ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.322
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.322.1
तथैवोत्क्रमतां स्थानं शृणुष्वावहितो नृप ।
पद्भ्यामुत्क्रममाणस्य वैष्णवं स्थानमुच्यते ॥ १२.३२२.१ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಅದೇ ರೀತಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳು. ಪಾದಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಗಮಿಸುವವನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವೈಷ್ಣವ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.322.2
जङ्घाभ्यां तु वसून्देवानाप्नुयादिति नः श्रुतम् ।
जानुभ्यां च महाभागान्साध्यान्देवानवाप्नुयात् ॥ १२.३२२.२ ॥
ಕಾಲುಗಳ ಹಿಂಭಾಗದ ಮೂಲಕ ವಸುಗಳಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಮಂಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಾಭಾಗ್ಯ ಸಾಧ್ಯ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.322.3
पायुनोत्क्रममाणस्तु मैत्रं स्थानमवाप्नुयात् ।
पृथिवीं जघनेनाथ ऊरुभ्यां च प्रजापतिम् ॥ १२.३२२.३ ॥
ಗುದದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಗಮಿಸುವವನು ಮೈತ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸೊಂಟದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ, ತೊಡೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.322.4
पार्श्वाभ्यां मरुतो देवान्नासाभ्यामिन्दुमेव च ।
बाहुभ्यामिन्द्रमित्याहुरुरसा रुद्रमेव च ॥ १२.३२२.४ ॥
ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳ ಮೂಲಕ ಮರುತ್ ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳ ಮೂಲಕ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಭುಜಗಳ ಮೂಲಕ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಎದೆಯಿಂದ ರುದ್ರನನ್ನೂ.
12.322.5
ग्रीवया तु मुनिश्रेष्ठं नरमाप्नोत्यनुत्तमम् ।
विश्वेदेवान्मुखेनाथ दिशः श्रोत्रेण चाप्नुयात् ॥ १२.३२२.५ ॥
ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಅನುತ್ತಮನೂ ಆದ ನರನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮುಖದಿಂದ ವಿಶ್ವದೇವತೆಗಳನ್ನೂ, ಕಿವಿಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.322.6
घ्राणेन गन्धवहनं नेत्राभ्यां सूर्यमेव च ।
भ्रूभ्यां चैवाश्विनौ देवौ ललाटेन पितृनथ ॥ १२.३२२.६ ॥
ಮೂಗಿನಿಂದ ಗಂಧವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ವಾಯುವನ್ನು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹುಬ್ಬುಗಳಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ, ಹಣೆಯಿಂದ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.322.7
ब्रह्माणमाप्नोति विभुं मूर्ध्ना देवाग्रजं तथा ।
एतान्युत्क्रमणस्थानान्युक्तानि मिथिलेश्वर ॥ १२.३२२.७ ॥
ತಲೆಯ ಮೂಲಕ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಿರಿಯನಾದವನನ್ನು ಅವನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಿಥಿಲೇಶ್ವರನೇ, ಇವು ಪ್ರಾಣೋತ್ಕ್ರಮಣದ ಸ್ಥಾನಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
12.322.8
अरिगनि प्रवक्ष्यामि विहितानि मनीषिभिः ।
संवत्सराद्धिमोक्षस्तु संभवेत शरीरिणः ॥ १२.३२२.८ ॥
ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮರಣ-ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ದೇಹಿಗೆ ಮರಣ ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೇ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.
12.322.9
योऽरुन्धतीं न पश्येत दृष्टपूर्वा कदाचन ।
तथैव ध्रुवमतित्याहुः पूर्णेन्दुं दीपमेव च ॥ १२.३२२.९ ॥
ಮೊದಲು ನೋಡಿದ್ದ ಅರುಂಧತಿಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನೋಡದವನು, ಅದೇ ರೀತಿ ಧ್ರುವನನ್ನೂ ದಾಟಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನನ್ನೂ, ದೀಪವನ್ನೂ (ಅವನು ನೋಡಲಾರನು).
12.322.10
खण्डाभासं दक्षिणतस्तेऽपि संवत्सरायुषः ।
परचक्षुषि चात्मानं ये न पश्यन्ति पार्थिवः ॥ १२.३२२.१० ॥
ಬಲಬದಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಡಾದ ಕಾಂತಿ ಕಾಣಿಸುವುದು ಕೂಡ — ಒಂದು ವರ್ಷದ ಆಯುಸ್ಸು ಉಳಿದವರಿಗೆ. ರಾಜನೇ, ಇತರರ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ನೋಡದವರೂ.
12.322.11
आत्मच्छायाकृतीभूतं तेऽपि संवत्सरायुषः ।
अतिद्युतिरतिप्रज्ञा अप्रज्ञा चाद्युतिस्तथा ॥ १२.३२२.११ ॥
ತನ್ನ ನೆರಳಿನ ಆಕಾರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವವರಿಗೂ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಆಯುಸ್ಸು ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಅತಿಕಾಂತಿ, ಅತಿಪ್ರಜ್ಞೆ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಕಾಂತಿಹೀನತೆ ಕೂಡ ಅಂತೆಯೇ.
