Mahābhārata · Adhyāya 12.325
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.325.1
अपरित्यज्य गार्हस्थ्यं कुरुराजर्षिसत्तम ।
कः प्राप्तो भूपतिः सिद्धिं मोक्षतत्त्वं वदस्व मे ॥ १२.३२५.१ ॥
Mejor de los reyes sabios de los Kuru, ¿qué rey alcanzó la siddhi sin abandonar la vida de cabeza de familia? Dime la verdad de la liberación (mokṣa).
12.325.2
संन्यस्यते यथाऽत्माऽयं व्यक्तस्यात्मा यथा च यत् ।
परं मोक्षस्य यच्चापि तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३२५.२ ॥
¿Cómo se renuncia a este ātman, y qué es el ātman de lo manifiesto? Dime también la suprema verdad de la liberación, abuelo.
12.325.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
जनकस्य च संवादं सुलभायाश्च भारत ॥ १२.३२५.३ ॥
Aquí también narran esta antigua historia: el diálogo de Janaka y Sulabhā, oh Bhārata.
12.325.4
संन्यासफलिकः कश्चिद्बभूव नृपतिः पुरा ।
मैथिलो जनको नाम धर्मध्वज इति श्रुतः ॥ १२.३२५.४ ॥
En tiempos antiguos hubo un rey que buscaba el fruto del renunciamiento: Janaka de Mithilā, conocido como Dharmadhvaja.
12.325.5
स वेदे मोक्षशास्त्रे च स्वे च शास्त्रे कृतश्रमः ।
इन्द्रियाणि समाधाय शशास वसुधामिमाम् ॥ १२.३२५.५ ॥
Se había esforzado en el Veda, en la ciencia de la liberación y en su propio tratado; tras dominar sus sentidos, gobernó esta tierra.
12.325.6
तस्य वेदविदः प्राज्ञाः श्रुत्वा तां साधुवृत्तताम् ।
लोकेषु स्पृहयन्त्यन्ये पुरुषाः पुरुषेश्वरम् ॥ १२.३२५.६ ॥
Al oír su conducta virtuosa, los conocedores del Veda, los sabios y otros hombres anhelaban en los mundos a aquel señor de los hombres.
12.325.7
अथ धर्मयुगे तस्मिन्योगधर्ममनुष्ठिता ।
महीमनुचचारैका सुलभा नाम भिक्षुकी ॥ १२.३२५.७ ॥
En aquella edad de dharma, una mendiga llamada Sulabhā, practicante de la disciplina del yoga, vagaba sola por la tierra.
12.325.8
तया जगदिदं कृत्स्नमटन्त्या मिथिलेश्वरः ।
तत्रतत्र श्रुतो मोक्षे कथ्यमानस्त्रिदण्डिभिः ॥ १२.३२५.८ ॥
Recorriendo todo el mundo, oyó en todas partes, de boca de ascetas de triple vara que enseñaban sobre la liberación, hablar del señor de Mithilā.
12.325.9
साऽतिसूक्ष्मां कथां श्रुत्वा तथ्यं नेति ससंशया ।
दर्शने जातसंकल्पा जनकस्य बभूव ह ॥ १२.३२५.९ ॥
Tras oír aquella enseñanza sutilísima, dudó de si era verdad, y nació en ella el propósito de ver a Janaka.
12.325.10
तत्र सा विप्रहायाऽथ पूर्वरूपं हि योगतः ।
अबिभ्रदनवद्याङ्गी रूपमन्यदनुत्तमम् ॥ १२.३२५.१० ॥
Allí abandonó la forma de mendiga y, mediante el yoga, adoptó su forma anterior; de miembros irreprochables, tomó otra forma suprema.
12.325.11
चक्षुनिंमेषमात्रेण लध्वस्त्रगतिगामिनी ।
विदेहानां पुरीं सुभ्रूर्जगाम कमलेक्षणा ॥ १२.३२५.११ ॥
En lo que dura un parpadeo, avanzando veloz como una flecha, la de hermosas cejas y ojos de loto llegó a la ciudad de los Videhas.
12.325.12
सा प्राप्य मिथिलां रम्यां समृद्धजनसंकुलाम् ।
भैक्ष्यचर्यापदेशेन ददर्श मिथिलेश्वरम् ॥ १२.३२५.१२ ॥
Al llegar a la encantadora Mithilā, llena de gente próspera, contempló al señor de Mithilā con el pretexto de pedir limosna.
12.325.13
राजा तस्याः परं दृष्ट्वा सौकुमार्यं पुनस्तदा ।
केयं कस्य कुतो वेति बभूवागतविस्मयः ॥ १२.३२५.१३ ॥
Al ver de nuevo su suprema delicadeza, el rey se llenó de asombro, preguntándose: ¿quién es, de quién es y de dónde ha venido?
12.325.14
ततोस्याः स्वागतं कृत्वा व्यादिश्य च वरासनम् ।
पूजितां पादशौचेन वरान्नेनाप्यतर्पयत् ॥ १२.३२५.१४ ॥
Luego, tras darle la bienvenida, indicarle un excelente asiento, honrarla lavándole los pies y saciarla con un excelente alimento.
12.325.15
अथ भुक्तवतीं प्रीतां राजा तां मन्त्रिभिर्वृतः ।
सर्वभाष्यविदां मध्ये चोदयामास भिक्षुकीम् ॥ १२.३२५.१५ ॥
Entonces el rey, rodeado de sus ministros, instó a aquella mendiga, ya complacida tras comer, a hablar en medio de quienes eran versados en toda disputa.
12.325.16
सुलभा त्वस्य धर्मेषु मुक्तो नेति ससंशया ।
सत्वं सत्वेन योगज्ञा प्रविष्टाऽभून्महीपते ॥ १२.३२५.१६ ॥
Pensando que era fácilmente accesible en materia de dharma, pero dudando de que estuviera liberado, oh señor de la tierra, ella, conocedora del yoga, penetró en él por su propia esencia.
12.325.17
नेत्राभ्यां नेत्रयोरस्य रश्मीन्संयोज्य रश्मिभिः ।
सा स्म तं चोदयिष्यन्ती योगबन्धैर्बबन्ध ह ॥ १२.३२५.१७ ॥
Uniendo con sus ojos los rayos de los ojos de él, con la intención de moverlo, ella en verdad lo ató con los lazos del yoga.
12.325.18
जनकोप्युत्स्मयन्राजा भावमस्या विशेषयन् ।
प्रतिजग्राह भावेन भावमस्या नृपोत्तम ॥ १२.३२५.१८ ॥
También el rey Janaka, sonriendo y discerniendo el estado interior de ella, oh mejor de los reyes, recibió su estado interior con el suyo propio.
12.325.19
तदेकस्मिन्नधिष्ठाने संवादः श्रूतयामयम् ।
छत्रादिषु विमुक्तस्य मुक्तायाश्च त्रिदण्डकैः ॥ १२.३२५.१९ ॥
Escuchad este diálogo sostenido en un mismo lugar, entre quien está liberado del parasol y de las insignias y la mujer liberada que porta el báculo triple.
12.325.20
भगवत्याः क्व चर्येयं कृता क्व च गमिष्यसि ।
कस्य च त्वं कुतो वेति पप्रच्छैनां महिपतिः ॥ १२.३२५.२० ॥
"Venerable señora, ¿dónde se ha desarrollado este vagar tuyo, y adónde irás? ¿De quién eres, y de dónde vienes?" Así le preguntó el señor de la tierra.
12.325.21
श्रुते वयसि जातौ च सद्भावो नाधिगम्यते ।
एष्वर्थेषूत्तरं तस्मात्प्रवेद्यं मत्समागमे ॥ १२.३२५.२१ ॥
La verdadera naturaleza de alguien no se reconoce por su saber, su edad o su nacimiento. Por tanto, la respuesta a estas cuestiones debe darse en nuestro encuentro.
12.325.22
छत्रादिषु विशेषेषु मुक्तं मां विद्धि तत्त्वतः ।
सत्वां संवेत्तुमिच्छामि मानार्हा हि मताऽसिमे ॥ १२.३२५.२२ ॥
Sabe que estoy verdaderamente liberado del parasol y de las demás insignias. Deseo conocerte plenamente, pues eres digna de honor y me eres muy estimada.
12.325.23
यस्माच्चैतन्मया प्राप्तं ज्ञानं वैशेषिकं पुरा ।
यस्य नान्यः प्रवक्ताऽस्ति मोक्षे तमपि मे शृणु ॥ १२.३२५.२३ ॥
Porque este conocimiento distintivo lo obtuve en tiempos pasados, y no hay otro que lo enseñe sobre la liberación; escucha también de mí acerca de él.
12.325.24
पराशरसगोत्रस्य वृद्धस्य सुमहात्मनः ।
भिक्षोः पञ्चशिखस्याहं शिष्यः परमसंमतः ॥ १२.३२५.२४ ॥
Soy discípulo del anciano y muy magnánimo mendicante Pañcaśikha, del linaje de Parāśara, el más estimado por mí.
12.325.25
साङ्ख्यज्ञाने च योगे च महीपालविधौ तथा ।
त्रिविधे मोक्षधर्मोस्मिन्गताध्वा छिन्नसंशयः ॥ १२.३२५.२५ ॥
En el conocimiento del Sāṅkhya, en el yoga, y asimismo en la norma de los reyes, en esta doctrina triple de la liberación, he recorrido el camino y mis dudas han sido cortadas.
