12.319.11
अव्यक्तस्थं परं यत्तत्पृष्टस्तेऽहं नराधिप ।
स एव प्रकृतिस्थो हि तत्स्थ इत्यभिधीयते ॥ १२.३१९.११ ॥
అవ్యక్తంలో నిలిచిన పరమమైనది — ఓ నరాధిప, నువ్వు నన్ను అడిగిన దాని గురించి నేను చెప్తాను; అతడే ప్రకృతిలో నిలిచినవాడని, దానిలో నిలిచినవాడని చెప్పబడతాడు.
12.319.12
अचेतना चैव मता प्रकृतिश्चापि पार्थिव ।
एतेनाधिष्ठिता चैव सृजते संहरत्यपि ॥ १२.३१९.१२ ॥
ఓ రాజా, ప్రకృతి కూడా అచేతనమని భావించబడింది; అతనిచే అధిష్ఠితమై అది సృష్టిస్తుంది, సంహరించనూ చేస్తుంది.
12.319.13
अनादिनिधनावेतावुभावेव महामते ।
अमूर्तिमन्तावचलावप्रकम्प्यगुणागुणौ ॥ १२.३१९.१३ ॥
ఓ మహామతీ, ఈ రెండూ ఆదిఅంతములు లేనివి. ఇవి రూపరహితమైనవి, చలించనివి, కంపింపజేయలేనివి; గుణాలతో, గుణరహితంగా కూడా ఉన్నవి.
12.319.14
अग्राह्यावृषिशार्दूल कथमेको ह्यचेतनः ।
चेतनावांस्तथा चैकः क्षेत्रज्ञ इति भाषितः ॥ १२.३१९.१४ ॥
ఓ ఋషిశార్దూలా, గ్రహించలేనివైన వాటిలో ఒకటి ఎలా అచేతనమైనది? మరొకటి చేతనత్వం కలదిగా క్షేత్రజ్ఞుడని చెప్పబడింది కదా?
12.319.15
त्वं हि विप्रेन्द्र कार्त्स्न्येन र्मोक्षधर्ममुपाससे ।
साकल्पं मोक्षधर्मस्य श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १२.३१९.१५ ॥
ఓ విప్రేంద్రా, మీరు మోక్షధర్మాన్ని పూర్తిగా అనుసరిస్తున్నారు. మోక్షధర్మం యొక్క సమగ్ర వివరాలను యథార్థంగా వినాలని కోరుతున్నాను.
12.319.16
निस्तत्वं केवलत्वं च विनाभावं तथैव च ।
दैवतानि च मे ब्रूहि देहं यान्याश्रितानि वै ॥ १२.३१९.१६ ॥
నిస్తత్త్వం, కేవలత్వం, వినాభావం, అలాగే దేహంలో ఆశ్రయించి ఉన్న దేవతలను కూడా నాకు చెప్పండి.
12.319.17
तथैवोत्क्राणिणः स्थानं देहिनो वै विपद्यतः ।
कालेन यद्धि प्राप्नोति स्थानं तत्प्रब्रवीहि मे ॥ १२.३१९.१७ ॥
అలాగే, మరణిస్తున్న దేహధారి ఉత్క్రమించే స్థానాన్ని, కాలక్రమంలో అది పొందే స్థానాన్ని నాకు చెప్పండి.
12.319.18
साङ्ख्यज्ञानं च तत्त्वेन पृथग्योगं तथैव च ।
अरिष्टानि च तत्त्वानि वक्तुमर्हसि सत्तम।
विदितं सर्वमेतत्ते पाणावामलकं यथा ॥ १२.३१९.१८ ॥
సాంఖ్యజ్ఞానాన్నీ, వేరుగా ఉన్న యోగాన్నీ యథార్థంగా వివరించండి. ఓ సత్తమా, అరిష్ట లక్షణాలనూ తత్త్వాలనూ చెప్పడమే తగినది. ఇవన్నీ మీకు అరచేతిలోని ఉసిరికాయలా తెలుసు.