มหาภารตะ · อัธยายะ 12.319
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.319.1
एते प्रधानस्य गुणास्त्रयः पुरुषसत्तम ।
कृत्स्नस्य चैव जगतस्तिष्ठन्त्यनपगाः सदा ॥ १२.३१९.१ ॥
ข้าแต่บุรุษอันประเสริฐ คุณสามประการนี้ของปฐมธาตุ ย่อมดำรงอยู่ในโลกทั้งสิ้นเสมอ และไม่เคยพรากไปจากโลกนั้นเลย
12.319.2
अव्यक्तरूपो भगवाञ्शतधा च सहस्रधा ।
शतधा सहस्रधा चैव तथा शतसहस्रधा ॥ १२.३१९.२ ॥
พระผู้เป็นเจ้าผู้มีพระรูปอันไม่ปรากฏ ทรงปรากฏในร้อยวิธีและพันวิธี และในทำนองเดียวกันก็ทรงปรากฏในแสนวิธี
12.319.3
कोटिशश्च करोत्येव प्रकृत्याऽऽत्मानमात्मना ।
सात्विकरणोत्तमं स्थानं राजसस्येह मध्यमम् ॥ १२.३१९.३ ॥
ด้วยธรรมชาติของพระองค์เอง พระองค์ทรงทำให้พระองค์เองเป็นรูปนับได้เป็นสิบล้าน ที่นี่ ฐานะของผู้มีสัตวคุณเป็นสูงสุด และฐานะของผู้มีราชสิกคุณเป็นปานกลาง
12.319.4
तामसस्वाधमं स्थानं प्राहुरध्यात्मचिन्तकाः ।
केवलेनेह पुण्येन भतिभूर्ध्वामवाप्नुयात् ॥ १२.३१९.४ ॥
ผู้ที่ไตร่ตรองถึงภายในตน กล่าวว่าภาวะแห่งตมสิกคุณเป็นต่ำสุด ด้วยบุญเพียงอย่างเดียวเท่านั้น บุคคลจึงอาจบรรลุทางอันสูงขึ้นได้
12.319.5
पुण्यपापेन मानुष्यमधर्मेणाप्यघोगतिम् ।
द्वन्द्वनेषां त्रयाणां तु सन्निपातं च तत्वतः ॥ १२.३१९.५ ॥
ด้วยบุญและบาป บุคคลย่อมได้เกิดเป็นมนุษย์ และด้วยอธรรม ย่อมได้ทางอันชั่วร้าย การประจวบกันของคู่ทั้งสามนี้ พึงเข้าใจตามความเป็นจริง
12.319.6
सत्वस्य रजसश्चैव तमसश्च शृणुष्व मे ।
सत्वस्य तु रजो दृष्टं रजसश्च तमस्तथा ॥ १२.३१९.६ ॥
จงฟังจากเราถึงลักษณะของสัตวคุณ ราชสิกคุณ และตมสิกคุณ ในสัตวคุณย่อมเห็นราชสิกคุณ และในราชสิกคุณก็เช่นเดียวกัน ย่อมเห็นตมสิกคุณ
12.319.7
तमसश्च तथा सत्वं सत्वस्याव्यक्तमेव च ।
अध्यक्तः सत्वसंयुक्तो देवलोकमयाप्नुयात् ॥ १२.३१९.७ ॥
จากตมสิกคุณ และในทำนองเดียวกันจากสัตวคุณ และอีกทั้งอวยักตะของสัตวคุณ ผู้ไม่ปรากฏซึ่งประกอบด้วยสัตวคุณ ย่อมบรรลุโลกของเทวดา
12.319.8
रवासत्वसमायुक्तो मानुषेषु प्रपद्यते ।
रसस्तमोभ्यां संयुक्तस्तिर्यग्योनिषु जायते ॥ १२.३१९.८ ॥
ผู้ประกอบด้วยราชสิกคุณและสัตวคุณ ย่อมเข้าถึงการเกิดในหมู่มนุษย์ ผู้ประกอบด้วยราชสิกคุณและตมสิกคุณ ย่อมเกิดในครรภ์ของสัตว์ดิรัจฉาน
12.319.9
राजसैस्तामसैः सत्वैर्युक्तो मानुषमाप्नुयात् ।
पुण्यपापवियुक्तानां स्थानमाहुर्महात्मनाम् ॥ १२.३१९.९ ॥
ผู้ประกอบด้วยคุณทั้งราชสิกะ ตามสิกะ และสัตวิกะ ย่อมได้กำเนิดเป็นมนุษย์ ฐานะนี้ว่าเป็นที่อยู่ของมหาตมาทั้งหลายผู้พ้นจากบุญและบาป
12.319.10
शाश्वतं चाव्ययं चैवमक्षयं चामृतं च तत् ।
ज्ञानिनां संभवं श्रेष्ठं स्थानमव्रणमच्युतम्।
अतीन्द्रियमबीजं च जन्ममृत्युतमोनुदम् ॥ १२.३१९.१० ॥
