ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.322
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.322.1
तथैवोत्क्रमतां स्थानं शृणुष्वावहितो नृप ।
पद्भ्यामुत्क्रममाणस्य वैष्णवं स्थानमुच्यते ॥ १२.३२२.१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେହିପରି ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସ୍ଥାନ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ। ପାଦ ଦେଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ଲୋକର ସ୍ଥାନ ବୈଷ୍ଣବ କୁହାଯାଏ।
12.322.2
जङ्घाभ्यां तु वसून्देवानाप्नुयादिति नः श्रुतम् ।
जानुभ्यां च महाभागान्साध्यान्देवानवाप्नुयात् ॥ १२.३२२.२ ॥
ଜଙ୍ଘ ଦେଇ ବସୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଆଣ୍ଠୁ ଦେଇ ମହାଭାଗ୍ୟ ସାଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.322.3
पायुनोत्क्रममाणस्तु मैत्रं स्थानमवाप्नुयात् ।
पृथिवीं जघनेनाथ ऊरुभ्यां च प्रजापतिम् ॥ १२.३२२.३ ॥
ଗୁଦ ଦେଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ମୈତ୍ର ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କଟି ଦେଇ ପୃଥିବୀ ଏବଂ ଊରୁ ଦେଇ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.322.4
पार्श्वाभ्यां मरुतो देवान्नासाभ्यामिन्दुमेव च ।
बाहुभ्यामिन्द्रमित्याहुरुरसा रुद्रमेव च ॥ १२.३२२.४ ॥
ପାଶ୍ୱର ଦେଇ ମରୁତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ, ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଦେଇ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ। ବାହୁ ଦେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଛାତି ଦେଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
12.322.5
ग्रीवया तु मुनिश्रेष्ठं नरमाप्नोत्यनुत्तमम् ।
विश्वेदेवान्मुखेनाथ दिशः श्रोत्रेण चाप्नुयात् ॥ १२.३२२.५ ॥
ଗ୍ରୀବା ଦେଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନୁତ୍ତମ ନରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ମୁଖ ଦେଇ ବିଶ୍ୱଦେବଙ୍କୁ, ଏବଂ କାନ ଦେଇ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.322.6
घ्राणेन गन्धवहनं नेत्राभ्यां सूर्यमेव च ।
भ्रूभ्यां चैवाश्विनौ देवौ ललाटेन पितृनथ ॥ १२.३२२.६ ॥
ନାସା ଦେଇ ଗନ୍ଧବାହୀ ବାୟୁଙ୍କୁ, ଆଖି ଦେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ। ଭ୍ରୂ ଦେଇ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଏବଂ ଲଲାଟ ଦେଇ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.322.7
ब्रह्माणमाप्नोति विभुं मूर्ध्ना देवाग्रजं तथा ।
एतान्युत्क्रमणस्थानान्युक्तानि मिथिलेश्वर ॥ १२.३२२.७ ॥
ମସ୍ତକ ଦ୍ୱାରା ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଗ୍ରଜଙ୍କୁ ପାଏ। ହେ ମିଥିଳେଶ୍ୱର, ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାଣୋତ୍କ୍ରମଣର ସ୍ଥାନ ବୋଲି କଥିତ ହୋଇଛି।
12.322.8
अरिगनि प्रवक्ष्यामि विहितानि मनीषिभिः ।
संवत्सराद्धिमोक्षस्तु संभवेत शरीरिणः ॥ १२.३२२.८ ॥
ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ ମୃତ୍ୟୁ-ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ କହିବି। ଦେହଧାରୀର ମୃତ୍ୟୁ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିପାରେ।
12.322.9
योऽरुन्धतीं न पश्येत दृष्टपूर्वा कदाचन ।
तथैव ध्रुवमतित्याहुः पूर्णेन्दुं दीपमेव च ॥ १२.३२२.९ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଥରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଅରୁନ୍ଧତୀକୁ ଯିଏ କେବେବି ଦେଖେ ନାହିଁ, ସେ ସେହିପରି ଧ୍ରୁବକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଦୀପକୁ ମଧ୍ୟ (ସେ ଦେଖେ ନାହିଁ)।
12.322.10
खण्डाभासं दक्षिणतस्तेऽपि संवत्सरायुषः ।
परचक्षुषि चात्मानं ये न पश्यन्ति पार्थिवः ॥ १२.३२२.१० ॥
ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଖଣ୍ଡିତ ଆଭା ଦେଖାଯିବା — ଯାହାର ଏକ ବର୍ଷ ଆୟୁ ଅବଶିଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କର। ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟର ଆଖିରେ ନିଜର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
12.322.11
आत्मच्छायाकृतीभूतं तेऽपि संवत्सरायुषः ।
अतिद्युतिरतिप्रज्ञा अप्रज्ञा चाद्युतिस्तथा ॥ १२.३२२.११ ॥