12.322.12
प्रकृतेर्विक्रियापत्तिः षण्मासान्मृत्युलक्षणम् ।
दैवतान्यवजानाति ब्राह्मणैश्च विरुध्यते ॥ १२.३२२.१२ ॥
ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ವಿಕಾರ ಉಂಟಾಗುವುದು — ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣದ ಲಕ್ಷಣ. ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಡನೆ ವಿರೋಧಿಸುವವನೂ.
12.322.13
कृष्णश्यावच्छविच्छायः षण्मासान्मृत्युलक्षणम् ।
शीर्णनाभिं यथा चक्रं छिद्रं सोमं प्रपश्यति ॥ १२.३२२.१३ ॥
ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಛಾಯೆಯ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಮರಣದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಮುರಿದ ನಾಭಿಯ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿ ಕಾಣುವಂತೆ, ಅವನು ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
12.322.14
तथैव च सहस्रांशुं सप्तरात्रेण मृत्युभाक् ।
शवगन्धमुपाघ्राति सप्तरात्रेण मृत्युभाक्। ॥ १२.३२२.१४ ॥
ಅಂತೆಯೇ ಸಾವಿರ ಕಿರಣದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕಾಣುವವನು ಏಳು ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ಶವದ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸುವವನೂ ಏಳು ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
12.322.15
कर्णनासावनमनं दन्तदृष्टिविरागितां ।
कर्णनासावनमनं दन्तदृष्टिविरागिता ॥ १२.३२२.१५ ॥
ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಮೂಗು ಇಳಿಬೀಳುವುದು; ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಳಪು ಮಾಸುವುದು.
12.322.16
संज्ञालोपो निरूष्मत्वं सद्योमृत्युनिदर्शनम् ।
अकस्माच्च स्रवेद्यस्य वाममक्षि नराधिप ॥ १२.३२२.१६ ॥
ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವುದು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು — ಇವು ತಕ್ಷಣದ ಮರಣದ ಚಿಹ್ನೆ; ಓ ನರಾಧಿಪ, ಯಾರ ಎಡಗಣ್ಣು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಸ್ರವಿಸುತ್ತದೆಯೋ (ಅದೂ ಸಂಕೇತವೇ).
12.322.17
मूर्ध्रतश्चोत्पतेद्धूमः सद्योमृत्युनिदर्शनम् ।
एतावन्ति त्वरिष्टानि विदित्वा मानवोऽऽत्मवान् ॥ १२.३२२.१७ ॥
ತಲೆಯಿಂದ ಹೊಗೆ ಏಳುವುದು ಕೂಡ ತಕ್ಷಣದ ಮರಣದ ಸಂಕೇತ. ಇಷ್ಟು ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯಾದ ಮಾನವನು (…).
12.322.18
निशि चाहनि चात्मानं योजयेत्परमात्मनि ।
प्रतीक्षमाणस्तत्कालं यः कालः प्रकृतो भवेत् ॥ १२.३२२.१८ ॥
ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಹಗಲು ಆತ್ಮವನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಬೇಕು; ಯಾವ ಕಾಲ (ಮರಣಕ್ಕೆ) ನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿದೆಯೋ ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ.
12.322.19
अथास्य नेष्टं मरणं स्थातुमिच्छेदिमां क्रियाम् ।
सर्वगन्धान्रसांश्चैव धारयीत समाहितः ॥ १२.३२२.१९ ॥
ಈ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರಲು ಬಯಸುವವನಿಗೆ ಮರಣ ಇಷ್ಟವಾಗಬಾರದು; ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಗಂಧಗಳನ್ನೂ ರಸಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
12.322.20
तथा मृत्युमुपादाय तत्परेणान्दरात्मना ।
स साङ्ख्यधारणं चैव विदित्वा मनुजर्षभ।
जयेच्च मृत्युं योगेन तत्परेणान्तरात्मना ॥ १२.३२२.२० ॥
ಹೀಗೆ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ತತ್ಪರ ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ, ಸಾಂಖ್ಯ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಓ ಮನುಜರ್ಷಭ, ಯೋಗದಿಂದ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು; ಅದರಲ್ಲಿ ತತ್ಪರ ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ.
12.322.21
गच्छेत्प्राप्याक्षयं कृत्स्नमजन्म शिवमव्ययम् ।
शाश्वतं स्थानमचलं दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ १२.३२२.२१ ॥
ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ, ಅಕ್ಷಯ, ಜನ್ಮರಹಿತ, ಶಿವ, ಅವ್ಯಯ, ಶಾಶ್ವತ, ಅಚಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಹೋಗಬೇಕು; ಸಂಯಮವಿಲ್ಲದ ಆತ್ಮವುಳ್ಳವರಿಗೆ ಅದು ದುರ್ಲಭ.