สิ่งนั้นเป็นนิรันดร์ ไม่เสื่อมสลาย ไม่สิ้นไป และเป็นอมตะ เป็นกำเนิดอันประเสริฐและฐานะของผู้รู้ทั้งหลาย ไม่มีบาดแผล ไม่ตกไป อยู่เหนืออินทรีย์ ไม่มีเมล็ดพันธุ์ ขจัดความมืดแห่งการเกิดและความตาย
12.319.11
अव्यक्तस्थं परं यत्तत्पृष्टस्तेऽहं नराधिप ।
स एव प्रकृतिस्थो हि तत्स्थ इत्यभिधीयते ॥ १२.३१९.११ ॥
ข้าแต่ราชาแห่งมนุษย์ สิ่งสูงสุดที่ดำรงอยู่ในอวยักตะนั้น ซึ่งท่านถามถึงนั้น เราจะบอกท่าน สิ่งนั้นเองกล่าวกันว่าดำรงอยู่ในประกฤติ และดำรงอยู่ในประกฤตินั้น
12.319.12
अचेतना चैव मता प्रकृतिश्चापि पार्थिव ।
एतेनाधिष्ठिता चैव सृजते संहरत्यपि ॥ १२.३१९.१२ ॥
ข้าแต่พระราชา ประกฤติก็ถือกันว่าเป็นสิ่งไม่มีจิตสำนึกเช่นกัน ถูกปกครองโดยสิ่งนั้น ประกฤติย่อมสร้างและย่อมถอนกลับไปด้วย
12.319.13
अनादिनिधनावेतावुभावेव महामते ।
अमूर्तिमन्तावचलावप्रकम्प्यगुणागुणौ ॥ १२.३१९.१३ ॥
ข้าแต่ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ทั้งสองสิ่งนี้ไม่มีจุดเริ่มต้นและไม่มีจุดสิ้นสุด ไม่มีรูปร่าง ไม่เคลื่อนไหว ไม่หวั่นไหว ทั้งมีคุณและไม่มีคุณ
12.319.14
अग्राह्यावृषिशार्दूल कथमेको ह्यचेतनः ।
चेतनावांस्तथा चैकः क्षेत्रज्ञ इति भाषितः ॥ १२.३१९.१४ ॥
ข้าแต่เสือในหมู่ฤๅษี หนึ่งในสองสิ่งนี้ซึ่งจับต้องไม่ได้ เหตุใดจึงไม่มีจิตสำนึก ขณะที่อีกสิ่งหนึ่งกล่าวกันว่ามีจิตสำนึกและเป็นผู้รู้แห่งเขต
12.319.15
त्वं हि विप्रेन्द्र कार्त्स्न्येन र्मोक्षधर्ममुपाससे ।
साकल्पं मोक्षधर्मस्य श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १२.३१९.१५ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งพราหมณ์ ท่านปฏิบัติตามคำสอนแห่งโมกษธรรมโดยสมบูรณ์ ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังคำอธิบายโมกษธรรมโดยครบถ้วนตามความเป็นจริง
12.319.16
निस्तत्वं केवलत्वं च विनाभावं तथैव च ।
दैवतानि च मे ब्रूहि देहं यान्याश्रितानि वै ॥ १२.३१९.१६ ॥
โปรดบอกข้าพเจ้าถึงความไม่มีสารัตถะ ความเป็นเอกเทศ และความไม่มีอยู่ในลักษณะเดียวกัน ตลอดถึงเทวดาทั้งหลายที่อาศัยอยู่ในร่างกาย
12.319.17
तथैवोत्क्राणिणः स्थानं देहिनो वै विपद्यतः ।
कालेन यद्धि प्राप्नोति स्थानं तत्प्रब्रवीहि मे ॥ १२.३१९.१७ ॥
ในทำนองเดียวกัน โปรดบอกข้าพเจ้าถึงที่ไปของผู้มีร่างกายที่กำลังจะตาย และฐานะที่เขาจะบรรลุในกาลเวลา
12.319.18
साङ्ख्यज्ञानं च तत्त्वेन पृथग्योगं तथैव च ।
अरिष्टानि च तत्त्वानि वक्तुमर्हसि सत्तम।
विदितं सर्वमेतत्ते पाणावामलकं यथा ॥ १२.३१९.१८ ॥
โปรดอธิบายความรู้แห่งสางขยะตามความเป็นจริง และโยคะที่แยกต่างหากเช่นกัน ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งผู้ดี สมควรแล้วที่ท่านจะกล่าวถึงลางแห่งความตายและหลักธรรมทั้งหลาย ทั้งหมดนี้ท่านรู้แจ้งชัดดังผลมะขามป้อมในฝ่ามือ