మహాభారతం · అధ్యాయం 12.322
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.322.1
तथैवोत्क्रमतां स्थानं शृणुष्वावहितो नृप ।
पद्भ्यामुत्क्रममाणस्य वैष्णवं स्थानमुच्यते ॥ १२.३२२.१ ॥
ఓ రాజా, అదే విధంగా దేహాన్ని విడిచి నిష్క్రమించేవారి స్థానాన్ని శ్రద్ధగా విను. పాదాల ద్వారా నిష్క్రమించేవానికి స్థానం వైష్ణవం అని చెప్పబడుతుంది.
12.322.2
जङ्घाभ्यां तु वसून्देवानाप्नुयादिति नः श्रुतम् ।
जानुभ्यां च महाभागान्साध्यान्देवानवाप्नुयात् ॥ १२.३२२.२ ॥
పిక్కల ద్వారా వసు దేవతలను పొందుతాడని మేము విన్నాము. మోకాళ్ళ ద్వారా మహాభాగ్యులైన సాధ్య దేవతలను పొందుతాడు.
12.322.3
पायुनोत्क्रममाणस्तु मैत्रं स्थानमवाप्नुयात् ।
पृथिवीं जघनेनाथ ऊरुभ्यां च प्रजापतिम् ॥ १२.३२२.३ ॥
పాయువు ద్వారా నిష్క్రమించేవాడు మైత్ర స్థానాన్ని పొందుతాడు. తుంటి ద్వారా భూమిని, తొడల ద్వారా ప్రజాపతిని పొందుతాడు.
12.322.4
पार्श्वाभ्यां मरुतो देवान्नासाभ्यामिन्दुमेव च ।
बाहुभ्यामिन्द्रमित्याहुरुरसा रुद्रमेव च ॥ १२.३२२.४ ॥
పక్కటెముకల ద్వారా మరుత్ దేవతలను, ముక్కు రంధ్రాల ద్వారా చంద్రుడిని పొందుతాడు. బాహువుల ద్వారా ఇంద్రుడిని అని చెబుతారు; ఛాతీ ద్వారా రుద్రుడిని కూడా.
12.322.5
ग्रीवया तु मुनिश्रेष्ठं नरमाप्नोत्यनुत्तमम् ।
विश्वेदेवान्मुखेनाथ दिशः श्रोत्रेण चाप्नुयात् ॥ १२.३२२.५ ॥
మెడ ద్వారా మునులలో శ్రేష్ఠుడైన, అత్యుత్తముడైన నరుడిని పొందుతాడు. ముఖం ద్వారా విశ్వదేవతలను, చెవి ద్వారా దిక్కులను పొందుతాడు.
12.322.6
घ्राणेन गन्धवहनं नेत्राभ्यां सूर्यमेव च ।
भ्रूभ्यां चैवाश्विनौ देवौ ललाटेन पितृनथ ॥ १२.३२२.६ ॥
ముక్కు ద్వారా గంధాన్ని మోసే వాయువును, కళ్ళ ద్వారా సూర్యుడిని పొందుతాడు. కనుబొమల ద్వారా అశ్విని దేవతలిద్దరినీ, నుదుటి ద్వారా పితృదేవతలను పొందుతాడు.
12.322.7
ब्रह्माणमाप्नोति विभुं मूर्ध्ना देवाग्रजं तथा ।
एतान्युत्क्रमणस्थानान्युक्तानि मिथिलेश्वर ॥ १२.३२२.७ ॥
తల ద్వారా సర్వవ్యాపి అయిన బ్రహ్మను, దేవతలకు అగ్రజుడైన వానిని అతడు పొందుతాడు. మిథిలేశ్వరా, ఇవి ప్రాణోత్క్రమణ స్థానాలుగా చెప్పబడ్డాయి.
12.322.8
अरिगनि प्रवक्ष्यामि विहितानि मनीषिभिः ।
संवत्सराद्धिमोक्षस्तु संभवेत शरीरिणः ॥ १२.३२२.८ ॥
జ్ఞానులచే విధించబడిన మరణ లక్షణాలను నేను చెబుతాను. దేహధారికి మరణం సంవత్సరంలోపే సంభవించవచ్చు.
12.322.9
योऽरुन्धतीं न पश्येत दृष्टपूर्वा कदाचन ।
तथैव ध्रुवमतित्याहुः पूर्णेन्दुं दीपमेव च ॥ १२.३२२.९ ॥
ఒకప్పుడు చూసిన అరుంధతిని ఎప్పుడూ చూడనివాడు, అదే విధంగా ధ్రువుని కూడా అధిగమిస్తాడని అంటారు. పూర్ణచంద్రుడిని, దీపాన్ని కూడా (చూడలేడు).
12.322.10
खण्डाभासं दक्षिणतस्तेऽपि संवत्सरायुषः ।
परचक्षुषि चात्मानं ये न पश्यन्ति पार्थिवः ॥ १२.३२२.१० ॥
కుడివైపున ఖండితమైన కాంతి కనిపించడం కూడా — ఒక సంవత్సరం ఆయువు మిగిలినవారికి. రాజా, ఇతరుల కంటిలో తన ప్రతిబింబాన్ని చూడనివారు కూడా.