12.325.26
स यथा शास्त्रदृष्टेन मार्गेणेह परिभ्रमन् ।
वार्षिकांश्चतुरो मासान्पुरा मयि सुखोषितः ॥ १२.३२५.२६ ॥
Él, errando aquí por el camino visto en las escrituras, habitó antaño conmigo felizmente los cuatro meses de la estación de lluvias.
12.325.27
तेनाहं साङ्ख्यमुख्येन सुदृष्टार्थेन तत्त्वतः ।
श्रावितस्त्रिविधं मोक्षं न च राज्याद्धि चालितः ॥ १२.३२५.२७ ॥
Por él, el primero en el Sāṅkhya, que había visto bien el sentido, fui instruido en verdad en la liberación triple, y sin embargo no me apartó del reino.
12.325.28
सोहं तामखिलां वृत्तिं त्रिविधां मोक्षसंहिताम् ।
मुक्तरागश्चराम्येकः पदे परमके स्थितः ॥ १२.३२५.२८ ॥
Yo sigo toda esa compilación de la liberación triple, libre de apego, moviéndome solo, establecido en el estado supremo.
12.325.29
वैराग्यं पुनरेतस्य मोक्षस्य परमो विधिः ।
ज्ञानादेव च वैराग्यं जायते येन मुच्यते ॥ १२.३२५.२९ ॥
De nuevo, la regla suprema de esta liberación es el desapego; y el desapego nace del conocimiento solamente, por el cual uno se libera.
12.325.30
ज्ञानेन कुरुते यत्नं यत्नेन प्राप्यते महत् ।
महद्द्वन्द्वप्रमोक्षाय सा सिद्धिर्या वयोतिगा ॥ १२.३२५.३० ॥
Por el conocimiento uno pone esfuerzo, y por el esfuerzo se alcanza esa gran perfección, para la gran liberación de los pares de opuestos; esa perfección está más allá de la edad.
12.325.31
सेयं परमिका सिद्धिः प्राप्ता निर्द्वन्द्वता मया ।
इहैव गतमोहेन चरता मुक्तसङ्गिना ॥ १२.३२५.३१ ॥
Esta es la suprema perfección: he alcanzado la libertad de los pares de opuestos, aquí mismo, con la ilusión disipada, andando libre de apego.
12.325.32
यथा क्षेत्रं मृदुभूतमद्भिराप्लावितं तथा ।
जनयत्यङ्कुरं कर्म नृणां तद्वत्पुनर्भवम् ॥ १२.३२५.३२ ॥
Como un campo ablandado y empapado de agua produce un brote, así las acciones de los hombres producen un nuevo nacimiento.
12.325.33
यथा चोत्तापितं बीजं कपाले यत्रतत्र वा ।
प्राप्याप्यङ्कुरहेतुत्वमबीजत्वान्न जायते ॥ १२.३२५.३३ ॥
Y así como una semilla tostada, puesta sobre un tiesto o en cualquier otro lugar, no brota, aunque tenga la capacidad de producir un brote, porque ya no tiene la naturaleza de semilla.
12.325.34
तद्वद्भगवताऽनेन शिखाप्रोक्तेन भिक्षुणा ।
ज्ञानं कृतमबीजं मे विषयेषु न जायते ॥ १२.३२५.३४ ॥
De la misma manera, por este venerable mendicante enseñado por Śikhā, mi conocimiento ha sido hecho sin semilla, de modo que no brota hacia los objetos de los sentidos.
12.325.35
नामिरज्यति कस्मिंश्चिन्नानर्थे न परिग्रहे ।
नाभिरज्यति चैतेषु व्यर्थत्वाद्रागरोषयोः ॥ १२.३२५.३५ ॥
Mi mente no se apega a nada: ni a lo que carece de valor ni a las posesiones; tampoco se apega a estas dos cosas, pues la pasión y la aversión son inútiles.
12.325.36
यश्च मे दक्षिणं बाहुं चन्दनेन समुक्षयेत् ।
सव्यं वाऽस्यापि यस्तक्षेत्समावेतावुभौ मम ॥ १२.३२५.३६ ॥
Quien unge mi brazo derecho con pasta de sándalo, o quien hiere mi brazo izquierdo, estos dos son iguales para mí.
12.325.37
सुखी सोऽहमवाप्तार्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
मुक्तसङ्गः स्थितो राज्ये विशिष्टोऽन्यैस्त्रिदण्डिभिः ॥ १२.३२५.३७ ॥
Soy feliz, habiendo alcanzado mi meta; considerando igual un terrón, una piedra y el oro, libre de apego, permanezco en el reino, distinguido de otros ascetas del tridaṇḍa.
12.325.38
मोक्षे हि त्रिविधा निष्ठा दृष्टाऽन्यैर्मोक्षवित्तमैः ।
ज्ञानं लोकोत्तरं यच्च सर्वत्यागश्च कर्मणाम् ॥ १२.३२५.३८ ॥
En la liberación, los mejores conocedores de la liberación han visto tres caminos firmes: el conocimiento que trasciende el mundo y la renuncia a todas las acciones.
12.325.39
ज्ञाननिष्ठां वदन्त्येके मोक्षशास्त्रविदो जनाः ।
कर्मनिष्ठां तथैवान्ये यतयः सूक्ष्मदर्शिनः ॥ १२.३२५.३९ ॥
Algunos, conocedores de las escrituras de la liberación, hablan de la vía del conocimiento; del mismo modo, otros ascetas de mirada sutil hablan de la vía de la acción.
12.325.40
प्रहायोभयमप्येव ज्ञानं कर्म च केवलम् ।
तृतीयेयं समाख्याता निष्ठा तेन महात्मना ॥ १२.३२५.४० ॥
Abandonando ambos, el conocimiento y la acción, o incluso cada uno por separado, esta tercera vía ha sido declarada por aquel de alma grande.
12.325.41
यमे च नियमे चैव कामे द्वेषे परिग्रहे ।
माने दम्भे तथा स्नेहे सदृशास्ते कुटुम्बिभिः ॥ १२.३२५.४१ ॥
En la restricción y la observancia, en el deseo y la aversión, en la posesión, en el orgullo y la hipocresía, y asimismo en el afecto, son semejantes a los cabezas de familia.
12.325.42
त्रिदण्डादिषु यद्यस्ति मोक्षो ज्ञानेन केनचित् ।
छत्रादिषु कथं न स्यात्तुल्यहेतौ परिग्रहे ॥ १२.३२५.४२ ॥
Si hay liberación por algún conocimiento en el tridaṇḍa y cosas semejantes, ¿por qué no habría liberación en las posesiones como el parasol, que tienen causa igual?
12.325.43
येनयेन हि यस्यार्थः कारणेनेह कर्मणि ।
तत्तदालम्बते सर्वद्रव्ये स्वार्थपरिग्रहे ॥ १२.३२५.४३ ॥
Por cualquier medio que alguien tenga un fin en la acción aquí, se aferra a esa misma cosa entre todas las sustancias, para adquirir lo que sirve a su propio propósito.
12.325.44
दोषदर्शी तु गार्हस्थ्ये यो व्रजत्याश्रमान्तरे ।
उत्सृजन्परिगृह्णंश्च सोऽपि सङ्गान्न मुच्यते ॥ १२.३२५.४४ ॥
Pero quien, viendo faltas en la vida de casado, pasa a otra etapa de la vida, aun dejando y tomando, tampoco se libera de los apegos.
12.325.45
आधिपत्ये तथा तुल्ये निग्रहानुग्रहात्मके ।
राजभिर्भिक्षुकास्तुल्या मुच्यन्ते केन हेतुना ॥ १२.३२५.४५ ॥
En la soberanía igual, que consiste en castigar y favorecer, los mendicantes son iguales a los reyes; ¿por qué causa, entonces, quedan liberados?
12.325.46
अथ सत्याधिपत्येऽपि ज्ञानेनैवेह केवलम् ।
मुच्यन्ते किं न मुच्यन्ते पदे परमके स्थिताः ॥ १२.३२५.४६ ॥
Ahora bien, si en la verdadera soberanía también aquí se es liberado solo por el conocimiento, ¿por qué no quedan liberados los establecidos en el estado supremo?
12.325.47
काषायधारणं मौण्ड्यं त्रिविष्टब्धं कमण्डलुम् ।
लिङ्गान्युत्पथभूतानि न मोक्षायेति मे मतिः ॥ १२.३२५.४७ ॥
Vestir ropas de color azafrán, la cabeza rapada, el bastón triple y el cuenco de agua: estas señales exteriores, extraviadas del camino recto, no conducen a la liberación; tal es mi opinión.
12.325.48
यदि सत्यपि लिङ्गेऽस्मिञ्ज्ञानमेवात्र कारणम् ।
निर्मोक्षायेह दुःखस्य लिङ्गमात्रं निरर्थकम् ॥ १२.३२५.४८ ॥
Si, aun estando presente esta señal, el conocimiento es aquí la única causa, entonces la mera señal exterior es inútil para la liberación completa del sufrimiento.