ନିଜ ଛାୟାର ଆକାରରେ ପରିଣତ ହେଉଥିବାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ଆୟୁ ଅବଶିଷ୍ଟ। ଅତି-ତେଜ, ଅତି-ପ୍ରଜ୍ଞା, ଅପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ନିସ୍ତେଜତା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
12.322.12
प्रकृतेर्विक्रियापत्तिः षण्मासान्मृत्युलक्षणम् ।
दैवतान्यवजानाति ब्राह्मणैश्च विरुध्यते ॥ १२.३२२.१२ ॥
ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ବିକାର ଘଟିବା — ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁର ଲକ୍ଷଣ। ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରେ (ସେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି)।
12.322.13
कृष्णश्यावच्छविच्छायः षण्मासान्मृत्युलक्षणम् ।
शीर्णनाभिं यथा चक्रं छिद्रं सोमं प्रपश्यति ॥ १२.३२२.१३ ॥
କଳା ଓ ନୀଳାଭ ଛାୟାଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖେ; ଭାଙ୍ଗିଥିବା ନାଭିର ଚକ୍ରରେ ଛିଦ୍ର ଦେଖିବା ପରି ସେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଛିଦ୍ର ଦେଖେ।
12.322.14
तथैव च सहस्रांशुं सप्तरात्रेण मृत्युभाक् ।
शवगन्धमुपाघ्राति सप्तरात्रेण मृत्युभाक्। ॥ १२.३२२.१४ ॥
ସେହିପରି ସହସ୍ରରଶ୍ମି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସାତ ରାତ୍ରିରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ; ଶବର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଆଘ୍ରାଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସାତ ରାତ୍ରିରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ।
12.322.15
कर्णनासावनमनं दन्तदृष्टिविरागितां ।
कर्णनासावनमनं दन्तदृष्टिविरागिता ॥ १२.३२२.१५ ॥
କାନ ଓ ନାକ ଝୁଲିପଡ଼ିବା; ଦାନ୍ତ ଓ ଦୃଷ୍ଟିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଲୁପ୍ତ ହେବା।
12.322.16
संज्ञालोपो निरूष्मत्वं सद्योमृत्युनिदर्शनम् ।
अकस्माच्च स्रवेद्यस्य वाममक्षि नराधिप ॥ १२.३२२.१६ ॥
ସଂଜ୍ଞା ଲୋପ ଓ ଶରୀରରେ ଉଷ୍ମତା ନ ରହିବା — ଏହା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୃତ୍ୟୁର ଚିହ୍ନ; ହେ ନରାଧିପ, ଯାହାର ବାମ ଆଖି ଅକସ୍ମାତ୍ ଝରେ (ତାହା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ)।
12.322.17
मूर्ध्रतश्चोत्पतेद्धूमः सद्योमृत्युनिदर्शनम् ।
एतावन्ति त्वरिष्टानि विदित्वा मानवोऽऽत्मवान् ॥ १२.३२२.१७ ॥
ମୁଣ୍ଡରୁ ଧୂଆଁ ଉଠିବା ମଧ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୃତ୍ୟୁର ଚିହ୍ନ। ଏହି ସମସ୍ତ ଅରିଷ୍ଟ ଜାଣି ଆତ୍ମସଂଯମୀ ମାନବ (…)।
12.322.18
निशि चाहनि चात्मानं योजयेत्परमात्मनि ।
प्रतीक्षमाणस्तत्कालं यः कालः प्रकृतो भवेत् ॥ १२.३२२.१८ ॥
ରାତ୍ରି ଓ ଦିନ ଆତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମାରେ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ କାଳ (ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ) ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସେହି କାଳକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି।
12.322.19
अथास्य नेष्टं मरणं स्थातुमिच्छेदिमां क्रियाम् ।
सर्वगन्धान्रसांश्चैव धारयीत समाहितः ॥ १२.३२२.१९ ॥
ଏହି ସାଧନାରେ ସ୍ଥିର ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଇଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ସେ ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧ ଓ ରସ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
12.322.20
तथा मृत्युमुपादाय तत्परेणान्दरात्मना ।
स साङ्ख्यधारणं चैव विदित्वा मनुजर्षभ।
जयेच्च मृत्युं योगेन तत्परेणान्तरात्मना ॥ १२.३२२.२० ॥
ଏହିପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ତାହାରେ ତତ୍ପର ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ, ସାଂଖ୍ୟଧାରଣା ଜାଣି, ହେ ମନୁଜର୍ଷଭ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାରେ ତତ୍ପର ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ।
12.322.21
गच्छेत्प्राप्याक्षयं कृत्स्नमजन्म शिवमव्ययम् ।
शाश्वतं स्थानमचलं दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ १२.३२२.२१ ॥
ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅକ୍ଷୟ, ଅଜନ୍ମା, ଶିବ, ଅବ୍ୟୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଯାଉ; ଅସଂଯତ ଆତ୍ମାବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ।