મહાભારત · અધ્યાય 12.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.32.1
युधिष्ठिरस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा द्वैपायनस्तदा ।
परीक्ष्य निपुणं बुद्ध्या ऋषिः प्रोवाच पाण्डवम् ॥ १२.३२.१ ॥
યુધિષ્ઠિરનાં તે વચન સાંભળીને ત્યારે દ્વૈપાયન ઋષિએ બુદ્ધિથી સારી રીતે વિચારીને પાંડવને કહ્યું.
12.32.2
मा विषादं कृथा राजन्क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ।
स्वधर्मेण हता ह्येते क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ ॥ १२.३२.२ ॥
હે રાજન્, ક્ષત્રિયધર્મનું સ્મરણ કરીને વિષાદ ન કર. હે ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ, આ ક્ષત્રિયો પોતાના ધર્મથી જ હણાયા છે.
12.32.3
काङ्क्षमाणाः श्रियं कृत्स्नां पृथिव्यां च मबद्यशः ।
कृतान्तविधिसंयुक्ताः कालेन निधनं गताः ॥ १२.३२.३ ॥
સમગ્ર પૃથ્વીની લક્ષ્મી અને મહાન યશની ઇચ્છા રાખનારા આ લોકો, યમના વિધાનથી બંધાઈને કાળથી મૃત્યુ પામ્યા.
12.32.4
नृ त्वं हन्ता न भीमोऽयं नार्जुनो न यमावपि ।
कालः पर्यायधर्मेण प्राणानादत्त देहिनाम् ॥ १२.३२.४ ॥
તું હંતા નથી, આ ભીમ નથી, અર્જુન નથી, યમળ બંધુઓ પણ નથી. ક્રમના ધર્મથી કાળે દેહધારીઓના પ્રાણ હર્યા છે.
12.32.5
न तस्य मातापितरौ नानुग्राह्यो हि कश्चन ।
कर्मसाक्षी प्रजानां यस्तेन कालेन संहृताः ॥ १२.३२.५ ॥
તેને માતા-પિતા નથી, કોઈ તેની કૃપાનું પાત્ર નથી. તે પ્રજાઓના કર્મનો સાક્ષી છે; તે કાળે જ આ સંહાર પામ્યા.
12.32.6
हेतुमात्रमिदं तस्य विहितं भरतर्षभ ।
यद्धन्ति भूतैर्भूतानि तदस्मै रूपमैश्वरम् ॥ १२.३२.६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ તો તેના વડે નિર્ધારિત માત્ર નિમિત્ત છે. પ્રાણીઓ પ્રાણીઓને હણે છે, તે તેના ઐશ્વર્યનું જ રૂપ છે.
12.32.7
कर्म मूर्त्यात्मकं विद्धि साक्षिणं शुभपापयोः ।
सुखदुःखगुणोदर्कं कालं कालफलप्रदम् ॥ १२.३२.७ ॥
શુભ અને અશુભનો સાક્ષી, મૂર્તિમાન કર્મને જાણ; સુખદુઃખના ગુણરૂપ ફળવાળું કર્મ અને કાળફળ આપનાર કાળને જાણ.
12.32.8
तेषामपि महाबाहो कर्माणि परिचिन्तय ।
विनाशहेतुकानि त्वं यैस्तै कालवशं गताः ॥ १२.३२.८ ॥
હે મહાબાહુ! તેમનાં કર્મોનો પણ વિચાર કર; જે વિનાશનાં કારણ હતાં, જેનાથી તેઓ કાળવશ થયા.
12.32.9
आत्मनश्च विजानीहि नियतव्रतशीलताम् ।
यदा त्वमीदृशं कर्म विधिनाऽऽक्रम्य कारितः ॥ १२.३२.९ ॥
તારો નિયત વ્રત-સ્વભાવ પણ જાણ; જ્યારે વિધિએ તને એવું કર્મ બળપૂર્વક કરાવ્યું.