12.325.49
अथवा दुःखशैथिल्यं वीक्ष्य लिङ्गे कृता मतिः ।
किं तदेवार्थसामान्यं छत्रादिषु न लक्ष्यते ॥ १२.३२५.४९ ॥
¿O bien, al ver el alivio del sufrimiento, has puesto tu mente en la señal exterior? ¿Por qué no se ve ese mismo propósito común en los parasoles y cosas semejantes?
12.325.50
आकिञ्चन्ये न मोक्षोस्ति कैञ्चन्ये नास्ति बन्धनम् ।
कैञ्चन्ये चेतरे चैव जन्तुर्ज्ञानेन मुच्यते ॥ १२.३२५.५० ॥
No hay liberación en no tener nada, y no hay ligadura en tener algo. Teniendo algo, y también en el otro estado, el ser vivo es liberado por el conocimiento.
12.325.51
तस्माद्धर्मार्थकामेषु तथा राज्यपरिग्रहे ।
बन्धनायतनेष्वेषु विद्ध्यबन्धे पदे स्थितम् ॥ १२.३२५.५१ ॥
Por tanto, sabe que, en el dharma, la riqueza y el deseo, y asimismo en la aceptación de la realeza, en estos lugares de ligadura, uno se mantiene establecido en el estado libre de ataduras.
12.325.52
राज्यैश्वर्यमयः पाशः स्नेहायतनबन्धनः ।
मोक्षाश्मनिशितेनेह च्छिन्नस्त्यागासिना मया ॥ १२.३२५.५२ ॥
El lazo hecho de realeza y soberanía, que ata con la ligadura de la sede del afecto, lo he cortado aquí con la espada del renunciamiento, afilada en la piedra de la liberación.
12.325.53
सोहमेवं गतो मुक्तो जातास्थस्त्वयि भिक्षुकि ।
अयथार्थं हि ते वर्णं वक्ष्यामि शृणु तन्मम ॥ १२.३२५.५३ ॥
Habiendo ido así, estoy liberado; oh mendiga, en ti ha surgido mi confianza. Tu aspecto no es en verdad lo que parece; te lo diré, escucha mis palabras.
12.325.54
सौकुमार्यं तथा रूपं वपुरग्र्यं तथा वयः ।
तवैतानि समस्तानि नियमश्चेति संशयः ॥ १२.३२५.५४ ॥
Tu delicadeza, tu belleza, tu cuerpo excelente y tu juventud: todo esto junto suscita dudas sobre tu observancia de la disciplina.
12.325.55
यच्चाप्यननुरूपं ते लिङ्गस्यास्य विचेष्टितम् ।
मुक्तोऽयं स्यान्न वेति स्याद्धर्षितो मत्परिग्रहः ॥ १२.३२५.५५ ॥
Y esta conducta tuya no es propia de la marca del asceta — hay duda sobre si él está liberado o no; mi aceptación, sin embargo, trae alegría.
12.325.56
न च कामसमायुक्ते युक्तेऽप्यस्ति त्रिदण्डके ।
न रक्ष्यते त्वया चेदं न मुक्तस्यास्ति गोपना ॥ १२.३२५.५६ ॥
Aunque esté unido al deseo, o incluso unido al triple bastón, si tú no lo proteges, no hay ocultación posible para quien está liberado.
12.325.57
मत्पक्षसंश्रयाच्चायं शृणु यस्ते व्यतिक्रमः ।
आश्रयन्त्याः स्वभावेन मम पूर्वपरिग्रहम् ॥ १२.३२५.५७ ॥
Escucha esta transgresión tuya, nacida de tomar refugio en mi lado: tú, que por naturaleza buscaste refugio, respecto a mi aceptación anterior de una esposa.
12.325.58
प्रवेशस्ते कृतः केन मम राष्ट्रे पुरेपि वा ।
कस्य वा सन्निकर्षात्त्वं प्रविष्टा हृदयं मम ॥ १२.३२५.५८ ॥
¿Quién hizo tu entrada en mi reino o en la ciudad? ¿O por la cercanía de quién entraste en mi corazón?
12.325.59
वर्णप्रवरमुख्याऽसि ब्राह्मणी क्षत्रियस्त्वहम् ।
नावयोरेकयोगोऽस्ति मा कृथा वर्णसंकरम् ॥ १२.३२५.५९ ॥
Tú eres una brahmana, la principal entre las mejores de las castas, y yo soy kṣatriya. No hay una unión única entre nosotros dos; no provoques una mezcla de castas.
12.325.60
वर्तसे मोक्षधर्मेण त्वं गार्हस्थ्येऽहमाश्रमे ।
अयं चापि सुकष्टस्ते द्वितीयाश्रमसंकरः ॥ १२.३२५.६० ॥
Tú te conduces según el dharma de la liberación, mientras yo estoy en la etapa de cabeza de familia. Y esta mezcla de la segunda etapa de la vida sería también muy penosa para ti.
12.325.61
सगोत्रां वाऽसगोत्रां वा न वेद त्वां न वेत्थ माम् ।
सगोत्रमाविशन्त्यास्ते तृतीयो गोत्रसंकरः ॥ १२.३२५.६१ ॥
No sabes si eres del mismo linaje (sagotra) o de otro linaje, ni me conoces a mí. Entrar en uno del mismo linaje es la tercera mezcla de linajes (gotra-saṃkara).
12.325.62
अथ जीवति ते भर्ता प्रोषितोप्यथवा क्वचित् ।
अगम्या परभार्येति चतुर्थो धर्मसंकरः ॥ १२.३२५.६२ ॥
Ya sea que tu esposo esté vivo o haya partido a algún lugar lejano, la esposa de otro es inaccesible (agamyā). Esta es la cuarta mezcla del deber (dharma-saṃkara).
12.325.63
सा त्वमेतान्यकार्याणि कार्यापेक्षा व्यवस्यसि ।
अविज्ञानेन वा युक्ता मिथ्याज्ञानेन वा पुनः ॥ १२.३२५.६३ ॥
Buscando tu propio fin, decides estos actos impropios, ya sea por ignorancia o, de nuevo, unida a un conocimiento falso.
12.325.64
अथवापि स्वतन्त्राऽसि स्वदोषेणेह केनचित् ।
यदि किंचिच्छ्रुतं तेऽस्ति सर्वं कृतमनर्थकम् ॥ १२.३२५.६४ ॥
O bien eres libre, por culpa tuya, aquí por alguna razón. Si has oído algo, entonces todo ha sido hecho inútilmente.
12.325.65
इदमन्यत्तृतीयं ये भावस्पर्शविघातकम् ।
दुष्टायाऽलक्ष्यते लिङ्गं विवृण्वत्या प्रकाशितम् ॥ १२.३२५.६५ ॥
Este es otro tercer signo, que destruye el contacto del sentimiento. Se ve como la marca de una mujer perversa que se revela.
12.325.66
न मय्येवाभिसन्धिस्ते जयैषिण्या जये कृतः ।
येयं मत्परिषत्कृत्स्ना चेतुमिच्छसि तामपि ॥ १२.३२५.६६ ॥
Tu intención no está dirigida hacia mí, tú que buscas la victoria en la victoria. Deseas conocer incluso toda esta mi asamblea.
12.325.67
तथाऽर्हतस्ततश्च त्वं दृष्टिं स्वां प्रतिमुञ्चसि ।
मत्पक्षप्रतिघाताय स्वपक्षोद्भवनाय च ॥ १२.३२५.६७ ॥
Así, con razón, y luego diriges tu propia mirada contra mi bando para derribarlo y para levantar el tuyo.
12.325.68
सा स्वेनामर्षजेन त्वमृद्धिमोहेन मोहिता ।
भूयः सृजसि योगांस्त्वं विषामृतमिवैकताम् ॥ १२.३२५.६८ ॥
Engañado por la ofuscación de la prosperidad, nacida de tu propia ira, vuelves a idear estratagemas, como si hicieras uno al veneno y al néctar.
12.325.69
इच्छतोरत्र यो लाभः स्त्रीपुंसोरमृतोपमः ।
अलाभश्चापि रक्तस्य सोपि दोषो विषोषमः ॥ १२.३२५.६९ ॥
La ganancia aquí para la mujer y el hombre que desean es como el néctar; y la pérdida para el apegado, esa falta también es como el veneno.
12.325.70
मा त्याक्षीः साधु जानीष्व स्वशास्त्रमनुपालय ।
कृतेयं हि विजिज्ञासा मुक्तो नेति त्वया मम ॥ १२.३२५.७० ॥
No lo abandones; sabe bien y observa tu propio śāstra. Esto se hizo como mi prueba; no es que tú me hayas liberado de ello.
12.325.71
एतत्सर्वं प्रतिच्छन्नं मयि नार्हसि गूहितम् ।
सा यदि त्वं स्वकार्येण यद्यन्यस्य महीपतेः।
तत्त्वमत्र प्रतिच्छन्ना मयि नार्हसि गूहितम् ॥ १२.३२५.७१ ॥
No te corresponde ocultarme todo esto que está escondido. Si aquí está oculto por tu propio asunto, o por el asunto de algún otro señor de la tierra, no debes ocultármelo.
