ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.319
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.319.1
एते प्रधानस्य गुणास्त्रयः पुरुषसत्तम ।
कृत्स्नस्य चैव जगतस्तिष्ठन्त्यनपगाः सदा ॥ १२.३१९.१ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
12.319.2
अव्यक्तरूपो भगवाञ्शतधा च सहस्रधा ।
शतधा सहस्रधा चैव तथा शतसहस्रधा ॥ १२.३१९.२ ॥
ਅਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸੌ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ)।
12.319.3
कोटिशश्च करोत्येव प्रकृत्याऽऽत्मानमात्मना ।
सात्विकरणोत्तमं स्थानं राजसस्येह मध्यमम् ॥ १२.३१९.३ ॥
ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਾਤਵਿਕ ਦਾ ਸਥਾਨ ਉੱਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਮੱਧਮ ਹੈ।
12.319.4
तामसस्वाधमं स्थानं प्राहुरध्यात्मचिन्तकाः ।
केवलेनेह पुण्येन भतिभूर्ध्वामवाप्नुयात् ॥ १२.३१९.४ ॥
ਅਧਿਆਤਮ ਚਿੰਤਕ ਤਾਮਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੇਵਲ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.319.5
पुण्यपापेन मानुष्यमधर्मेणाप्यघोगतिम् ।
द्वन्द्वनेषां त्रयाणां तु सन्निपातं च तत्वतः ॥ १२.३१९.५ ॥
ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਪਾਪੀ ਗਤੀ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਦਵੰਦਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.319.6
सत्वस्य रजसश्चैव तमसश्च शृणुष्व मे ।
सत्वस्य तु रजो दृष्टं रजसश्च तमस्तथा ॥ १२.३१९.६ ॥
ਸਤ੍ਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ। ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਰਜਸ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਤਮਸ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.319.7
तमसश्च तथा सत्वं सत्वस्याव्यक्तमेव च ।
अध्यक्तः सत्वसंयुक्तो देवलोकमयाप्नुयात् ॥ १२.३१९.७ ॥
ਤਮਸ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਵ ਤੋਂ, ਸਤ੍ਵ ਦਾ ਅਵਿਅਕਤ ਵੀ; ਸਤ੍ਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਵਿਅਕਤ ਦੇਵਲੋਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.319.8
रवासत्वसमायुक्तो मानुषेषु प्रपद्यते ।
रसस्तमोभ्यां संयुक्तस्तिर्यग्योनिषु जायते ॥ १२.३१९.८ ॥
ਰਜਸ ਅਤੇ ਸਤ੍ਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪਸ਼ੂ-ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.319.9
राजसैस्तामसैः सत्वैर्युक्तो मानुषमाप्नुयात् ।
पुण्यपापवियुक्तानां स्थानमाहुर्महात्मनाम् ॥ १२.३१९.९ ॥
ਰਾਜਸੀ, ਤਾਮਸੀ, ਸਾਤ੍ਵਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.319.10
शाश्वतं चाव्ययं चैवमक्षयं चामृतं च तत् ।
ज्ञानिनां संभवं श्रेष्ठं स्थानमव्रणमच्युतम्।
अतीन्द्रियमबीजं च जन्ममृत्युतमोनुदम् ॥ १२.३१९.१० ॥
ਉਹ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਅਵਿਅਯ, ਅਕਸ਼ਯ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਤਪਤੀ-ਸਥਾਨ, ਅਕ੍ਸ਼ਤ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਬੀਜਹੀਨ, ਜਨਮ-ਮੌਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
12.319.11
अव्यक्तस्थं परं यत्तत्पृष्टस्तेऽहं नराधिप ।
स एव प्रकृतिस्थो हि तत्स्थ इत्यभिधीयते ॥ १२.३१९.११ ॥
ਅਵਿਅਕਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ — ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਉਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਵੀ।
12.319.12
अचेतना चैव मता प्रकृतिश्चापि पार्थिव ।
एतेनाधिष्ठिता चैव सृजते संहरत्यपि ॥ १२.३१९.१२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਅਚੇਤਨ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
12.319.13
अनादिनिधनावेतावुभावेव महामते ।
अमूर्तिमन्तावचलावप्रकम्प्यगुणागुणौ ॥ १२.३१९.१३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਅਮੂਰਤ, ਅਚਲ, ਅਕੰਪ੍ਯ ਹਨ; ਗੁਣਾਂ ਸਹਿਤ ਵੀ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਰਹਿਤ ਵੀ ਹਨ।
12.319.14
अग्राह्यावृषिशार्दूल कथमेको ह्यचेतनः ।
चेतनावांस्तथा चैकः क्षेत्रज्ञ इति भाषितः ॥ १२.३१९.१४ ॥
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਚੇਤਨ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲਾ ਤੇ ਖੇਤਰਗਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
12.319.15
त्वं हि विप्रेन्द्र कार्त्स्न्येन र्मोक्षधर्ममुपाससे ।
साकल्पं मोक्षधर्मस्य श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १२.३१९.१५ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਮੋਕਸ਼ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਮੋਕਸ਼ਧਰਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
12.319.16
निस्तत्वं केवलत्वं च विनाभावं तथैव च ।
दैवतानि च मे ब्रूहि देहं यान्याश्रितानि वै ॥ १२.३१९.१६ ॥
ਨਿਸਤੱਤ੍ਵ, ਕੇਵਲਤ੍ਵ, ਵਿਨਾਭਾਵ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.319.17
तथैवोत्क्राणिणः स्थानं देहिनो वै विपद्यतः ।
कालेन यद्धि प्राप्नोति स्थानं तत्प्रब्रवीहि मे ॥ १२.३१९.१७ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਹਧਾਰੀ ਦਾ ਉਤਕ੍ਰਮਣ-ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਜੋ ਸਥਾਨ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.319.18
साङ्ख्यज्ञानं च तत्त्वेन पृथग्योगं तथैव च ।
अरिष्टानि च तत्त्वानि वक्तुमर्हसि सत्तम।
विदितं सर्वमेतत्ते पाणावामलकं यथा ॥ १२.३१९.१८ ॥
ਸਾਂਖਯ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਸਤਮ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਤੱਤਵ ਵੀ ਦੱਸਣੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਆਂਵਲੇ ਵਾਂਗ ਪਤਾ ਹੈ।