12.32.10
त्वष्ट्रेव विहितं यन्त्रं यथा चेष्टयितुर्वशे ।
कर्मणा कालयुक्तेन तथेदं भ्राम्यते जगत् ॥ १२.३२.१० ॥
ત્વષ્ટાએ બનાવેલું યંત્ર જેમ ચલાવનારના વશમાં રહે છે, તેમ કાળયુક્ત કર્મથી આ જગત ફેરવાય છે.
12.32.11
पुरुषस्य हि दृष्ट्वेमामुत्पत्तिमनिमित्ततः ।
यदृच्छया विनाशं च शोकहर्षावनर्थकौ ॥ १२.३२.११ ॥
માણસનો આ જન્મ નિમિત્ત વિના, યદૃચ્છાથી થાય છે એમ જોઈને, તેનો વિનાશ પણ જોઈને, શોક અને હર્ષ બન્ને વ્યર્થ છે.
12.32.12
व्यलीकमपि यत्त्वत्र चित्तवैतंसिकं तव ।
तदर्थमिष्यते राजन्प्रायश्चित्तं तदाचर ॥ १२.३२.१२ ॥
અહીં તારા મનના ભ્રમથી જે કોઈ ભૂલ થઈ હોય, હે રાજન્, તેના માટે વિહિત પ્રાયશ્ચિત્ત કર.
12.32.13
इदं तु श्रूयते पार्थ युद्धे देवासुरे पुरा ।
असुरा भ्रातरो ज्येष्ठा देवाश्चापि यवीयसः ॥ १२.३२.१३ ॥
હે પાર્થ, પૂર્વે દેવાસુર યુદ્ધમાં અસુરો મોટા ભાઈઓ અને દેવો નાના ભાઈઓ હતા, એવું સંભળાય છે.
12.32.14
तेषामपि श्रीनिमित्तं महानासीत्समुच्छ्रयः ।
युद्धं वर्षसहस्राणि द्वात्रिंशदभवत्किल ॥ १२.३२.१४ ॥
તેમની વચ્ચે પણ શ્રી (રાજલક્ષ્મી)ના કારણે મોટો સંઘર્ષ થયો; તે યુદ્ધ બત્રીસ હજાર વર્ષ ચાલ્યું.
12.32.15
एकार्णवां महीं कृत्वा रुधिरेण परिप्लुताम् ।
जघ्नुर्दैत्यांस्तथा देवास्त्रिदिवं चाभिलेभिरे ॥ १२.३२.१५ ॥
રક્તથી છલકાઈને એક મહાસાગર જેવી બનેલી પૃથ્વી પર દેવોએ દૈત્યોનો વધ કર્યો અને સ્વર્ગ મેળવ્યું.
12.32.16
तथैव पृथिवीं लब्ध्वा ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
संश्रिता दानवानां वै साह्यार्थं दर्पमोहिताः ॥ १२.३२.१६ ॥
એ જ રીતે, પૃથ્વી મેળવીને વેદપારંગત બ્રાહ્મણો પણ અભિમાનથી મોહિત થઈ દાનવોની સહાય માટે તેમનો આશરો લેતા ગયા.
12.32.17
शालावृका इति ख्यातास्त्रिषु लोकेषु भारत ।
अष्टाशीतिसहस्राणि ते चापि विबुर्धैर्हताः ॥ १२.३२.१७ ॥
હે ભારત, ત્રણે લોકમાં શાલાવૃક તરીકે પ્રસિદ્ધ એવા અઠ્ઠાસી હજાર પણ દેવો વડે હણાયા.
12.32.18
धर्मव्युच्छित्तिमिच्छतो येऽधर्मस्य प्रवर्तकाः ।
हन्तव्यास्ते दुरात्मानो देवैर्दैत्या इवोल्वणाः ॥ १२.३२.१८ ॥
જે ધર્મનો વિનાશ ઇચ્છે છે અને અધર્મના પ્રવર્તક છે, તે દુરાત્માઓ ઉગ્ર દૈત્યોની જેમ દેવો દ્વારા હણવા યોગ્ય છે.
12.32.19
एकं हत्वा यदि कुले शिष्टानां स्यादनामयम् ।
कुलं हत्वा च राष्ट्रे च न तद्वृत्तोपघातकम् ॥ १२.३२.१९ ॥
એકને મારવાથી કુળમાં શિષ્ટજનોનું કલ્યાણ થતું હોય, તો કુળ અને રાષ્ટ્રને મારીને પણ તે આચારનો નાશ નથી.