12.325.72
न राजानं मृषा गच्छेन्न द्विजातिं कथंचन ।
न स्त्रियं स्त्रीगुणोपेतां हन्युर्ह्येते मृषागताः ॥ १२.३२५.७२ ॥
No se debe acudir falsamente a un rey, ni de ninguna manera a un brahmán, ni a una mujer dotada de cualidades femeninas; quienes acudan con falsedad, en verdad los destruirían.
12.325.73
राज्ञां हि बलमैश्वर्यं ब्रह्म ब्रह्मविदां बलम् ।
रूपयौवनसौभाग्यं स्त्रीणां बलमनुत्तमम् ॥ १२.३२५.७३ ॥
La fuerza de los reyes es el poder soberano, la de los conocedores de Brahman es Brahman, y la fuerza incomparable de las mujeres son la belleza, la juventud y la buena fortuna.
12.325.74
अत एतैर्बलैरेव बलिनः स्वार्थमिच्छता ।
आर्जवेनाभिगन्तव्या विनाशाय ह्यनार्जवम् ॥ १२.३२५.७४ ॥
Por tanto, quien desea su propio fin debe acercarse a los poderosos con estas mismas fuerzas y con rectitud, pues la falsedad sólo conduce a la ruina.
12.325.75
सा त्वं जातिं श्रुतं वृत्तं भावं प्रकृतिमात्मनः ।
कृत्यमागमने चैव वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ १२.३२५.७५ ॥
Tú, mujer, debes decir con verdad tu linaje, tu saber, tu conducta, tu carácter y tu naturaleza, así como el propósito de tu llegada.
12.325.76
इत्येतैरसुखैर्वाक्यैरयुक्तैरसमञ्जसैः ।
प्रत्यादिष्टा नरेन्द्रेण सुलभा न व्यकम्पत ॥ १२.३२५.७६ ॥
Aunque el señor de los hombres la rechazó con estas palabras desagradables, impropias e incoherentes, Sulabhā no tembló.
12.325.77
उक्तवाक्ये तु नृपतौ सुलभा चारुदर्शना ।
ततश्चारुतरं वाक्यं प्रचक्रामाथ भाषितुम् ॥ १२.३२५.७७ ॥
Cuando el rey terminó de hablar, Sulabhā de bello rostro comenzó a pronunciar palabras aún más gráciles.
12.325.78
सुलभोवाच ।
नवभिर्नवभिश्चैव दोषैर्वाग्बुद्धिदूषणैः।
अपेतमुपपन्नार्थमष्टादशगुणान्वितम् ॥ १२.३२५.७८ ॥
Sulabhā dijo: palabra libre de nueve y nueve defectos y de las faltas del habla y del intelecto, con sentido, y dotada de dieciocho virtudes.
12.325.79
सौक्ष्म्यं साङ्ख्यक्रमौ चोभौ निर्णयः सप्रयोजनः ।
पञ्चैतान्यर्थजातानि वाक्यमित्युच्यते नृप ॥ १२.३२५.७९ ॥
La sutileza, ambos el orden de enumeración y la conclusión con su propósito — estas cinco son las categorías del significado; oh rey, se llaman 'oración' (vākya).
12.325.80
एषामेकैकशोऽर्थानां सौक्ष्म्यादीनां स्वलक्षणम् ।
शृणु संसार्यमाणानां पदार्थपदवाक्यतः ॥ १२.३२५.८० ॥
Escucha la característica propia de cada uno de estos — la sutileza y los demás — tal como se recorren mediante el significado de la palabra, la palabra y la oración.
12.325.81
ज्ञानं ज्ञेयेषु भिन्नेषु यदा भेदेन वर्तते ।
तत्रातिशयिनी बुद्धिस्तत्सौक्ष्म्यमिति वर्तते ॥ १२.३२५.८१ ॥
Cuando el conocimiento opera con distinción entre objetos de conocimiento diversos, y el intelecto allí es sobresaliente, eso se llama sutileza.
12.325.82
दोषाणां च गुणानां च प्रमाणं प्रविभागतः ।
कंचिदर्थमभिप्रेत्य सा सङ्ख्येत्युपधार्यताम् ॥ १२.३२५.८२ ॥
La medida de las faltas y de las cualidades, debidamente dividida, con algún propósito en mente — entiende que esto es la 'enumeración' (saṅkhyā).
12.325.83
इदं पूर्वमिदं पश्चाद्वक्तव्यं यद्विवक्षितम् ।
क्रमयोगं तमप्याहुर्वाक्यं वाक्यविदो जनाः ॥ १२.३२५.८३ ॥
'Esto primero, esto después' — lo que se quiere decir debe decirse; los conocedores de las oraciones llaman a esa combinación de orden también 'oración' (vākya).
12.325.84
धर्मकामार्थमोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषतः ।
इदं तदिति वाक्यान्ते प्रोच्यते स विनिर्णयः ॥ १२.३२५.८४ ॥
Habiendo prometido particularmente en cuanto a dharma, deseo, riqueza y liberación, al final de la oración se declara 'esto es aquello' — esa es la conclusión firme.
12.325.85
इच्छाद्वेषभवैर्दुःखैः प्रकर्षो यत्र जायते ।
तत्र या नृपते वृत्तिस्तत्प्रयोजनमिष्यते ॥ १२.३२५.८५ ॥
Allí donde el dolor nacido del deseo y la aversión alcanza su máximo, oh rey, la conducta que se sigue es considerada su propósito.
12.325.86
तान्येतानि यथोक्तानि सौक्ष्म्यादीनि जनाधिप ।
एकार्थसमवेतानि वाक्यं मम निशामय ॥ १२.३२५.८६ ॥
Oh señor de los pueblos, estas cualidades, la sutileza y las demás, tal como se han declarado, convergen todas en un solo sentido. Ahora escucha mi enunciado.
12.325.87
उपेतार्थमभिन्नार्थं न्यायवृत्तं न चाधिकम् ।
नाश्लक्ष्णं न च संदिग्धं वक्ष्यामि परमं ततः ॥ १२.३२५.८७ ॥
Entonces pronunciaré la palabra suprema: la que tiene un sentido claro e indiviso, un modo justo, no es excesiva ni tosca, y está libre de duda.
12.325.88
न गुर्वक्षरसंयुक्तं पराङ्युखपदं न च ।
नानृतं न त्रिवर्गेण विरुद्धं नाप्यसंस्कृतम् ॥ १२.३२५.८८ ॥
No unido a sílabas pesadas, no con palabras apartadas, no falso, no contrario a las tres metas de la vida, ni tampoco sin pulir.
12.325.89
न न्यूनं नष्टशब्दं वा व्युत्क्रमाभिहितं न च ।
सदोषमभिकल्पेन निष्कारणमहेतुकम् ॥ १२.३२५.८९ ॥
No deficiente, no con palabras perdidas, no dicho en orden invertido, no defectuoso, no fabricado por suposición, no sin causa y sin razón.
12.325.90
कामात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्दैन्याच्चानार्थकात्तथा ।
ह्रीतोऽनुक्रोशतो मानान्न वक्ष्यामि कथंचन ॥ १२.३२५.९० ॥
Por deseo, ira, miedo, avaricia, humildad o aflicción, y por falta de propósito; asimismo por vergüenza, compasión u orgullo — de ningún modo hablaré.
12.325.91
वक्ता श्रोता च वाक्यं च यदा त्वविकलं नृप ।
स ममेति विवक्षायां तदा सोर्थः प्रकाशते ॥ १२.३२५.९१ ॥
Oh rey, cuando el orador, el oyente y el discurso están todos completos, y hay un deseo de hablar con la idea 'esto es mío', entonces su significado se manifiesta.
12.325.92
वक्तव्ये तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते ।
स्वार्थमाह परार्थं तत्तदा वाक्यं न रोहति ॥ १२.३२५.९२ ॥
Cuando, respecto a lo que debe decirse, el orador desprecia al oyente y habla de su propio interés y no del de otro, entonces ese discurso no echa raíces.
12.325.93
अथ यः स्वार्थमुत्सृज्य परार्थं प्राह मानवः ।
विशङ्का जायते तस्मिन्वाक्यं तदपि दोषवत् ॥ १२.३२५.९३ ॥
Y surge la sospecha incluso sobre el hombre que abandona su propio interés y habla del de otro; por eso también su discurso se vuelve defectuoso.
12.325.94
यस्तु वक्ता द्वयोरर्थमविरुद्धं प्रभाषते ।
श्रोतुश्चैवात्मनश्चैव स वक्ता नेतरो नृप ॥ १२.३२५.९४ ॥
Pero el orador que pronuncia palabras que sirven al oyente y a sí mismo, sin contradicción, oh rey, ese es el verdadero orador, y ningún otro.
12.325.95
तदर्थवदिदं वाक्यमुपेतं वाक्यसंपदा ।
अविक्षिप्तमना राजन्नेकाग्रः श्रोतुमर्हसि ॥ १२.३२५.९५ ॥
Este discurso, oh rey, tiene sentido y está dotado de la excelencia de la buena palabra; con la mente sin distracciones y atención concentrada debéis escucharlo.
12.325.96
काऽसि कस्य कुतो वेति त्वयाऽहमिति चोदिता ।
तत्रोत्तरमिदं वाक्यं राजन्नेकमनाः शृणु ॥ १२.३२५.९६ ॥
Cuando se te pregunte: '¿Quién eres, de quién eres y de dónde vienes?', esta es la respuesta; escucha con mente única, oh rey.