12.322.11
आत्मच्छायाकृतीभूतं तेऽपि संवत्सरायुषः ।
अतिद्युतिरतिप्रज्ञा अप्रज्ञा चाद्युतिस्तथा ॥ १२.३२२.११ ॥
తన నీడ ఆకారంగా మారినవారికీ ఒక సంవత్సరం ఆయువు మిగిలి ఉంటుంది. అతితేజస్సు, అతిప్రజ్ఞ, ప్రజ్ఞాలేమి, తేజోహీనత కూడా అంతే.
12.322.12
प्रकृतेर्विक्रियापत्तिः षण्मासान्मृत्युलक्षणम् ।
दैवतान्यवजानाति ब्राह्मणैश्च विरुध्यते ॥ १२.३२२.१२ ॥
తన సహజ స్వభావంలో వికారం కలగడం — ఆరు నెలలలో మరణ లక్షణం. దేవతలను అవమానించి, బ్రాహ్మణులతో విరోధించేవాడు కూడా.
12.322.13
कृष्णश्यावच्छविच्छायः षण्मासान्मृत्युलक्षणम् ।
शीर्णनाभिं यथा चक्रं छिद्रं सोमं प्रपश्यति ॥ १२.३२२.१३ ॥
నల్లని, నీలి ఛాయగల శరీరకాంతి కలవాడు ఆరు నెలల్లో మరణ లక్షణాన్ని చూస్తాడు; విరిగిన ఇరుసు గల చక్రంలో రంధ్రం కనిపించినట్లు, అతడు చంద్రునిలో రంధ్రాన్ని చూస్తాడు.
12.322.14
तथैव च सहस्रांशुं सप्तरात्रेण मृत्युभाक् ।
शवगन्धमुपाघ्राति सप्तरात्रेण मृत्युभाक्। ॥ १२.३२२.१४ ॥
అలాగే వేయి కిరణాల సూర్యుని చూసేవాడు ఏడు రాత్రుల్లో మరణిస్తాడు; శవ గంధాన్ని వాసన చూసేవాడు కూడా ఏడు రాత్రుల్లో మరణిస్తాడు.
12.322.15
कर्णनासावनमनं दन्तदृष्टिविरागितां ।
कर्णनासावनमनं दन्तदृष्टिविरागिता ॥ १२.३२२.१५ ॥
చెవులు, ముక్కు వాలిపోవడం; దంతాలు, చూపు కాంతి కోల్పోవడం.
12.322.16
संज्ञालोपो निरूष्मत्वं सद्योमृत्युनिदर्शनम् ।
अकस्माच्च स्रवेद्यस्य वाममक्षि नराधिप ॥ १२.३२२.१६ ॥
స్పృహ కోల్పోవడం, శరీరంలో వేడి లేకపోవడం — ఇవి తక్షణ మరణ సూచనలు; ఓ నరాధిపా, ఎవరి ఎడమ కన్ను అకస్మాత్తుగా స్రవిస్తుందో (అదీ సూచనే).
12.322.17
मूर्ध्रतश्चोत्पतेद्धूमः सद्योमृत्युनिदर्शनम् ।
एतावन्ति त्वरिष्टानि विदित्वा मानवोऽऽत्मवान् ॥ १२.३२२.१७ ॥
తల నుండి పొగ లేస్తే అదీ తక్షణ మరణ సూచన. ఈ అరిష్టాలన్నింటినీ తెలుసుకుని ఆత్మసంయమం గల మానవుడు (…).
12.322.18
निशि चाहनि चात्मानं योजयेत्परमात्मनि ।
प्रतीक्षमाणस्तत्कालं यः कालः प्रकृतो भवेत् ॥ १२.३२२.१८ ॥
రాత్రింబగళ్లు ఆత్మను పరమాత్మలో ఐక్యం చేయాలి; ఏ కాలం (మరణానికి) నిర్ణయించబడిందో ఆ కాలాన్ని ఎదురుచూస్తూ.
12.322.19
अथास्य नेष्टं मरणं स्थातुमिच्छेदिमां क्रियाम् ।
सर्वगन्धान्रसांश्चैव धारयीत समाहितः ॥ १२.३२२.१९ ॥
ఈ సాధనలో నిలిచి ఉండాలనుకునేవాడికి మరణం ఇష్టం కాకూడదు; ఏకాగ్రచిత్తంతో అతడు అన్ని సుగంధాలను, రుచులను కూడా విడిచిపెట్టాలి.
12.322.20
तथा मृत्युमुपादाय तत्परेणान्दरात्मना ।
स साङ्ख्यधारणं चैव विदित्वा मनुजर्षभ।
जयेच्च मृत्युं योगेन तत्परेणान्तरात्मना ॥ १२.३२२.२० ॥
ఈ విధంగా మరణాన్ని స్వీకరించి, దానిపై నిమగ్నమైన అంతరాత్మతో, సాంఖ్య ధారణను తెలుసుకొని, ఓ మనుజర్షభా, యోగం ద్వారా మృత్యువును జయించాలి; దానిపై నిమగ్నమైన అంతరాత్మతో.
12.322.21
गच्छेत्प्राप्याक्षयं कृत्स्नमजन्म शिवमव्ययम् ।
शाश्वतं स्थानमचलं दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ १२.३२२.२१ ॥
అతడు సంపూర్ణమైన, అక్షయమైన, జన్మలేని, శివమైన, అవ్యయమైన, శాశ్వతమైన, అచలమైన స్థానాన్ని పొంది వెళ్ళాలి; నిగ్రహించని ఆత్మ ఉన్నవారికి అది దుష్ప్రాప్యం.