12.32.20
अधर्मरूपो धर्मो हि कश्चिदस्ति नराधिप ।
धर्मरूपो ह्यधर्मश्च तच्च ज्ञेयं विपश्चिता ॥ १२.३२.२० ॥
હે નરાધિપ, અધર્મના રૂપમાં કોઈ ધર્મ હોય છે, અને ધર્મના રૂપમાં અધર્મ પણ હોય છે; આ વિદ્વાને જાણવું જોઈએ.
12.32.21
तस्मात्संस्तम्भयात्मानं श्रुतवानसि पाण्डव ।
देवैः पूर्वगतं मार्गमनुयातोऽसि भारत ॥ १२.३२.२१ ॥
તેથી હે પાંડવ, પોતાને સંયમમાં રાખ; તું શાસ્ત્રજ્ઞ છે. હે ભારત, દેવોએ પૂર્વે ચાલેલા માર્ગને તેં અનુસર્યો છે.
12.32.22
न हीदृशा गमिष्यन्ति नरकं पाण्डवर्षभ ।
भ्रातॄनाश्वासयैतांस्त्वं सुहृदश्च परंतप ॥ १२.३२.२२ ॥
હે પાંડવશ્રેષ્ઠ, આવા લોકો નરકમાં જશે નહીં. હે શત્રુતાપન, તું આ ભાઈઓને અને મિત્રોને આશ્વાસન આપ.
12.32.23
यो हि पापसमारम्भे कार्ये तद्भावभावितः ।
कुर्वन्नपि तथैव स्यात्कृत्वा च निरपत्रपः ॥ १२.३२.२३ ॥
પાપકાર્યનો આરંભ કરવામાં જે તે ભાવથી ભરેલો હોય છે, તે કરતી વખતે પણ તેવો જ રહે છે અને કર્યા પછી પણ નિર્લજ્જ રહે છે.
12.32.24
तस्मिंस्तत्कलुषं सर्वं समस्तमिति शब्दितम् ।
प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति ह्रासो वा पापकर्मणः ॥ १२.३२.२४ ॥
તેનામાં તે સર્વ કલુષ સંપૂર્ણ રીતે છે એમ કહેવાયું છે; તે પાપકર્મી માટે પ્રાયશ્ચિત્ત નથી, કે પાપમાં ઘટાડો પણ નથી.
12.32.25
त्वं तु शुक्लाभिजातीयः परदोषेण कारितः ।
अनिच्छमानः कर्मेदं कृत्वा च परितप्यसे ॥ १२.३२.२५ ॥
પણ તું શુક્લ કુળમાં જન્મેલો છે; બીજાના દોષથી પ્રેરાઈને, ઇચ્છ્યા વિના આ કર્મ કરીને તું સંતાપ પામે છે.
12.32.26
अश्वमेधो महायज्ञः प्रायश्चित्तमुदाहृतम् ।
तमाहर महाराज विपाप्मैवं भविष्यसि ॥ १२.३२.२६ ॥
અશ્વમેધ મહાયજ્ઞને પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવાયો છે. હે મહારાજ, તેનું અનુષ્ઠાન કરો; આ રીતે તમે પાપરહિત થશો.
12.32.27
मरुद्भिः सह जित्वाऽरीन्भगवान्पाकशासनः ।
एकैकं क्रतुमाहृत्य शतकृत्वः शतक्रतुः ॥ १२.३२.२७ ॥
મરુતોની સાથે શત્રુઓને જીતીને ભગવાન પાકશાસન ઇન્દ્રે એક-એક યજ્ઞ કરીને સો વાર યજ્ઞ કર્યા, તેથી તે શતક્રતુ થયા.
12.32.28
धूतपाप्मा जितस्वर्गो लोकान्प्राप्य सुखोदयान् ।
मरुद्गणैर्वृतः शक्रः शुशुभे भासयन्दिशः ॥ १२.३२.२८ ॥
પાપ ધોઈ નાખીને, સ્વર્ગ જીતીને, સુખદાયી લોક પ્રાપ્ત કરીને, મરુદ્ગણોથી ઘેરાયેલો શક્ર દિશાઓને પ્રકાશિત કરતો શોભી ઊઠ્યો.
12.32.29
स्वर्गे लोके महीयन्तमप्सरोभिः शचीपतिम् ।
ऋषयः पर्युपासन्ते देवाश्च विबुधेश्वरम् ॥ १२.३२.२९ ॥
સ્વર્ગલોકમાં અપ્સરાઓ દ્વારા સન્માનિત શચીપતિની ઋષિઓ ઉપાસના કરે છે; દેવો પણ દેવોના સ્વામીની સેવા કરે છે.
12.32.30
सेयं त्वामनुसंप्राप्ता विक्रमेण वसुंधरा ।
निर्जिताश्च महीपाला विक्रमेण त्वयाऽनध ॥ १२.३२.३० ॥
આ વસુંધરા પરાક્રમથી તને પ્રાપ્ત થઈ છે; હે નિષ્પાપ, તારા પરાક્રમથી મહીપાલો જીતાયા છે.
12.32.31
तेषां पुराणि राष्ट्राणि गत्वा राजन्सुहृद्वॄतः ।
भ्रातॄन्पुत्रांश्च पौत्रांश्च स्वेस्वे राज्येऽभिषेचय ॥ १२.३२.३१ ॥
હે રાજન, તેમના નગરો અને રાષ્ટ્રોમાં જઈને, મિત્રોથી ઘેરાયેલા, તારા ભાઈઓ, પુત્રો અને પૌત્રોને પોતપોતાના રાજ્ય પર અભિષેક કર.
12.32.32
बालानपि च गर्भस्थान्सांत्वेन समुदाचरन् ।
रञ्जयन्प्रकृतीः सर्वाः परिपाहि वसुंधराम् ॥ १२.३२.३२ ॥
બાળકો અને ગર્ભમાં રહેલાઓ પ્રત્યે પણ સાંત્વનથી વર્તીને, સર્વ પ્રજાને પ્રસન્ન રાખીને, પૃથ્વીનું રક્ષણ કર.
12.32.33
कुमारो नास्ति येषां च कन्यास्तत्राभिषेचय ।
कामाशयो हि स्त्रीवर्गः शोकमेवं प्रहास्यसि ॥ १२.३२.३३ ॥
જેમને કુમાર નથી ત્યાં તેમની કન્યાઓને અભિષેક કર. સ્ત્રીવર્ગ કામાસક્ત હોય છે; આ રીતે તું શોક ત્યજી દઈશ.
12.32.34
एवमाश्वासनं कृत्वा सर्वराष्ट्रेषु भारत ।
यजस्व वाजिमेधेन यथेन्द्रो विजयी पुरा ॥ १२.३२.३४ ॥
હે ભારત, આ રીતે સર્વ રાષ્ટ્રોમાં સાંત્વન આપીને, પૂર્વે વિજયી ઇન્દ્રે કર્યો તેમ અશ્વમેધ યજ્ઞ કર.
12.32.35
अशोच्यास्ते महात्मानः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ ।
स्वकर्मभिर्गता नाशं कृतान्तबलमोहिताः ॥ १२.३२.३५ ॥
હે ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ, તે મહાત્મા ક્ષત્રિયો શોક કરવા યોગ્ય નથી; પોતાના કર્મોથી, કૃતાંતના બળથી મોહિત થઈને તેઓ નાશ પામ્યા.
12.32.36
अवाप्तः क्षत्रधर्मस्ते राज्यं प्राप्तमकण्टकम् ।
रक्ष स्वधर्मं कौन्तेय श्रेयान्यः प्रेत्यभाविकः ॥ १२.३२.३६ ॥
તેં ક્ષાત્રધર્મ પ્રાપ્ત કર્યો છે, નિષ્કંટક રાજ્ય પણ પ્રાપ્ત કર્યું છે. હે કૌંતેય, તારા સ્વધર્મનું રક્ષણ કર; જે પરલોક માટે શ્રેયસ્કર છે.