12.325.97
यथा जतु च काष्ठं च पांसवश्चोदबिन्दवः ।
सुश्लिष्टानि तथा राजन्प्राणिनामिह संभवः ॥ १२.३२५.९७ ॥
Como la laca, la madera, el polvo y las gotas de agua se unen firmemente, así, oh rey, aquí surge el origen de los seres vivos.
12.325.98
शब्दः स्पर्शो रसो रूपं गन्धः पञ्चेन्द्रियाणि च ।
पृथगात्मा दशात्मानं संश्लिष्टा जतुकाष्ठवत्।
न चैषां चोदना काचिदस्तीत्येष विनिश्चयः ॥ १२.३२५.९८ ॥
El sonido, el tacto, el gusto, la forma, el olor y los cinco sentidos, el yo separado y el yo décuplo, están unidos como la laca y la madera. No hay impulso alguno para ellos; esta es la conclusión firme.
12.325.99
एकैकस्येह विज्ञानं नास्त्यात्मनि तथा परे ।
न वेद चक्षुश्चक्षुष्ट्वं श्रोत्रं नात्मनि वर्तते ॥ १२.३२५.९९ ॥
Aquí, el conocimiento de cada uno no está en el yo, ni tampoco en otro. El ojo no conoce su propio poder de ver; el oído no reside en el yo.
12.325.100
तथैव व्यभिचारेण न वर्तन्ते परस्परम् ।
प्रश्लिष्टं च न जानन्ति यथाऽऽप इव पांवसः ॥ १२.३२५.१०० ॥
De igual modo, por desviación no actúan unos sobre otros; aunque estrechamente unidos, no se conocen, como las partículas de polvo no conocen las aguas con las que están.
12.325.101
वाह्यानन्यानपेक्षन्ते गुणांस्तानपि मे शृणु ।
रूपं चक्षुः प्रकाशश्च दर्शने हेतवस्त्रयः ॥ १२.३२५.१०१ ॥
Dependen de cualidades externas y otras; escucha también de mí esas cualidades. La forma, el ojo y la luz son las tres causas de la visión.
12.325.102
यथैवात्र तथाऽन्येषु ज्ञानज्ञेयेषु हेतवः ।
ज्ञानज्ञेयांतरेतस्मिन्मनो नामापरो गुणः ॥ १२.३२५.१०२ ॥
Como aquí, así también en otros, las causas están entre lo que conoce y lo conocido. Entre el conocimiento y lo cognoscible hay otra cualidad, llamada mente.
12.325.103
विचारयति येनायं निश्चये साध्वसाधुनी ।
द्वादशस्त्वपरस्तत्र बुद्धिर्नाम गुणः स्मृतः।
येंन संशयपूर्वेषु बोद्धव्येषु व्यवस्यति ॥ १२.३२५.१०३ ॥
Por lo cual uno examina lo bueno y lo no bueno al decidir; allí se recuerda, como duodécima, otra cualidad llamada intelecto (buddhi). Por lo cual uno resuelve en las cosas que han de conocerse y que van precedidas de duda.
12.325.104
अथ द्वादशके तस्मिन्सत्वं नामापरो गुणः ।
महासत्वोऽल्पसत्वो वा जन्तुयेनानुमीयते ॥ १२.३२५.१०४ ॥
Ahora, en esa duodécima hay otra cualidad llamada sattva (fortaleza interior), por la cual se infiere que un ser vivo es de gran o de poca fortaleza.
12.325.105
क्षेत्रज्ञ इति चाप्यन्यो गुणस्तत चतुर्दशः ।
ममायमिति येनायं मन्यते न ममेति च ॥ १२.३२५.१०५ ॥
Otra cualidad se llama kṣetrajña (conocedor del campo), y luego la decimocuarta. Por la cual uno piensa: 'esto es mío' y 'esto no es mío'.
12.325.106
अथ पञ्चदशो राजन्गुणस्तत्रापरः स्मृतः ।
पृथक्कालसमूहस्य सामग्र्यं तदिहोच्यते ॥ १२.३२५.१०६ ॥
Ahora, oh rey, allí se recuerda otra cualidad decimoquinta: lo que aquí se llama la totalidad del conjunto de tiempos separados.
12.325.107
गुणस्त्वेकोऽपरस्तत्र संघात इति षोडशः ।
आकृतिर्व्यक्तिरित्येतौ गुणो यस्मिन्समाश्रितौ ॥ १२.३२५.१०७ ॥
Hay otra cualidad, la decimosexta, llamada saṃghāta (agregación), en la que se apoyan ambas, la forma y la manifestación.
12.325.108
सुखासुखे जन्ममृत्यू लाभालाभौ प्रियाप्रिये ।
इति चैकोनर्विशोऽयं द्वन्द्वयोग इति स्मृतः ॥ १२.३२५.१०८ ॥
Placer y dolor, nacimiento y muerte, ganancia y pérdida, lo querido y lo no querido: así se recuerda este decimonoveno, la unión de pares.
12.325.109
ऊर्ध्वमेकोनर्विशत्या कालो नामापरो गुणः ।
इतीमं विद्धि विंशत्या भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ १२.३२५.१०९ ॥
Más allá de veinte, por la cuenta de veintinueve, existe otra cualidad llamada Kāla. Sabe esto: por las veinte se dan el origen y la disolución de los seres.
12.325.110
विंशकश्चैव संघातो महाभूतानि पञ्च च ।
सदसद्भवायोगौ तु गुणावन्यौ प्रकाशकौ ॥ १२.३२५.११० ॥
El vigésimo también es un agregado, y también lo son los cinco grandes elementos. Pero el origen y la unión del ser y del no-ser son otras dos cualidades que iluminan.
12.325.111
इत्येवं विंशतिश्चैव गुणाः सप्त च ये स्मृताः ।
विधिः शुक्रं बलं चेति त्रय एते गुणाः परे ॥ १२.३२५.१११ ॥
Así se recuerdan veinte y siete cualidades; el destino, la simiente vital y la fuerza: estas tres son las cualidades supremas.
12.325.112
एवं विंशच्च दश च कलाः संख्यानतः स्मृताः ।
समग्रा यत्र वर्तन्ते तच्छरीरमिति स्मृतम् ॥ १२.३२५.११२ ॥
Así se recuerdan por enumeración veinte y diez partes. Allí donde todas ellas permanecen juntas, eso se llama cuerpo.
12.325.113
अव्यक्तं प्रकृतिं त्वासां कलानां कश्चिदिच्छति ।
व्यक्तं चासां तथैवान्यः स्थूलदर्शी प्रपश्यति ॥ १२.३२५.११३ ॥
Alguien desea conocer la naturaleza no manifestada de estas partes; otro, de mirada superficial, ve su forma manifiesta.
12.325.114
अव्यक्तं यदि वा व्यक्तं द्वयं वाऽथ चतुष्टयम् ।
प्रकृतिं सर्वभूतानां पश्यन्त्यध्यात्मचिन्तकाः ॥ १२.३२५.११४ ॥
Ya sea no manifestada o manifiesta, ya sean dos o cuatro, los contemplativos del sí mismo ven la naturaleza primordial de todos los seres.
12.325.115
सेयं प्रकृतिरव्यक्ता कलाभिर्व्यक्ततां गता ।
ततोऽहं त्वं च राजेन्द्र चे चाप्यन्ये शरीरिणः। ॥ १२.३२५.११५ ॥
Esta Prakṛti no manifestada, por sus partes, ha llegado a la manifestación. De ella somos yo, tú, oh señor de reyes, y los demás seres encarnados.
12.325.116
विन्दुन्यासादयोऽवस्थाः शुक्रशोणितसंभवाः ।
यासामेव निपातेन कललं नाम जायते ॥ १२.३२५.११६ ॥
Las etapas que comienzan con el depósito de la gota, nacidas del semen y la sangre; por la caída de estas surge el estado llamado kalala.
12.325.117
कललाद्बुद्बुदोत्पत्तिः पेशी वा बुद्बुदात्स्मृता ।
पेश्यास्त्वङ्गाभिनिर्वृत्तिर्नखरोमाणि चाङ्गतः ॥ १२.३२५.११७ ॥
De kalala surge la burbuja; o de la burbuja se recuerda el bulto de carne. Del bulto procede la formación de los miembros, y de los miembros las uñas y el pelo.
12.325.118
संपूर्णे नवमे मासि जन्तोर्जातस्य मैथिल ।
जायते नामरूपत्वं स्त्रीपुमान्वेति लिङ्गतः ॥ १२.३२५.११८ ॥
Cuando se completa el noveno mes, oh Maithila, la criatura nacida adquiere nombre y forma; por sus signos de sexo se vuelve mujer o varón.
12.325.119
जातमात्रं तु तद्रूपं दृष्ट्वा ताम्रनखाङ्गुलि ।
कौमारं रूपमापन्नं रूपवानुपलभ्यते ॥ १२.३२५.११९ ॥
Al ver esa forma recién nacida, con uñas y dedos color cobre, el dotado de forma se percibe como alcanzado la forma de la niñez.
12.325.120
कौमाराद्यौवनं चापि स्थावीर्यं चापि यौवनात् ।
अनेन क्रमयोगेन पूर्वं पूर्वं न लभ्यते ॥ १२.३२५.१२० ॥
De la niñez surge la juventud, y de la juventud también el vigor firme; por este proceso sucesivo, los estados anteriores no se recuperan.
12.325.121
कलानां पृथगर्थानां प्रतिभेदः क्षणे क्षणे ।
वर्तते सर्वभूतेषु सौक्ष्म्यात्तु न विभाव्यते ॥ १२.३२५.१२१ ॥
En las distintas fases del tiempo, a cada instante ocurre un cambio en todos los seres, pero por su sutileza no se percibe.
12.325.122
न चैषामप्ययो राजँल्लक्ष्यते प्रभवो न च ।
अवस्थायामवस्थायां दीपस्येवार्चिषो गतिः ॥ १२.३२५.१२२ ॥
Oh rey, ni su curso ni su origen se ven; como el movimiento de la llama de una lámpara, cambian en cada estado.
12.325.123
तस्याप्येवंप्रभावस्य सदश्वस्येव धावतः ।
अजस्रं सर्वलोकस्य कः कुतो वा न वा कुतः ॥ १२.३२५.१२३ ॥
Incluso para aquel de tal poder que corre incesantemente como un buen caballo, para todo el mundo, ¿quién es, de dónde viene, o de dónde no viene?
12.325.124
कस्येदं कस्य वा नेदं कुतो वेदं न वा कुतः ।
संबन्धः कोऽस्ति भूतानां स्वैरप्यवयवैरिह ॥ १२.३२५.१२४ ॥
¿De quién es esto, o de quién no es? ¿De dónde es esto, o de dónde no es? ¿Qué relación tienen aquí los seres incluso con sus propias partes?
12.325.125
यथाऽऽदित्यान्मणेश्चापि वीरुद्भ्यश्चैव पावकः ।
जायन्त्येवं समुदयात्कलानामिह जन्तवः ॥ १२.३२५.१२५ ॥
Así como el fuego surge del sol, de una gema y también de las plantas, así aquí los seres vivos surgen del surgimiento de las fases del tiempo.
12.325.126
आत्मन्येवात्मनाऽऽत्मानं यथा त्वमनुपश्यसि ।
एवमेवात्मनाऽऽत्मानमन्यस्मिन्किं न पश्यसि ॥ १२.३२५.१२६ ॥
Así como tú percibes el yo en el yo mismo por el yo, ¿por qué no ves el yo en otro de la misma manera?
12.325.127
यद्यात्मनि परस्मिंश्च समतामध्यवस्यसि ।
अथ मां काऽसि कस्येति किमर्थमनुपृच्छसि ॥ १२.३२५.१२७ ॥
Si has resuelto la ecuanimidad hacia ti mismo y hacia los demás, ¿por qué preguntas quién soy y de quién soy?
12.325.128
इदं मे स्यादिदं नेति द्वन्द्वैर्मुक्तस्य मैथिल ।
काऽसि कस्य कुतो वेति वचनैः किं प्रयोजनम् ॥ १२.३२५.१२८ ॥
Oh Maithila, para quien está libre de los pares de opuestos, ¿qué significa decir 'esto puede ser mío' o 'esto no es mío'? ¿Qué sentido tienen palabras como '¿quién eres, de quién eres, de dónde eres?'
12.325.129
रिपौ मित्रेऽथ मध्यस्थे विजये सन्धिविग्रहे ।
कृतवान्यो महीपालः किं तस्मिन्मुक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१२९ ॥
En un rey que ha actuado con igual ánimo hacia el enemigo, el amigo, el neutral, en la victoria, y en la paz y la guerra, ¿cuál es la señal de la liberación?
12.325.130
त्रिवर्गं सप्तधा न्यस्तं यो न वेदेह कर्मसु ।
सङ्गवान्यस्त्रिवर्गे च किं तस्मिन्मुक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१३० ॥
En quien no conoce en las acciones las tres metas, distribuidas en siete partes, y permanece apegado a las tres metas, ¿cuál es la señal de la liberación?
12.325.131
प्रिये वाऽप्यप्रिये वाऽपि दुर्बले बलवत्यपि ।
यस्य नास्ति समं चक्षुः किं तस्मिन्मक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१३१ ॥
En quien no tiene una mirada igual hacia lo querido o lo odiado, lo débil o lo fuerte, ¿cuál es la señal de la liberación?
12.325.132
तदयुक्तस्य ते मोक्षे योऽभिमानो भवेन्नृप ।
सुहृद्भिः सन्निवार्यस्तेऽविरक्तस्येव भेषजम् ॥ १२.३२५.१३२ ॥
Por tanto, oh rey, como aún no estás firme en el yoga, el orgullo que surge en ti respecto a la liberación debe ser contenido por tus amigos, como la medicina para quien no está desapegado.
12.325.133
तानि तान्यनुसंदृश्य सङ्गस्थानान्यरिंदम् ।
आत्मनाऽऽत्मनि संपश्य किमन्यन्मुक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१३३ ॥
Habiendo examinado cuidadosamente aquellos lugares de apego, oh domador de enemigos, contémplate a ti mismo en ti mismo por ti mismo; ¿qué otra señal de liberación hay?
12.325.134
इमान्यन्यानि सूक्ष्माणि मोक्षमाश्रित्य केनचित् ।
चतुरङ्गप्रवृत्तानि सङ्गस्थानानि मे शृणु ॥ १२.३२५.१३४ ॥
Acogiéndose a la liberación, uno conoce estos y otros sutiles lugares de apego, que actúan a través de cuatro miembros; escúchame.
12.325.135
य इमां पृथिवीं कृत्स्नामेकच्छत्रां प्रशास्ति ह ।
एकमेव स वै राजा पुरमध्यावसत्युत ॥ १२.३२५.१३५ ॥
El rey que gobierna toda esta tierra bajo un solo parasol habita en una sola ciudad.
12.325.136
तत्पुरे चैकमेवास्य गृहं यदधितिष्ठति ।
गृहे शयनमप्येकं निशायां यत्र लीयते ॥ १२.३२५.१३६ ॥
En esa ciudad tiene una sola casa que habita, y en esa casa una sola cama donde descansa de noche.
12.325.137
शय्यार्धं तस्य चाप्यत्र स्त्रीपूर्वमधितिष्ठति ।
तदनेन प्रसङ्गेन फलेनाल्पेन युज्यते ॥ १२.३२५.१३७ ॥
La mitad de su lecho también la ocupan aquí primero las mujeres; por ese apego se ve unido a un fruto pequeño.
12.325.138
एवमेवोपभोगेषु भोजनाच्छादनेषु च ।
गुणेष्वपरिमेयेषु निग्रहानुग्रहं प्रति ॥ १२.३२५.१३८ ॥
Del mismo modo hay apego en los placeres, en la comida y la vestimenta, en cualidades inconmensurables, y hacia el castigo y el favor.
12.325.139
परतन्त्रः सदा राजा स्वल्पे सोऽपि प्रसज्जते ।
सन्धिविग्रहयोगे च कुतो राज्ञः स्वतन्त्रता ॥ १२.३२५.१३९ ॥
El rey siempre depende de otros; incluso en un asunto menor queda atado. ¿Cómo, pues, puede un rey tener libertad en asuntos de paz y de guerra?
12.325.140
स्त्रीषु क्रीडाविहारेषु नित्यमस्यास्वतन्त्रता ।
मन्त्रे चामात्यसहिते कुतस्तस्य स्वतन्त्रता ॥ १२.३२५.१४० ॥
Ni siquiera en el juego y el placer con las mujeres tiene siempre libertad; ¿cómo, pues, la tendría en el consejo con sus ministros?
12.325.141
यदा ह्याज्ञापयत्यन्यांस्तत्रास्योक्ता स्वतन्त्रता ।
अवशः कार्यते तत्र तस्मिंस्तस्मिन्गुणे स्थितः ॥ १२.३२५.१४१ ॥
Sólo cuando da órdenes a otros se dice que tiene allí independencia; pero, establecido en cada una de esas cualidades, es obligado a actuar sin poder evitarlo.
12.325.142
स्वप्नकामो न लभते स्वप्तुं कार्यार्थिभिर्जनैः ।
शयने चाप्यनुज्ञातः सुप्त उत्थाप्यतेऽवशः ॥ १२.३२५.१४२ ॥
Aunque desea dormir, no logra hacerlo, pues quienes buscan sus asuntos no le dejan dormir; aun cuando se le permite descansar en el lecho, el rey dormido es despertado sin poder evitarlo.
12.325.143
स्नाह्यालभ पिब प्राश जुहुध्यगीन्यजेत्यपि ।
वदस्व शृणु चापीति विवशः कार्यते परैः ॥ १२.३२५.१४३ ॥
«Báñate, toca, bebe, come, ofrece en el fuego, sacrifica», «habla, escucha»: así, sin poder, es hecho actuar por otros.
12.325.144
अभिगम्याभिगम्यैवं याचन्ते सततं नराः ।
न चाप्युत्सहते दातुं वित्तरक्षी महाजनान् ॥ १२.३२५.१४४ ॥
Así, las gentes se acercan una y otra vez y piden sin cesar; pero el guardián de la riqueza ni siquiera se atreve a dar a los grandes hombres.
12.325.145
दाने कोशक्षयोऽप्यस्य वैरं चास्य प्रयच्छतः ।
क्षणेनास्योऽपवर्तन्ते दोषा वैराग्यकारकाः ॥ १२.३२५.१४५ ॥
Con la donación se agota su tesoro, y surge enemistad hacia quien da; sin embargo, en un instante se apartan de él las faltas que engendran desapego.
12.325.146
प्राज्ञाञ्शूरांस्तथा वैद्यानेकस्थानपि शङ्कते ।
भयमप्यनये राज्ञो यैश्च नित्यमुपास्यते ॥ १२.३२५.१४६ ॥
El rey sospecha de los sabios, de los héroes, de los médicos, incluso de quienes ocupan un solo puesto; y teme el mal de aquellos por quienes siempre es servido.
12.325.147
तथा चैते प्रदुष्यन्ति राजन्ये कीर्तिता मया ।
तथैवास्य भयं तेभ्यो जायते पश्य यादृशम् ॥ १२.३२५.१४७ ॥
Así como he descrito a estos entre los reyes, también se corrompen, y de ellos surge para él un temor semejante — mira de qué clase es ese temor.
12.325.148
सर्वः स्वेस्वे गृहे राजा सर्वः स्वेस्वे गृहे गृही ।
निग्रहानुग्रहौ कुर्वंस्तुल्यो जनक राजभिः ॥ १२.३२५.१४८ ॥
Todo cabeza de familia es rey en su propia casa, y todo señor de casa es rey en su hogar; ejerciendo castigo y favor, él, oh Janaka, es igual a los reyes.
12.325.149
पुत्रा दारास्तथैवात्मा कोशो मित्राणि संचयाः ।
परैः साधारणा ह्येते तैस्तैरेवास्य हेतुभिः ॥ १२.३२५.१४९ ॥
Los hijos, las esposas, igualmente el propio yo, el tesoro, los amigos y las acumulaciones: todos estos son comunes también a otros; por esas mismas causas son también suyos.
12.325.150
हतो देशः पुरं दग्धं प्रधानः कुञ्जरो मृतः ।
लोकसाधारणेष्वेषु मिथ्याज्ञानेन तप्यते ॥ १२.३२५.१५० ॥
La tierra es devastada, la ciudad quemada, el elefante principal muerto; por estas cosas, comunes al mundo, se atormenta con falso conocimiento.
12.325.151
अमुक्तो मानसैर्दुःखैरिच्छाद्वेषप्रियोद्भवैः ।
शिरोरोगादिभी रोगैस्तथैव विनिपातिभिः ॥ १२.३२५.१५१ ॥
No queda libre de los dolores de la mente, nacidos del deseo, la aversión y el apego, ni de enfermedades como los dolores de cabeza, ni asimismo de las calamidades que derriban.
12.325.152
द्वन्द्वैस्तैस्तैरुपहतः सर्वतः परिशङ्कितः ।
बहुभिः प्रार्थितं राज्यमुपास्ते गणयन्निशाः ॥ १२.३२५.१५२ ॥
Afligido por los pares de opuestos y por unas y otras penas, temeroso por todos lados, sirve al reino que muchos anhelan, contando las noches.
12.325.153
तदल्पसुखमत्यर्थं बहुदुःखमसारवत् ।
तृणाग्निज्वलनप्रख्यं फेनबुद्बुदसंनिभम् ॥ १२.३२५.१५३ ॥
Ese reino da muy poca dicha y mucho dolor; carece de sustancia; es como el ardor de un fuego de hierba, como espuma y burbuja.
12.325.154
को राज्यमभिपद्येत प्राप्य चोपशमं लभेत् ।
ममेदमिति यच्चेदं पुरं राष्ट्रं च मन्यसे ॥ १२.३२५.१५४ ॥
¿Quién, habiendo obtenido el reino, alcanzaría la paz? Tú piensas: «Esto es mío, esta ciudad y este reino son míos».
12.325.155
बलं कोशममात्यांश्च कस्यैतानि न वा नृप ।
मित्रामात्यपुरं राष्ट्रं दण्डः कोशो महीपतिः ॥ १२.३२५.१५५ ॥
El ejército, el tesoro, los ministros: ¿de quién son estos, oh rey, o no son de nadie? Aliados, ministros, ciudad, reino, fuerza, tesoro y el señor de la tierra: ¿de quién son?
12.325.156
सप्ताङ्गश्चैष सङ्घातो राज्यमित्युच्यते नृप ।
सप्ताङ्गस्यास्य राज्यस्य त्रिदण्डस्येव तिष्ठतः।
अन्योन्यगुणयुक्तस्य कः केन गुणतोऽधिकः ॥ १२.३२५.१५६ ॥
Oh rey, este conjunto de siete miembros se llama reino. En este reino de siete miembros que se sostiene como una vara triple, poseyendo cada uno las cualidades de los demás, ¿quién es superior a quién en cualidad?
12.325.157
तेषुतेषु हि कालेषु तत्तदङ्गं विशिष्यते ।
येन यत्सिध्यते कार्यं तत्प्राधान्याय कल्पते ॥ १२.३२५.१५७ ॥
En cada tiempo, cada miembro se distingue. Aquello por lo que se logra una tarea resulta apto para la primacía.
12.325.158
सप्ताङ्गश्चैव संघातस्त्रयश्चान्ये नृपोत्तम ।
संभूय दशवर्गोऽयं भुङ्क्ते राज्यं हि राजवत् ॥ १२.३२५.१५८ ॥
Oh mejor de los reyes, el conjunto de siete miembros junto con otros tres se une en este grupo de diez, y disfruta del reino como un rey.
12.325.159
यश्च राजा महोत्साहः क्षत्रधर्मे रतो भवेत् ।
स तुष्येद्दशभागेन ततस्त्वन्यो दशावरैः ॥ १२.३२५.१५९ ॥
El rey de gran energía, dedicado al deber del guerrero, debe contentarse con una décima parte; y otro, con décimas aún menores.
12.325.160
नास्त्यसाधारणो राजा नास्ति राज्यमराजकम् ।
राज्येऽसति कुतो धर्मो धर्मेऽसति कुतः परम् ॥ १२.३२५.१६० ॥
No existe un rey singular, ni un reino sin rey. Sin reino, ¿de dónde vendría el dharma? Sin dharma, ¿de dónde el bien supremo?
12.325.161
योप्यत्र परमो धर्मः पवित्रं राजराज्ययोः ।
पृथिवी दक्षिणा यस्य सोऽश्वमेधो न विद्यते ॥ १२.३२५.१६१ ॥
El dharma supremo aquí es lo que purifica al rey y al reino por igual; para quien da la tierra como honorario, no existe otro igual al sacrificio del caballo.
12.325.162
साऽहमेतानि कर्माणि राजदुःखानि मैथिल ।
समर्था शतशो वक्तुमथवाऽपि सहस्रशः ॥ १२.३२५.१६२ ॥
Oh Maithila, soy capaz de hablar de estas acciones que son dolorosas para los reyes, de cientos o incluso de miles de maneras.
12.325.163
स्वदेहे नाभिषङ्गो मे कुतः परपरिग्रहे ।
न मामेवंविधां युक्तामीदृशं वक्तुमर्हसि ॥ १२.३२५.१६३ ॥
No tengo apego a mi propio cuerpo; ¿cómo podría tenerlo a la posesión de otro? No te corresponde hablarme así a alguien como yo.
12.325.164
ननु नाम त्वया मोक्षः कृत्स्नः पञ्चशिखाच्छ्रुतः ।
सोपायः सोपनिषदः सोपसङ्गः सनिश्चयः ॥ १२.३२५.१६४ ॥
Sin duda has oído de Pañcaśikha la enseñanza completa de la liberación, con sus medios, su Upaniṣad, su vía y su certeza.
12.325.165
तस्य ते मुक्तसङ्गस्य पाशानाक्रम्य तिष्ठतः ।
छत्रादिषु विशेषेषु पुनः सङ्गः कथं नृप ॥ १२.३२५.१६५ ॥
¡Oh rey!, tú que estás libre de apego y te yergues tras vencer las ataduras, ¿cómo puede haber de nuevo apego a distinciones como el parasol real?
12.325.166
श्रुतं ते न श्रुतं मन्ये मृषा वाऽपि श्रुतं श्रुतम् ।
अथवा श्रुतसंकाशं श्रुतमन्यच्छ्रुतं त्वया ॥ १२.३२५.१६६ ॥
Creo que lo que has oído no lo has oído en verdad; o lo has oído falsamente, o has oído otra cosa semejante a lo oído: sea lo que hayas oído.
12.325.167
अथापीमासु संज्ञासु लौकिकीषु प्रतिष्ठसे ।
अभिषङ्गावरोधाभ्यां बद्धस्त्वं प्राकृतो यथा ॥ १२.३२५.१६७ ॥
Y, sin embargo, permaneces en estas designaciones mundanas; atado por el apego y el obstáculo, eres como un hombre común.
12.325.168
सत्वेनानुप्रवेशो हि योऽयं त्वयि कृतो मया ।
किं तवापकृतं तत्र यदि मुक्तोऽसि सर्वशः ॥ १२.३२५.१६८ ॥
¿Qué daño te ha causado esta entrada que te hice mediante el sattva, si estás completamente liberado?
12.325.169
नियमो ह्येषु धर्मेषु यतीनां शून्यवासिता ।
शून्यमावासयन्त्या च मया किं कस्य दूषितम् ॥ १२.३२५.१६९ ॥
Entre estos deberes, la regla para los ascetas es habitar en un lugar vacío. Al hacerla habitar en un lugar vacío, ¿qué fue mancillado por mí, y de quién?
12.325.170
न पाणिभ्यां न बाहुभ्यां पादोरुभ्यां न चानघ ।
न गात्राक्यवैरन्यैः स्पृशामि त्वां नराधिप ॥ १२.३२५.१७० ॥
Oh sin mancha, señor de los hombres, no te toco ni con las manos, ni con los brazos, ni con los pies y los muslos, ni con los miembros, los ojos u otras partes.
12.325.171
कुले महति जातेन ह्रीमता दीर्घदर्शिना ।
नैतत्सदसि वक्तव्यं सद्वाऽसद्वा मिथः कृतम् ॥ १२.३२५.१७१ ॥
Un hombre nacido en una gran familia, modesto y previsor, no debe decir en una asamblea lo que hubo entre ellos, sea bueno o malo.
12.325.172
ब्राह्मणा गुरवश्चेमे तथा मान्या गुरूत्तमाः ।
त्वं चाथ गुरुरप्येषामेवमन्योन्यगौरवम् ॥ १२.३२५.१७२ ॥
Estos brahmanes y maestros, y asimismo los maestros supremos y honrados; y tú también eres su maestro. Así existe el respeto mutuo.
12.325.173
तदेवमनुसंदृश्य वाच्यावाच्यं परीक्षता ।
स्त्रीपुंसोः समवायोऽयं त्वया वाच्यो न संसदि ॥ १२.३२५.१७३ ॥
Por tanto, habiendo considerado así y sopesado lo que debe decirse y lo que no, no debes hablar en una asamblea de esta unión de hombre y mujer.
12.325.174
यथा पुष्करपर्णस्थं जलं तत्पर्णसंस्थितम् ।
तिष्ठत्यस्पृशती तद्वत्त्वपि वत्स्यामि मैथिल ॥ १२.३२५.१७४ ॥
Como el agua posada sobre una hoja de loto permanece allí sin tocar la hoja, así también yo habitaré, oh Maithila.
12.325.175
यदि चाद्य स्पृशन्त्या मे स्पर्शं जानासि कंचन ।
ज्ञानं कृतमबीजं ते कथं तेनेह भिक्षुणा ॥ १२.३२५.१७५ ॥
Si hoy, al tocar mi contacto, conoces algo, tu conocimiento es sin semilla; entonces, ¿cómo permanecerás aquí con este mendicante?
12.325.176
स गार्हस्थ्याच्च्युतश्च त्वं मोक्षं चानाप्य दुर्विदम् ।
उभयोरन्तराले वै वर्तसे मोक्षवादिकः ॥ १२.३२५.१७६ ॥
Has caído de la vida de cabeza de familia, y sin haber alcanzado la liberación difícil de conocer, permaneces entre ambas, hablando de liberación.
12.325.177
न हि मुक्तस्य मुक्तेन ज्ञस्यैकत्वपृथक्त्वयोः ।
भावाभावसमायोगे जायते वर्णसंकरः ॥ १२.३२५.१७७ ॥
Pues no surge mezcla de castas cuando el liberado está con el liberado, y el sabio está en la unidad o la separación, por la unión de la existencia y la no existencia.
12.325.178
वर्णाश्रमाः पृथक्त्वेन दृष्टार्थस्यापृथक्त्वतः ।
नान्यदन्यदिति ज्ञात्वा नान्यदन्यत्र वर्तते ॥ १२.३२५.१७८ ॥
Las castas y las etapas de la vida parecen separadas; pero para quien ha visto el fin, no están separadas. Sabiendo 'esto es otro, aquello es otro', lo otro no existe en otra parte.
12.325.179
पापौ कुण्डं तथा कुण्डे पयः पयसि मक्षिका ।
आश्रिताश्रययोगेन पृथक्त्वेनाश्रिताः पुनः ॥ १२.३२५.१७९ ॥
Una vasija con leche y una mosca en la leche — así también; por la unión de lo que sostiene y lo sostenido, se apoyan de nuevo como separados.
12.325.180
न तु कुण्डे पयोभावः पयश्चापि न मक्षिका ।
स्वयमेवाश्रयन्त्येते भावा न तु पराश्रयम् ॥ १२.३२५.१८० ॥
Pero en la vasija no hay estado de leche, ni leche, ni mosca; estos estados se refugian por sí mismos, no por el refugio de otro.
12.325.181
पृथक्त्वादाश्रमाणां च वर्णान्यत्वे तथैव च ।
परस्परपृथक्त्वाच्च कथं ते वर्णसंकरः ॥ १२.३२५.१८१ ॥
Puesto que los estadios de la vida están separados, las clases sociales son distintas y están apartadas unas de otras, ¿cómo podría haber mezcla de clases entre ellas?
12.325.182
नास्मि पर्णोत्तमा जात्या न वैश्या नावरा तथा ।
तव राजन्सवर्णाऽस्मि शुद्धयोनिरविप्लुता ॥ १२.३२५.१८२ ॥
No soy de la más alta estirpe, ni una mujer vaiśya, ni de origen inferior. Oh rey, soy de tu misma clase, de origen puro e intachable.
12.325.183
प्रधानो नाम राजर्षिर्व्यक्तं ते श्रोत्रमागतः ।
कुले तस्य समुत्पन्नां सुलभां नाम विद्धि माम् ॥ १२.३२५.१८३ ॥
El rey sabio llamado Pradhāna seguramente ha llegado a tus oídos. Sábete que soy Sulabhā, nacida en su linaje.
12.325.184
द्रोणश्च शतशृङ्गश्च वक्रद्धारश्च पर्वतः ।
मम सत्रेषु पूर्वेषां चिता मघवता सह ॥ १२.३२५.१८४ ॥
Los montes Droṇa, Śatashṛṅga y Vakradvāra: en las sesiones sacrificiales de mis antepasados se levantó allí un altar de fuego junto con Indra.
12.325.185
साहं तस्मिन्कुले जाता भर्तर्यसति मद्विधे ।
विनीता मोक्षधर्मेषु चराम्येका मुनिव्रतम् ॥ १२.३२५.१८५ ॥
Nacida en ese linaje, una mujer como yo, sin esposo, instruida en las enseñanzas de la liberación, deambulo sola observando el voto del sabio.
12.325.186
नास्मि सत्रप्रतिच्छन्ना न परस्वाभिमानिनी ।
न धर्मसंकरकरी स्वधर्मेऽस्मि दृढव्रता ॥ १२.३२५.१८६ ॥
No vine oculta en un sacrificio, ni soy de las que se enorgullecen de la riqueza ajena, ni causo mezcla del dharma. Estoy firme en mi voto, en mi propio dharma.
12.325.187
नास्थिरा स्वप्रतिज्ञायां नासमीक्ष्य प्रवादिनी ।
नासमीक्ष्यागता चेह त्वत्सकाशं जनाधिप ॥ १२.३२५.१८७ ॥
Oh señor de los hombres, no soy inestable en mi promesa, ni hablo sin reflexionar, ni he venido aquí ante ti sin reflexionar.
12.325.188
मोक्षे ते भावितां बुद्धिं श्रुत्वाऽहं कुशलैषिणी ।
तव मोक्षस्य चाप्यस्य जिज्ञासार्थमिहागता ॥ १२.३२५.१८८ ॥
Habiendo oído la mente que has cultivado hacia la liberación, yo, que busco tu bien, he venido aquí deseando indagar también en esta liberación tuya.
12.325.189
न वर्गस्था ब्रवीम्येतत्स्वपक्षपरपक्षयोः ।
मुक्तो विमुच्यते यश्च शान्तौ यश्च न शाम्यति ॥ १२.३२५.१८९ ॥
No digo esto desde ninguna facción, ni desde nuestro bando ni desde el otro. El que está liberado se libera; y el que está en paz no se calma.
12.325.190
यथा शून्ये पुराऽगारे भिक्षुरेकां निशां वसेत् ।
तथाऽहं त्वच्छरीरेऽस्मिन्निमां वत्स्यामि शर्वरीम् ॥ १२.३२५.१९० ॥
Como un mendicante pasaría una noche en una casa vieja y vacía, así pasaré yo esta noche en este tu cuerpo.
12.325.191
साऽहं मानप्रदानेन वागातिथ्येन चार्चिता ।
सुप्ता सुशरणं प्रीता श्वो गमिष्यामि मैथिल ॥ १२.३२५.१९१ ॥
Honrada con el don del respeto y la hospitalidad de las palabras, he dormido en un buen refugio y estoy satisfecha. Oh Maithila, mañana me marcharé.
12.325.192
इत्येतानि स वाक्यानि हेतुमन्त्यर्थवन्ति च ।
श्रुत्वा नाधिजगौ राजा किंचिदन्यदतः परं ॥ १२.३२५.१९२ ॥
Habiendo oído estas palabras, llenas de razón y sentido, el rey no respondió nada más después de esto.